Тарнополь воеводствосы: тарих, халқы және географиясы
Tarnopol Voivodeship
Тарнополь: Екінші дүниежүзілік соғысындағы қасірет. Еврейлерге жасалған қырғын, гетто құрылуы, үйлердің қирауы және мыңдаған адамның қаза болуы туралы деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшаның бұрынғы воеводалығы
Former voivodeship of Poland
1941 жылы Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауы кезінде Тарнополь қаласын 1941 жылы Вермахт басып алды. 1941 жылдан 1941 жылға дейін еврейлерге қарсы қырғын (погром) болды, нәтижесінде үйлер қиратылып, синагогтар өртеліп, еврейлер әртүрлі жерлерде кем дегенде 1600 адам қаза тапты (Яд Вашем мәліметі бойынша).
During the German attack on the Soviet Union in 1941, Tarnopol was overrun by the Wehrmacht on 1941. A Jewish pogrom lasted from 1941 to 1941, with homes destroyed, synagogue burned and Jews killed indiscriminately at various locations, estimated between 1,600 (Yad Vashem)
1941 жылдың қыркүйегінде неміс оккупациялық билігі бірқатар қалаларда, оның ішінде Тарнополь геттосын құрды, онда 12 000–13 000 тұтқын болды. Өлім жазасы енгізілді және азық-түлік шектеулі болды. Сондай-ақ Подволочискада да гетто құрылды. Тарнополь геттосы 1942 жылдың тамызынан 1943 жылдың маусымына дейін таратылды. Құрбандықтар Бельзек қырып тастау лагеріне депортацияланды. Көптеген еврейлер украин ұлтшылдарынан жазаланды, тіпті 1944 жылы Кеңес әскері аймақты басып алғанға дейін де. Көптегендер поляктардың арасында жасырынып аман қалды. Еврейлер Тарнопольдің көпұлтты құрамының 44% құрады, олар идиш және иврит тілдерінде сөйледі. Дін бойынша 50% грек-католиктері, 41% рим-католиктері, 9% еврейлер болды. Этностық украин грек-католиктері мен поляк тілінде сөйлейтін секулярлы еврейлер кейде этникалық санақта украин немесе еврей емес, басқа ұлттан шыққан поляктар ретінде тіркелді; осы себепті діни және этникалық санақ мәліметтерінің арасында айырмашылық бар.
In September 1941, the German occupation authorities established Jewish ghettos in a number of towns including the Tarnopol Ghetto with 12,000–13,000 prisoners. Death penalty was introduced, and food severely rationed. and in Podwołoczyska. The Tarnopol ghetto was liquidated between August 1942 and June 1943. The victims were deported to Belzec extermination camp. Many Jews were denounced by Ukrainian nationalists including shortly before the Soviets took over the area in 1944. A number survived by hiding with the Poles. Jews constituted 44% of the diverse multicultural makeup of Tarnopol, speaking both, Yiddish and Hebrew. Religion was 50% Greek Catholic, 41% Roman Catholic, 9% Jewish. Ethnic Ukrainian Greek Catholics and Polish speaking secular Jews were in some cases classified as gentile Poles in the ethnic census, and not as Ukrainians or Jews; this explains the difference between the religious and ethnic census numbers.
География
Воеводствоның аумағы 16 533 шаршы шақырымды құрады. Ол Польшаның оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан, шығысында КСРО-мен, батысында Львов воеводствосы және Станислав воеводствосымен, оңтүстігінде Румыниямен және солтүстігінде Волын воеводствосымен шектесетін. Ландшафты төбелі, Воеводствоның көп бөлігін Подоль жотасы алып жатыр. Солтүстік-батысында Гологоры таулары орналасқан, оның ең биік шыңы – Камула тауы (теңіз деңгейінен 473 метр биіктікте). (Дегенмен, Камула тауы Воеводство шекарасынан шамамен 5 шақырым қашықтықта, Львов воеводствосы аумағында орналасқан). Воеводствоның оңтүстік бөлігі шарап шаруашылықтарымен және шабдалы бақтарымен әйгілі болды. Днестр және Серет өзендері – негізгі артериялар. КСРО-мен шекара Збруч өзенінің бойымен толығымен жүрді. Воеводствоның (сонымен бірге Польшаның) Румыниямен шекарасы Днестр өзенімен белгіленген. Оңтүстік-шығыста Польшаның танымал бекінісі – Ыйық Үштіктің қамалы (Okopy Świętej Trójcy) орналасқан, ол бір кезде Польшаны түріктер мен татарлардың шапқыншылығынан қорғады.
The Voivodeship's area was 16,533 square kilometers. It was located in south eastern corner of Poland, bordering Soviet Union to the east, Lwów Voivodeship and Stanisławów Voivodeship to the west, Romania to the south and Volhynian Voivodeship to the north. The landscape was hilly, with the Podole upland covering large part of the Voivodeship. In the north west there is the Hologory range with the Kamula mountain (473 meters above sea level) as the highest peak (however, the Kamula was located some 5 kilometers beyond the Voivodeship's borderline, in the Lwów Voivodeship). Southern part of the Voivodeship was known for its wineries and peach orchards. The Dniester and the Seret were the main rivers. Border with the Soviet Union was marked by the Zbruch River, along its whole course. Border of the Voivodeship (and at the same time – of Poland) with Romania was marked by the Dniester. The south easternmost place was the famous Polish stronghold Okopy Swietej Trojcy (Ramparts of the Hole Trinity), which for some time was protecting Poland from the invasions of the Turks and the Tartars.
Экономика
Тарнополь воеводиясы Польшаның "Б" деп аталатын аймағында орналасқан, бұл оның нашар дамыған, өнеркәсібі аз дегенді білдірді. Дегенмен, қоңысша климат пен Еуропаның осы аймақтарына тән бай, құнарлы қара топыраққа байланысты ауыл шаруашылығы өнімі жақсы болды. Воеводтықтың оңтүстік бөлігі туристер арасында танымал болды, оның басты орталығы – Днестр өзенінің жағасында орналасқан, шекаралық Залещыки қаласы, мұнда Польшаның осы бөлігіне ғана тән жүзімдіктерді кездестіруге болады. Оңтүстікте теміржол желісі жақсы дамыған, көптеген жергілікті байланыстар болды. Ірі теміржол түйіндері: Тарнополь, Красне, Копчинце. 1938 жылдың 1 қаңтарында воеводтық шекараларындағы теміржолдардың жалпы ұзындығы 931 шақырымды құрады (100 км²-ге 5,6 км).
Tarnopol Voivodeship was located in the so called Poland "B", which meant that it was underdeveloped, with scarce industry. However, agricultural production was good, due to moderate climate and rich, fertile black soil common in these areas of Europe. The southern part of the voivodship was popular among tourists, with the main center in Zaleszczyki – a border town, located on the Dniestr, where one could spot grapevines, unique to this part of Poland. The railroad network was better developed in the south, with numerous local connections. Major rail junctions were: Tarnopol, Krasne, Kopczynce. On 1 January 1938, total length of railroads within the Voivodeship's boundaries was 931 kilometers (5.6 km per 100 km²)