Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі немесе одан көп соғысқан тараптар арасындағы жаушылықты ресми тоқтату туралы келісім.
Agreement to formally end hostilities between two or more warring parties
Бейбітшілік шарты – әдетте елдер немесе үкіметтер сияқты екі немесе одан көп жауласып жатқан тараптар арасындағы, тараптар арасындағы соғыс күйін ресми түрде аяқтайтын келісім. Ол жаушылықты тоқтату туралы келісімнен (яғни, соғысуды тоқтату туралы келісімнен), әскердің қаруларын тапсыруға келісімінен, немесе тараптардың уақытша немесе тұрақты түрде соғысуды тоқтатуға келісетін атысты тоқтату немесе бітімгершіліктен өзгеше. Қазіргі дипломатияда бейбітшілік шартының қажеттілігі соғыс іс жүзінде аяқталғанмен, жауынгерлік әрекеттер тоқтаған кезде де, соғыс заңдық жағдайы жауынгерлік әрекеттердің тоқтауымен бірге автоматты түрде аяқталмайды және соғысқан тараптар заңды түрде жау ретінде қала береді. Бұл «соғыс жағдайы» анықтамасынан көрінеді: «қарулы қақтығыстарға қарамастан, ресми жариялау арқылы құрылатын және аяқталатын, сондай-ақ әдетте соғыс қағидаларының қолданылуымен сипатталатын заңдық жағдай». Осы себепті, тіпті жаушылық аяқталғаннан кейін де, бұрынғы соғысқан тараптар заңды бейбітшілікке көшуге байланысты барлық мәселелер бойынша келісімге келу үшін бейбітшілік шартына мұқтаж. Заң ғалымы Кристин Белл қазіргі заманда бейбітшілік шартын келіссөздер арқылы жүргізу өнерін *lex pacificatoria* деп атады, ал бейбітшілік шарты қақтығыстан кейінгі кезеңді басқаратын құқықтық негізге (*jus post bellum*) үлес қосуы мүмкін. 1950 жылдан бері мемлекетаралық соғыстардың бейбітшілік шартымен аяқталу көрсеткіші айтарлықтай төмендеді.
A peace treaty is an agreement between two or more hostile parties, usually countries or governments, which formally ends a state of war between the parties. It is different from an armistice, which is an agreement to stop hostilities; a surrender, in which an army agrees to give up arms; or a ceasefire or truce, in which the parties may agree to temporarily or permanently stop fighting. The need for a peace treaty in modern diplomacy arises from the fact that even when a war is actually over and fighting has ceased, the legal state of war is not automatically terminated upon the end of actual fighting and the belligerent parties are still legally defined as enemies. This is evident from the definition of a "state of war" as "a legal state created and ended by official declaration regardless of actual armed hostilities and usually characterized by operation of the rules of war". As a result, even when hostilities are over, a peace treaty is required for the former belligerents in order to reach agreement on all issues involved in transition to legal state of peace. The art of negotiating a peace treaty in the modern era has been referred to by legal scholar Christine Bell as the lex pacificatoria, with a peace treaty potentially contributing to the legal framework governing the post conflict period, or jus post bellum. Since 1950, the rate at which interstate wars end with a formal peace treaty has substantially declined.
Біріккен Ұлттар Ұйымының рөлі
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылғаннан бері Біріккен Ұлттар Ұйымы халықаралық дауларды шешуге арналған алас ретінде қызмет етуге тырысып келеді. Мүше мемлекеттер соғыс кезіндегі әрекеттерді шектеу және бақылауға бағытталған көптеген халықаралық шарттар мен міндеттемелер бар. Соғыс жариялау қазіргі таңда өте сирек кездеседі.
Since its founding after World War II the United Nations has sought to act as a forum for resolution in matters of international conflict. A number of international treaties and obligations are involved in which member states seek to limit and control behavior during wartime. The action of declaring war is now very unlikely to be undertaken.
Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы бейбітшілік шарты
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының 2-бабы әскери күш қолдануды шектейді. БҰҰ Жарғысы тек екі ерекшелікке ғана жол береді: "БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қаулыларымен бекітілген әскери шаралар" және "мемлекеттердің күш қолдануына жауап ретінде қарулы шабуылға ұшыраған елдердің өзін-өзі қорғау құқығы". Қазіргі БҰҰ жүйесінде соғыс тек БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қаулыларына сәйкес әскери шаралардың орындалуы немесе заңсыз қарулы шабуылдарға қарсы өзін-өзі қорғау құқығын іске асыру арқылы басталады. Сондықтан, әскери күш қолданылған жағдайда, ол "соғыс" емес, "халықаралық қарулы қақтығыс" деп аталады. Қазіргі халықаралық құқық жүйесі "соғыс" терминін қолданудан жалтарғандықтан, соғыс болған жағдайда бейбіт келісімге қол қоюдан да жалтарылады. 2003 жылы Ирак соғысы аяқталғаннан кейін бейбіт келісімге қол қойылған жоқ, тек 2003 жылғы 22 мамырда қабылданған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1483 қаулысы Ирактың тұрақтылығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін соғыстан кейінгі тәртіпті белгіледі.
Since the end of World War II, United Nations Charter Article 2 restricts the use of military force. The UN Charter allows only two exceptions: "military measures by UN Security Council resolutions" and "exercise of self defense" in countries subjected to armed attacks in relation to the use of force by states. Under the current UN system, war is triggered only by the enforcement of military measures under UN Security Council resolutions or the exercise of self defense rights against illegal armed attacks. Therefore, if the use of military force arises, it is called 'international armed conflict' instead of 'war'. The fact that the current international law system avoids the use of the term 'war' also avoids the conclusion of a peace treaty based on the existence of war. A peace treaty was not signed after the end of the Iraq War in 2003, and only the UN Security Council Resolution 1483, adopted on May 22, 2003, stipulated the postwar regime for the stability and security of Iraq exclusively.
Даудан кейінгі сайлаулар
БҰҰ-ның бейбіт процестердегі рөлінің бірі – қақтығыстан кейінгі сайлауларды өткізу. Бірақ, көбінесе, олардың азамат соғысынан кейінгі бейбітшілікке ешқандай әсері жоқ, тіпті кері әсер етеді деп саналады. Дегенмен, бейбіт келісімдер бүлікшіл топтарды саяси партияларға трансформациялағанда, бейбітшілікке оң әсер етеді. Әсіресе, халықаралық делдалар билік бөлісінің кезеңін бұрынғы соғысқан тараптарды бейбіт келісімнің талаптарын орындауға мәжбүрлеу үшін пайдаланған жағдайда.
One of the UN's roles in peace processes is to conduct post conflict elections but, on the whole, they are thought to have no effect, or even a negative effect, on peace after civil war. However, when peace agreements transform rebel groups into political parties, the effect on peace is positive, especially if international interveners use their moments of power distribution to hold the former combatants to the terms of their peace agreement.
Ежелгі тарих
Бәлкім, ең ерте тіркелген бейбітшілік шарты, бірақ ол сирек айтылады және есімізде қалмайды, шамамен б.з.д. 1350 жылы Хетт империясы мен Хаяса-Аззи конфедерациясы арасында жасалған. Көбінесе белгілі болған, ең ерте тіркелген бейбітшілік шартының бірі б.з.д. 1274 жылғы Кадеш шайқасынан кейін Хетт және Мысыр империялары арасында жасалды (Мысыр-Хетт бейбітшілік шартына қараңыз). Шайқас қазіргі Сирияда болды, сол кезде бүкіл Левант екі империя арасында даулы аймақ болды. Өте қымбат, төрт күндік шайқастан кейін, екі тараптың да айқын артықшылығы болмады, екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Шешім табылмай, Мысыр мен хеттілер арасындағы одан әрі қақтығысқа әкелді, Рамзес II патшалық құрған 8-ші жылы Кадеш және Амурру қалаларын басып алды. Алайда, екі мемлекет арасындағы одан әрі созылатын қақтығыс перспективасы ақырында олардың билеушілері Хатусилиш III және Рамзесті дауды тоқтатып, бейбітшілік шартына қол қоюға көндірді. Екі тарап та ұзаққа созылған қақтығыс мүмкіндігін қабылдағысы келмеді, өйткені оларға басқа жаулар қауіп төндірді: Мысыр Ливия тайпаларының шабуылына қарсы ұзақ батыс шекарасын қорғауға мәжбүр болды, Мерса Матрухтан Ракотиске дейін қамалдар тізбегін салған арқылы. Хеттілер бұрын хеттілік вассалдық мемлекет болған Тигр және Евфрат өзендері арасындағы Митаннидің орталығы Ханигальбатты жаулап алған Ассирия империясынан одан да үлкен қауіп көрді. Бейбітшілік шарты екі нұсқада жазылды: бірі Мысыр иероглифтерімен, екіншісі клинопись жазуын қолдана отырып, аккад тілінде. Мұндай екі тілде жазу көптеген келесі шарттарда кездеседі. Алайда, бұл шарт басқалардан екі тілде де сөздердің әртүрлі болуымен ерекшеленеді. Текстің көп бөлігі бірдей болғанымен, хеттік нұсқада мысырлықтар бейбітшілік үшін өтініш жасаған, ал мысырлық нұсқада керісінше деп мәлімделген. Шарт мысырлықтарға күміс тақта түрінде берілді, ал «кішкентай кітап» нұсқасы Мысырға қайтарылып, Карнак ғибадатханасына салынды. Шарт Рамзес II мен Хатусилиш III арасында Рамзес билігінің жиырма бірінші жылы (шамамен б.з.д. 1258 ж.) жасалды. Оның он сегіз бабы Мысыр мен Хатти арасындағы бейбітшілікке шақырады, содан кейін олардың халқы да бейбітшілікке шақырады деп мәлімдейді. Бұл шартта қазіргі заманғы шарттардағы көптеген элементтер бар, бірақ ол кейінгі шарттардың жаулықтарды тоқтату туралы жай мәлімдемесінен гөрі кеңірек. Сонымен қатар, егер империялардың біріне үшінші тарап шабуыл жасаса немесе ішкі дау туындаса, өзара көмек туралы келісім бар. Қашқынды мәжбүрлеп елге қайтару және оларға зиян келтірмеу туралы баптар бар, оны алғашқы экстрадиция шарты деп санауға болады. Шарт бұзылған жағдайда жазалау туралы да қауіп-қатер бар. Бұл шарт халықаралық қатынастар саласында соншалықты маңызды саналады, оның көшірмесі БҰҰ штаб-пәтерінде ілінеді. Кушит Кандаке Аманиренас пен Римнің Августы арасындағы бес жылдық соғыстан кейін б.з.д. 21/20 жылы бейбітшілік шарты жасалды. Куш патшалығы Августқа, сол кезде Самоста болған, елшілерді жіберді. Екі тарап арасындағы келісім екі жақ үшін де пайдалы болды. Кушиттер өздерінің аймақтық күші болды және салық төлеуге наразы болды. Римдіктер егістік астығын жеткізу үшін тыныш оңтүстік шекараны іздеді, үнемі соғыс міндеттемелерісіз, және көшпелілер шабуылдаған шекара аймағында достық буферлік мемлекетті құттықтады. Кушиттер де Блемми сияқты көшпелілерді қиындыққа ұшыратты. Келісімге қол жеткізу үшін жағдай жасалған. Келіссөздер барысында Август кушит елшілеріне сұрағандарын берді, сонымен қатар Рим бұрын талап еткен салықты жойды. Преммис (Каср Ибрим) және Каср Ибримнің солтүстігіндегі «Отыз мильдік жолақтың» оңтүстік бөлігіндегі аудандар кушиттерге берілді. Додекасхойнс буферлік аймақ ретінде құрылды, ал римдік әскерлер Махарракадағы ескі грек-птолемей шекарасына қайтарылды. Рим императоры Август Самоста кушиттермен келісімге қол қойды. Бұл келісім Римге Мысыр шекарасында тыныштық пен тыныштық әкелді, сонымен қатар Рим императоры Августың беделін арттырды, оның дағдысы мен қабілеті тұрақты соғыссыз бейбітшілік орнатуды және оның әскерлерімен жақында ғана соғысқан алыстағы кушиттермен сауда жасауды көрсетті. Кушит елшілерінің императорға көрсеткен құрметі келісімге сәйкес Самоста болған басқа да шетелдік елшілер, соның ішінде Үндістан елшілері арасында оң әсер қалдырды және Августтың қолды күшті парфтармен алдағы келіссөздерде нығайтты. Бұл келісім екі империя арасында үш ғасырға жуық бейбітшілік кезеңін бастады. Хамадабтағы ежелгі храмдағы патшайым Аманиренас орнатқан жазбалар соғысты және кушиттер үшін қолайлы нәтижені көрсетеді. Ресми шартқа қол қоюмен қатар, Рим императоры Август әкімшілеріне аймақтық дін қызметкерлерімен бірлесіп Дендурда храм салуға бағыттап, жазбаларда императордың жергілікті құдайларды құрметтеуі бейнеленген.
Probably the earliest recorded peace treaty, although it is rarely mentioned or remembered, was between the Hittite Empire and the Hayasa Azzi confederation, around 1350 BC. More famously, one of the earliest recorded peace treaties was concluded between the Hittite and the Egyptian Empires after 1274 BC Battle of Kadesh (see Egyptian Hittite peace treaty). The battle took place in what is modern day Syria, the entire Levant being at that time contested between the two empires. After an extremely costly four day battle, in which neither side gained a substantial advantage, both sides claimed victory. The lack of resolution led to further conflict between Egypt and the Hittites, with Ramesses II capturing the city of Kadesh and Amurru in his 8th year as king. However, the prospect of further protracted conflict between the two states eventually persuaded both their rulers, Hatusiliš III and Ramesses, to end their dispute and sign a peace treaty. Neither side could afford the possibility of a longer conflict since they were threatened by other enemies: Egypt was faced with the task of defending its long western border with Libya against the incursion of Libyan tribesmen by building a chain of fortresses stretching from Mersa Matruh to Rakotis, and the Hittites faced a more formidable threat in the form of the Assyrian Empire, which "had conquered Hanigalbat, the heartland of Mitanni, between the Tigris and the Euphrates" rivers, which had previously been a Hittite vassal state. The peace treaty was recorded in two versions, one in Egyptian hieroglyphs, and the other in Akkadian using cuneiform script; both versions survive. Such dual language recording is common to many subsequent treaties. The treaty differs from others, however, in that the two language versions are worded differently. Although the majority of the text is identical, the Hittite version claims that the Egyptians came suing for peace, and the Egyptian version claims the reverse. The treaty was given to the Egyptians in the form of a silver plaque, and the "pocket book" version was taken back to Egypt and carved into the Temple of Karnak. The Treaty was concluded between Ramesses II and Hatusiliš III in the twenty first year of Ramesses' reign (c. 1258 BC). Its eighteen articles call for peace between Egypt and Hatti and then proceed to maintain that their respective people also demand peace. It contains many elements found in more modern treaties, but it is more far reaching than later treaties' simple declaration of the end of hostilities. It also contains a mutual assistance pact in case one of the empires should be attacked by a third party or in the event of internal strife. There are articles pertaining to the forced repatriation of refugees and provisions that they should not be harmed, which might be thought of as the first extradition treaty. There are also threats of retribution, should the treaty be broken. The treaty is considered of such importance in the field of international relations that a replica of it hangs in the UN's headquarters. Following the five years war between Kushite Kandake, Amanirenas and Augustus of Rome, a peace treaty was conducted in the year 21/20 BC. Mediators were sent from Kush to Augustus who was in Samos at that time. An entente between the two parties was beneficial to both. The Kushites were a regional power in their own right and resented paying tribute. The Romans also sought a quiet southern border for their absolutely essential Egyptian grain supplies, without constant war commitments, and welcomed a friendly buffer state in a border region beset with raiding nomads. The Kushites too appear to have found nomads like the Blemmyes to be a problem. The conditions were ripe for a deal. During negotiations, Augustus granted the Kushite envoys all they asked for, and also cancelled the tribute earlier demanded by Rome. Premmis (Qasr Ibrim), and areas north of Qasr Ibrim in the southern portion of the "Thirty Mile Strip" were ceded to the Kushites. The Dodekaschoinos was established as a buffer zone, and Roman forces were pulled back to the old Greek Ptolemaic border at Maharraqa. Roman emperor Augustus signed the treaty with the Kushites on Samos. The settlement bought Rome peace and quiet on its Egyptian frontier, as well as increased the prestige of Roman Emperor Augustus, demonstrating his skill and ability to broker peace without constant warfare, and do business with the distant Kushites, who a short time earlier had been fighting his troops. The respect accorded the emperor by the Kushite envoys as the treaty also created a favorable impression with other foreign ambassadors present on Samos, including envoys from India, and strengthened Augustus' hand in upcoming negotiations with the powerful Parthians. The settlement ushered in a period of peace between the two empires for around three centuries. Inscriptions erected by Queen Amanirenas on an ancient temple at Hamadab, south of Meroe, record the war and the favorable outcome from the Kushite perspective. Along with his signature on the official treaty, Roman emperor Augustus marked the agreement by directing his administrators to collaborate with regional priests in the erection of a temple at Dendur, and inscriptions depict the emperor himself celebrating local deities.
Қазіргі тарих
Белгілі мысалдар: Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін қол қойылған Париж келісім-шарты (1815) және Германия мен одақтастар арасындағы Бірінші дүниежүзілік соғысты ресми түрде аяқтаған Версаль келісім-шарты. Көпшілік пікірге қарамастан, одақтастар 1919 жылы Севр келісімінде Осман империясымен бейбітшілікке келгенге дейін соғыс толыққанды аяқталмады, тіпті содан кейін де осы келісімге деген реакция Түркия Тәуелсіздік соғысының басталуына себеп болды. Түрік ұлттық қозғалысының сол қақтығыста жеңіске жетуімен және Лозанна келісімінің қол қойылуымен Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы маңызды дипломатиялық нәтижесіне нүкте қойылды. Версаль келісім-шарты, сондай-ақ Келлог-Бриан келісімі, бейбіт келісімдердің ең танымалдарының бірі болып саналады және көптеген тарихшылар оны Германияда нацизмнің өркендеуіне және 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына себепкер деп айыптайды. Германияның жеңімпаздарға төлеуге міндетті болған ауыр өтемақылары, Германияның соғысты бастағаны үшін толық жауапкершілікті қабылдауы және Германияның қайта қарулануына қойылған қатаң шектеулер Версаль келісім-шартында тіркелді және Германияда үлкен наразылық тудырды. Келісімді келесі соғыстың себебі деп айыптауға бола ма, жоқ па, ол бейбітшілік орнатудың қаншалықты қиын екенін көрсетеді. Дегенмен, Осман империясымен жасалған жазалау шараларынан мұндай қақтығыс туындамады. Тағы бір танымал мысал – Вестфалия бейбітшілігі деп аталатын бейбіт келісімдер сериясы. Ол қазіргі заманғы дипломатияның бастамасы болды, соның ішінде қазіргі ұлттық мемлекеттер жүйесі де бар. Келесі соғыстар дінге байланысты емес, мемлекеттік мәселелер төңірегінде өрбіді. Бұл католик және протестант державаларын одақтасуға ынталандырып, бірқатар маңызды жаңаруларға әкелді. Корея соғысы – Корея тоқтасу туралы келісім арқылы бейбіт келісімнің орнына соғысты тоқтатумен аяқталған қақтығыстың мысалы. Алайда, бұл соғыс техникалық тұрғыдан ешқашан аяқталған жоқ, өйткені соңғы бейбіт келісімге немесе келісімге қол жеткізілген жоқ. Жақындағы бейбіт келісімнің мысалы – 1973 жылғы Париж бейбіт келісімдері, Вьетнам соғысын аяқтауға бағытталған.
Famous examples include the Treaty of Paris (1815), signed after Napoleon's defeat at the Battle of Waterloo, and the Treaty of Versailles, formally ending the First World War between Germany and the Allies. Despite popular belief, the war did not end completely until the Allies concluded peace with the Ottoman Empire in 1919 at the Treaty of Sèvres, and even then the reaction to this treaty caused the outbreak of the Turkish War of Independence. Upon the victory of the Turkish National Movement in that conflict and the signing of the Treaty of Lausanne, the last major diplomatic extension of the First World War came to an end. The Treaty of Versailles, as well as the Kellogg Briand Pact, is possibly the most notorious of peace treaties, and is blamed by many historians for the rise of Nazism in Germany and the eventual outbreak of the Second World War in 1939. The costly reparations that Germany was forced to pay the victors, the fact that Germany had to accept sole responsibility for starting the war, and the harsh restrictions on German rearmament were all listed in the Treaty of Versailles and caused massive resentment in Germany. Whether or not the treaty can be blamed for starting another war, it exemplifies the difficulties involved in making peace. However, no such conflict resulted from the more punitive settlement with the Ottoman Empire. Another famous example would be the series of peace treaties known as the Peace of Westphalia. It initiated modern diplomacy, involving the modern system of nation states. Subsequent wars were no longer over religion but revolved around issues of state. That encouraged Catholic and Protestant powers to ally, leading to a number of major realignments. The Korean War is an example of a conflict that was ended by an armistice, rather than a peace treaty with the Korean Armistice Agreement. However, that war has never technically ended, because a final peace treaty or settlement has never been achieved. A more recent example of a peace treaty is the 1973 Paris Peace Accords that sought to end the Vietnam War.