Кіріспе

Исламда Нұх пайғамбар, сонымен қатар Нұх (نُوحٌ) деп те аталады. Ол – Ұлу-л-Азм пайғамбарларының бірі. Нұх пайғамбардың міндеті, өз халқына санамды түрде бұтқа табынуға берілгенін ескерту болды. Алла Нұхқа өз халқына уағыз айтуды, оларды бұтпарастықтан бас тартып, жалғыз Аллаға ғибадат етуге және ізгі, таза өмір сүруге шақыруды жүктеді. Ол құлшыныспен Алланың хабарын уағыздағанымен, халқы өз жолдарын түзетуден бас тартты, нәтижесінде Кеме жасалып, Ұлы су тасқыны болды. Ислам дәстүрінде Ұлы су тасқынының бүкіл әлемдік немесе жергілікті болғандығы туралы пікірталас бар. Құран, хадис және тәпсірлерде Нұхтың уағыздау және пайғамбарлық қызметі 950 жылға созылғандығы айтылады.

Мақтау

Құранда Нұхты Алла мақтайды, бұл оның пайғамбарлар арасындағы жоғары дәрежесін көрсетеді. Құранда 17:3 аятында Алла былай дейді: «Шын мәнінде, ол өте шүкіршілік ететін құл еді». Сондай-ақ, Құранда былай делінген:

Ал Құранның 3:33 аятында: «Шындығында, Алла Адамды, Нұхты, Ибраһимнің ұрпақтарын және Имранның ұрпақтарын сол замандағы адамдардың арасынан таңдап алды».

Әңгіме

Құран Кәрімде Нұхтың, Ибрахим (Авраам), Исмаил (Исмаил), Исхақ (Исаак), Якуб (Якуб), Иса (Иса), Ильяс (Илияс), Әйүп (Әйүп), Харун (Арон), Юнус (Иона), Дауд (Дауд) және Мұхаммед сияқты басқа да пайғамбарлардың Алладан уахи (жіберілген сөз) алғаны және оның адал елші болғаны айтылған. Нұх (ғ.с.) Алланың бірлігіне берік сеніп, Ислам дінін (мағынасы – «бойын салу», яғни Аллаға мойынсұну) уағыздады. Ол халықты алдағы қатты жаза туралы үнемі ескертіп, Уадд, Сууа, Ягут, Яуқ және Наср сияқты санамсыздықта табынған құдайлардың орнына бір ғана Алланы қабылдауға шақырды. Ол халықты Аллаға құлшылық етуге шақырып, оларды тек Алла ғана құтқара алатынын айтты. Ол, топан судың уақыты белгіленгенін, оны кейінге шегеру мүмкін емес екенін және адамдардың Аллаға мойынсұну керектігін жеткізді. Алла Нұхқа кеме, яғни Нұхтың кемесін салуды бұйырды. Ол кемені салғанда, ел басылары оның қасынан өтіп, оны мазақ етті. Кеме аяқталған соң, оған әр түрлі жануарлардан жұп-жұп етіп, Нұхтың отбасы мен Аллаға мойынсұнғандардың тобы мінбек болды. Нұхтың үгілін жоққа шығарған халық, оның ұлдарының бірі де бар, суға батып кетті. Кеменің тоқтаған жері «Әл-Жудий» немесе «Мунзаланм Мубаракан» (مُنْزَلًا مُّبَارَكًا) деп аталды. Нұх (ғ.с.) шүкіршілік ететін құл деп сипатталды. Нұх пен Ибрахимға пайғамбарлық және кітаптар үйретілді. Шиа тафсирына (түсіндірмесіне) сәйкес, Алла Нұхқа кемеге қажетті барлық түрлерді алуын бұйырды. Пайғамбар ұрпақтарының түсіндірмесінде бұл аят сегіз жануарды білдіреді делінген.

Исламдағы дәстүрлі әңгіме

Ислам діні бойынша ол – пайғамбар, сол аймақтағы адамзатты және өз халқын жолдарын өзгертуге шақыру үшін жіберілген. Ол 950 жылдан астам бойы Алланың хабарын жеткізді. Ислам әдебиеттерінде Адам атаның ұрпақтарында көптеген ерлер мен әйелдер Адам атаның бастапқы үйретімдерін сақтап, жалғыз Аллаға ғибадат етіп, тура жолда болды. Адам атаның ұрпақтарының арасында өздерінің қоғамдарында зор құрмет пен махаббатқа ие болған көптеген батыл және ізгі адамдар болды. Тәпсірде одан әрі айтылады, бұл қарттардың қайтысынан кейін адамдар зор қайғыға батып, кейбіреулері оларды еске алу үшін олардың мүсіндерін жасады. Бірақ уақыт өте келе, ұрпақтар арасында көптеген адамдар осы мүсіндердің мақсатын ұмытып, оларға табынуды бастады (Шайтан (Сытан) әр буынды ақырындап адасқа салу арқылы), сондай-ақ көптеген басқа да санамсыз нәрселерге. Адамдарды тура жолға салу үшін Алла Нұхқа адамзатқа пайғамбар болу міндетін жүктеді.

Алғашқы уағыздау

Ислам дінінің сенімі бойынша, Нұх пайғамбар өз халқына сөз арқылы да, өзінің ісімен де уағыз айта бастады. Ол Алланы үнемі мадақтап, өз халқын да солай етуге шақырды, олардың білімсіздігін түзетпесе қандай жазаға ұшырайтыны туралы ескертіп отырды. Құранда Нұх пайғамбар өз халқына көп рет былай деді:

Бастапқыда Нұхтың сөздері бірнеше адамның жүрегіне тиді, бірақ тайпаның ықпалды және бай адамдары оның шақыруын естігісі келмеді. Сол кездегі күпірлердің түрлі жаман ниеттері болды. Біріншіден, олар өздерінен артық болған адамдарға қызғанышпен қарады. Екіншіден, халық әлсіздерді, ақыл-ойымен, адалдығымен және рухани жағынан жоғары тұрған қарапайым адамдарды мойындамайтын. Нұх пайғамбар: «Егер білген болсаңдар, олардың жауапкершілігі тек менің Раббыма ғана», – деді. Нұх пайғамбар оларға Алланың дінін уағыздағанда, олар елшіні мазақтап, уағызды қаралап, барлық ескертуді жалғандыққа балады.

Қылмыстық іс

Уақыт өте келе Нұх уағыздау ісінде одан да бекем болды. Оның халқы оны жұмақшы немесе баяндаушы деп айыптады. Нұх өзінің жай ғана болжамгер емес екенін, ешқандай құпияны аштым деп сықақтап, мағынасы жоқ нәрсені ашуға талпынбайтынын мәлімдеді. Нұх періште екені туралы айыптауларды да жоққа шығарды, әрқашан өзінің адам елшісі екенін айтты. Халқы өздерінің күнәлі екенін мойындаудан бас тартқанда, Нұх оларға: "Бұл Нұх емес, Құдай қалағандай оларды жазалайды" деді. Ол уағызының халқының күдігін одан да арттырғанын айтты. Нұх Құдайға олардың ойларын жабық ұстап, шындықтың нұрына ықпал етуге жол бермегендерін баяндады. Нұх Құдайға өзінің дәстүрлі уағыздаушының барлық мүмкіндіктерін пайдаланып, хабарды жұрт алдында да, жеке адамдармен сөйлескенде де жеткізгенін айтты. Нұх оларға ізгілікке келгендерге Құдайдың мол жаңбырмен нығмет сыйлап, балалары мен байлықтарын арттыратынын жеткізді.

Кеме жасау

Құран бойынша, бір күні Нұхқа Алладан: «Қазір сенушілерден басқа ешкім сенбейді» деген уахи келді. Нұхтың халқының қарсылығы оны Алладан өзіне жіберілген елдің бірде-бір күнәһарын қалдырмауын сұрауға мәжбүр етті; Бірақ, Киелі кітаптағыдай, бүкіл жерді емес. (Шүкіршілік еткен көптеген дұғалар бар, мысалы, Юнус, Лұт (Лот), Сүлеймен (Соломон) және т.б., тіпті Нұхтың дұғасы да басқаша түрінде қабылданды), Алла үлкен топан судың келетінін жариялады (бірақ Құран бүкіл жерді жауып тастады демейді) және Нұхқа өзін және сенушілерді осы қорқынышты апаттан құтқаратын кеме (Fulk) жасауды бұйырды. Алланың бұйрығына әрқашан бағынышты Нұх, кеме жасауға қажетті материалдарды іздеуге шықты. Нұх кеме құрылысын бастағанда, оны көріп тұрған халық одан да күліп мазақ етті. Олардың пікірінше, ол әлдебір ақылсыз адам – теңіз де, өзен де жоқ жерде үлкен кеме салудың себебін түсіне алмады. Нұхтың әйелінің аты Құранда айтылмаған. Атақты ислам тарихшысы әл-Табари Нұхтың әйелінің аты Ұмзара бинт Баракил болғанын айтқан, бірақ бұл мәлімет расталмады. Көптеген мұсылмандар оны мидраш бойынша Наама деп атайды. Құранда Нұхтың әйелі оған сенбегендігі, сондықтан оның ілесіне қосылмағаны айтылады. Нұхтың ұлдары туралы Құранда нақты айтылмаған, тек бір ұлының оның үгітін тыңдамаған, сенушілердің қатарында болмаған және топан судың құрбаны болғаны айтылған. Сондай-ақ, Құран Нұхтың халқын жойған, бірақ оны және оның ұрпақтарын құтқаратын үлкен апатты көрсетеді. Нұхтың әйелі (Наама) Құранда жаман әйел ретінде сипатталған. Қиямет күні әркім өзі үшін жауапты екенін және некелік қатынастар сотта көмектеспейтінін баса көрсеткенде, Құран былай дейді:

Ал Мысыр перғауынының әйелі Асия және Исаның анасы Мәриям, ең жақсы әйелдердің қатарында аталған. Бұл, әркімнің ақыретте жасаған амалдарына сәйкес сотталатынын көрсетеді. «Пайғамбарлардың хикаялары» кітабында кемеге отырудан бас тартқан ұлының сенбеуші болғаны түсіндіріледі.