Кіріспе
Қанның бактериялық немесе саңырауқұлақтық инфекциясы – қандағы бактериялық инфекцияға организмнің жүйелік иммундық жауабы. Қан ағынындағы инфекциялар (ҚАИ) – қанмен тарайтын патогендердің әсерінен туындайтын қан инфекциялары. Қандағы микробтардың анықталуы (көбінесе қан дәрілері арқылы жасалады) әрқашан қалыпты емес жағдай. Қан ағыны инфекциясы сепсистен өзгеше, ол организмнің патогендерге қарсы күшті қабынулық немесе иммундық жауабымен сипатталады. Бактериялар инфекциялардың (мысалы, пневмония немесе менингит) ауыр асқынуы ретінде, хирургиялық араласындар кезінде (әсіресе асқазан-ішек жолы сияқты шырышты қабықшаларға тигізгенде) немесе артериялар мен тамырларға енетін катетерлер мен басқа да шетелдік денелер (соның ішінде есірткілік заттарды тамырға еңгізу кезінде) арқылы қан ағынына түсуі мүмкін. Тіс емдерінен немесе тіс тазалаудан кейін уақытша бактериемия дамуы мүмкін. Бактериемияның бірнеше маңызды денсаулық салдары бар. Бактерияларға иммундық жауап сепсис пен септикалық шокқа алып келуі мүмкін, бұл өлім-жітім көрсеткіші жоғары. Бактериялар қан арқылы дененің басқа бөліктеріне таралуы мүмкін (гематогенді таралу деп аталады), бұл бастапқы инфекция орнынан тыс инфекцияларға, мысалы, эндокардит немесе остеомиелитке әкелуі мүмкін. Бактериемияны антибиотиктермен емдеу жүргізіледі, ал жоғары тәуекелді жағдайларда антибиотиктермен алдын алу шаралары қолданылуы мүмкін.
the systemic immune response to bacterial infection in the blood
Bloodstream infections (BSIs) are infections of blood caused by blood borne pathogens. The detection of microbes in the blood (most commonly accomplished by blood cultures) is always abnormal. A bloodstream infection is different from sepsis, which is characterized by severe inflammatory or immune responses of the host organism to pathogens. Bacteria can enter the bloodstream as a severe complication of infections (like pneumonia or meningitis), during surgery (especially when involving mucous membranes such as the gastrointestinal tract), or due to catheters and other foreign bodies entering the arteries or veins (including during intravenous drug abuse). Transient bacteremia can result after dental procedures or brushing of teeth. Bacteremia can have several important health consequences. Immune responses to the bacteria can cause sepsis and septic shock, which have high mortality rates. Bacteria can also spread via the blood to other parts of the body (which is called hematogenous spread), causing infections away from the original site of infection, such as endocarditis or osteomyelitis. Treatment for bacteremia is with antibiotics, and prevention with antibiotic prophylaxis can be given in high risk situations.
Себептер
Бактериялар қанға түрлі жолдармен енуі мүмкін. Дегенмен, бактериялардың негізгі жіктелуінің әрқайсысы (грам-теріс, грам-оң немесе анаэробты) үшін бактериемияға алып келетін қан ағынына енудің ерекше көздері немесе жолдары болады. Бактериемияның себептері тағы да денсаулық сақтаумен байланысты (денсаулық сақтау ұйымдарында күтім алу барысында жұққан) немесе қоғамдық (денсаулық сақтау ұйымдарының сыртында, көбінесе ауруханаға жатпастан бұрын жұққан) деп бөлінеді.
Грам- оң бактериемия
Грам-оң бактериялар бактериемияның көбірек таралған себебі болып табылады. Стафилококк, стрептококк және энтерококк түрлері – қанға түсетін ең маңызды және ең көп кездесетін грам-оң бактериялар. Бұл бактериялар әдетте теріде немесе асқазан-ішек жолында кездеседі. Staphylococcus aureus Солтүстік және Оңтүстік Америкада медициналық ортамен байланысты бактериемияның ең көп таралған себебі болып табылады, сонымен қатар қоғамда таралған бактериемияның да маңызды себебі болып есептеледі. Терідегі ойық жаралар немесе жаралар, тыныс алу жолдарының инфекциясы және венаға есіртетін есірткіні пайдалану – қоғамда таралған Staphylococcus aureus бактериемиясының ең маңызды себептері. Медициналық ортада венаға салынатын катетерлер, несеп жолдарының катетерлері және хирургиялық араласулар Staphylococcus aureus бактериемиясының ең көп кездесетін себептері болып табылады. Бактериемияға себеп болатын стрептококк түрлерінің көптеген түрлері бар. А тобы стрептококк (GAS) көбінесе тері және жұмсақ тіндердің инфекциясынан туындаған бактериемияны қоздырады. В тобы стрептококк жаңа туған нәрестелерде бактериемияның маңызды себебі болып табылады, көбінесе туғаннан кейін дереу пайда болады. Виридан стрептококтары – ауыз қуысының қалыпты бактериялық флорасы. Виридан стрептококтары тамақтанғаннан кейін, тіс тазалағаннан немесе тіс жіппен тазалағаннан кейін уақытша бактериемияны тудыруы мүмкін. Энтерококктар медициналық көмекпен байланысты бактериемияның маңызды себебі болып табылады. Бұл бактериялар көбінесе асқазан-ішек жолында және әйелдердің жыныс жолдарында тіршілік етеді. Венаға салынатын катетерлер, несеп жолдарының инфекциясы және хирургиялық жаралар – энтерококк түрлерінен туындаған бактериемияның даму қаупін арттыратын факторлар. Резистентті энтерококк түрлері ұзақ уақыт ауруханада жатқан немесе бұрын жиі антибиотиктерді қолданған науқастарда бактериемияны тудыруы мүмкін (антибиотиктерді дұрыс пайдалану туралы ақпаратты қараңыз).
Механизм
Бактериемия қан ағыны арқылы организмнің алыс жерлеріне таралып, инфекция тудыруы мүмкін (гематогенді таралу). Бактериялардың қан арқылы таралуы жүректің (эндокардит), мидың (менингит) айналасындағы құрылымдардың және омыртқа туберкулезінің (Потт ауруы) патофизиологиясының бір бөлігі болып табылады. Бактериялардың гематогенді таралуы көптеген сүйек инфекцияларына (остеомиелит) себеп болады. Жүрекке имплантацияланған протездер (мысалы, жасанды жүрек клапандары) бактериемиядан туындаған инфекцияға өте осал. Вакциналардың кеңінен қолданылуына дейін, қызбаға шалған, көріне жақсы жағдайдағы балаларда жасырын бактериемия маңызды мәселе болып саналды.
Диагностика
Бактеримия көбінесе қан мүшесі арқылы диагностикаланады, онда инемен тамырдан алынған қан үлгісі бактериялардың өсуін күшейтетін ортамен инкубацияланады. Егер сынама алынған кезде қан ағынында бактериялар болса, олар көбейіп, осылайша анықталады. Кездейсоқ түрде өсімдік ортасына түскен бактериялар да көбейеді. Мысалы, егер инемен теріге кіргенге дейін тері жеткілікті түрде тазартылмаса, қан үлгісі тері бетінде өмір сүретін қалыпты бактериялармен ластануы мүмкін. Осы себепті, қан мүшелерін алу кезінде стерильділікке ерекше назар аудару қажет. Қанда Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae және Escherichia coli сияқты белгілі бір бактериялардың болуы сынаманың ластануын көрсетпейді. Керісінше, егер Staphylococcus epidermidis немесе Cutibacterium acnes сияқты микроорганизмдер қанда өссе, ластану күдігі тууы мүмкін. Бактеримияны диагностикалау үшін денеден екі түрлі жерден алынған екі қан мүшесі жеткілікті.
Анықтама
Бактериемия – қан ағынында тірі және көбейе алатын бактериялардың болуы. Бұл қан ағыны инфекциясының бір түрі. Бактериемия біріншілік немесе екіншілік процесс ретінде сипатталады. Біріншілік бактериемияда бактериялар тікелей қан ағынына енгізіледі. Венаға есірткі салғандарда бастапқы бактериемия дамуы мүмкін. Аурухана жағдайында бактериялармен ластанған қан тамырлары катетерлерін пайдалану да бастапқы бактериемияға алып келуі мүмкін. Денеде бұл жерлерде жұққан бактериялар лимфа жүйесіне таралып, қан ағынына өте алады, онда одан әрі таралуы мүмкін. Бактериемия қан ағынында бактериялардың пайда болу уақытына қарай да анықталады: өткінші, мерзімдік немесе тұрақты. Өткінші бактериемияда бактериялар денеден шығарылғанға дейін минуттардан бірнеше сағатқа дейін қанда болады және сау адамдарда әдетте зиянсыз болады. Бұл тіс тазалау, тіс жібімен тазалау, стоматологиялық процедуралар немесе несеп шығару жолы немесе тоқ ішек құралдарымен тексеру сияқты бактериялар әдетте қоныстанған дене бөліктеріне әсер ету кезінде болуы мүмкін.
Емдеу
Қанда бактерияның болуы көбінесе антибиотиктермен емдеуді талап етеді. Себебі, антибиотиктерді кешіктірген жағдайда сепсиске шалдығудан өлім-жітім көрсеткіші жоғары болады. Қанда нақты бактериялар табылып, оқшауланғаннан кейін эмпирикалық антибиотиктерді, мүмкіндігінше, бір ғана антибиотикке дейін тарылту керек. Бүршіксіз бактериемия – бұл MRSA үшін оң қан мәдениетінің нәтижесі, бірақ эндокардит белгілерінің болмауы, имплантацияланған протездердің жоқтығы, емдеудің 2-4 күнінен кейін қан мәдениетінің теріс нәтижесі және 72 сағаттан кейін клиникалық жақсару белгілерімен сипатталатын жағдай. Атап айтқанда, денсаулық сақтау мекемесінде болу тарихы Pseudomonas aeruginosa-ға қарсы немесе резистентті микроорганизмдерге қарсы кең спектрлі антибиотиктерді қажет етуі мүмкін. Егер пациентте сепсис немесе эндокардит белгілері немесе симптомдары пайда болса, немесе қан мәдениеті 72 сағаттан астам уақыт бойы оң болып қала берсе, ұзақ мерзімді (>14 күн) катетерлерді алып тастау керек.