Кіріспе

Даф (دف), сондай-ақ dâyere және riq деп аталады, Орта Азия мен Таяу Шығыста (негізінен Иранда) пайда болған қаңқалы барабан музыкалық аспап. Ол Оңтүстік және Орталық Азиядағы халық және классикалық музыкада қолданылады. Бұл аспап Ауғанстан, Әзірбайжан, Тәжікстан, Иран, Өзбекстан, Грузияның көптеген аймақтарында, Пәкістан, сондай-ақ Үндістанның кейбір бөліктерінде және Ресейдің полярлық аймақтарында да таралған. Балқан халықтары, Бухаралық еврейлер, кавказдықтар, күрдтер және македониялықтар арасында да кең танымал. Даф – Пәкістанның ұлттық музыкалық аспапы және 2006 жылдан бері Әзірбайжанның 1 qəpik монетасының сыртында, ал 1 манат банкнотасының алдында бейнеленген. Дәстүрлі даф дөңгелек ағаштан жасалған қаңқаға (бірақ қазіргі заманда металдан да жасалуы мүмкін), қоңырауларға және балық немесе ешкі терісінен (немесе соңғы кезде синтетикалық материалдан) жасалған жұқа, мөлдір мембранаға ие. Дыбыс екі қолмен мембрананы соғу арқылы шығарылады: сол қол дафты ұстап, шетін соғады, ал оң қол ортасын соғады. Оң қолдың саусақтары біріне-бірі бекітіліп, кенеттен босатылады (бармақтың қатты соғуы сияқты), нәтижесінде қатты, жылдам және айқын дыбыс пайда болады.

Тарих

Дафтың пахлави (көне иран тілі) атауы – дап. Дафтың кейбір суреттері біздің заманымызға дейінгі кезеңде салынған суреттерде табылды. Иран дафының б.з.д. 6-5 ғасырлардағы Бехистун жазуында кездесуі, оның ислам мен суфизмнің пайда болуынан бұрын болғанын көрсетеді. Иран музыкасы әрқашан рухани құрал болған. Бұл дафтың Мазда иранда маңызды рөл атқарғанын көрсетеді, ол Сасанидтер дәуірінде, Кавусакан әулеті тұсында маңызды элемент ретінде қалыптасты. Сонымен қатар, Тақ е Бостанның (Керманшах қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан тағы бір атақты ескерткіш) тас қаптамасында төртбұрышты рамкалы барабан бейнеленген. Мұндай рамкалы барабандар ежелгі Таяу Шығыс, Греция және Римде ойналған, ал ортағасырлық Еуропаға ислам мәдениеті арқылы жеткен. Наурыз (ирандық жаңа жылдың бірінші күні және иран халқының ұлттық мерекесі) және басқа да мерекелік шаралар Сасанидтер дәуірінде (224 жылдан 651 жылға дейін) дафтың сүйемелдеуімен өткен. Осы кезеңде даф ирандық классикалық музыканы сүйемелдеу үшін ойналған. Дәфтерлер дәстүрлі әуендер мен мелодиялармен орындалатын сарай музыкасында қолданылған. Бұл дәстүрлі немесе классикалық музыканы Ұлы Барбод жазған, ал ол мифтік патша Хосров II-нің құрметіне «хосравани» деп аталған. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, бұл әуендер маздаи (зороастризм) дұғаларын оқу кезінде қолданылған. Бұл әуендер ұстаздан шәкіртке беріліп, бүгінде «радиф» және «дастаға» жүйесі ретінде белгілі. Көптеген мелодиялар жоғалып кетті, бірақ қалғандарының көпшілігі Сасанидтер дәуірінен жеткен. Дафтарды ойнағанда өте күрделі және қарқынды ырғақтар туындайды, бұл адамды транске түсіріп, экстаздық және рухани биік сезімге жеткізеді. Осы себепті ол Иранда дінмен тығыз байланысты болған. Тегерандағы Иран Ұлттық мұражайындағы Лорестаннан табылған оюлы қола кәседе екі қос нэй (соңынан үрленетін қамыс сырнайлар), чаң (арпа) және даф киелі орын немесе сарай процессиясында бейнеленген. Бұндай бейнелер Мысыр, Элам және парсы провинциясы Вавилонияда да кездеседі, онда музыка үлкен оркестрлік ансамбльдер үшін дайындалған. 1950 жылдан бері ол Болливудта да кеңінен қолданылып келеді. Ислам пайғамбары Мұхаммед (с.ғ.с.) дафты қолдануға толық тыйым салған жоқ, ол айт күндері, тойларда немесе сапардан келген үкімет шенеунігін қарсы алу кезінде рұқсат етілгенін айтқан. Бұл ислами суфи музыкасының маңызды бөлігі болып табылады.

Құрылымы мен құрылысы

Бұл қоңыраулар (жіңішке металл пластиналар немесе сақиналар) үш-төрт төртбұрышты тесік арқылы айналалы ағаш қаңқаға ілінген. Барабанның қабығы балық немесе ешкі терісінен жасалады. Қаңқаның ені ... ал тереңдігі ... . Қаңқаны иіру үшін ағаш ("бука", "орев") ыстық металл цилиндрге орау алдында суда жұмсатылуы мүмкін. Қаңқа ұштарын біріктіріп жабыстырылады. Соңында тері, тағы бір ағаш қаңқамен немесе шегелермен бекітіліп, қаңқаға жабыстырылады. Тағы бір нұсқасы – барабанның ішкі жиегінің бойымен сақина тәрізді қоңыраулардың орналасуы.