Кіріспе

Fanmi Lavalas (Фанми Лавалас, Lavalas – гаити креол тілінде су тасқыны дегенді білдіреді) – Гаитидегі әлеуметтік демократиялық саяси партия. Оның басшысы – Гаитидің бұрынғы президенті Жан Бертран Аристид. 1991 жылдан бері Гаити саясатындағы маңызды күш болып табылады. Фанми Лавалас үкіметтері Батыс Еуропаның әлеуметтік-демократиялық принциптеріне негізделген «әділеттілікпен өсу» саясатын жақтады. Фанми Лавалас үкіметтері білім беру және денсаулық сақтауға инвестиция салуды басымдықтарының бірі деп есептейді және Халықаралық валюта қорының үнемдеу шараларынан бас тартты.

Тарих

Лавала 1980-жылдардың соңында күшті әлеуметтік қозғалыс ретінде пайда болды және 1990 жылы Жан Бертран Аристидтің сайлау науқанын қолдады. Лавалас қозғалысының ресми саяси партия ретінде құрылуы, «Фанми Лавалас» деп қайта аталды, 1996 жылы Аристидтің 1991 жылғы төңкерістен кейін елден кетіп қалған үш жылды қайтару мәселесі бойынша «Struggling People's Party» (OPL) партиясынан бөлініп шықты. Оның құрылуының екі негізгі себебі белгілі: (1) Лавалас қозғалысының шешім қабылдау процесіне барлығын қатыстыруға мүмкіндік беру, сонымен бірге шетелдік ықпалдағы OPL-дың неолибералды саясатына қарсы тұру, бұл 1994 жылы Аристидтің билікке оралуының шарты болды; (2) Аристид пен солшыл көшбасшылардың қозғалыстың жетекшілігін өздеріне алуына жол бермеу. 1991 жылы Гаити әскері Аристидтің бірінші үкіметін құлатты. «Fanmi Lavalas» атауын ағылшын тіліне «Көшкін отбасы» немесе «Жарғанат отбасы» (Құдайдың тасқынына сілтеме) деп аударуға болады, бірақ бұл атау көбінесе Гаити креол тілінен толық аударылмайды, кейде «Лавалас отбасы» деп беріледі. Ол 1996 жылғы 30 қазанда ресми түрде саяси партия ретінде тіркелді, ал 1997 жылғы 14 ақпанда сайлау органдары мойындады. 2006 жылғы сайлауды Канада, АҚШ және Франция үкіметтері құрған Уақытша үкімет белгіледі. «Fanmi Lavalas» партиясының кейбір мүшелері Марк Базиннің Лаваладан кандидат екенін мәлімдеді. Алайда, оның жақтастары басым көпшілігі Рене Гарсия Превалды президенттікке қолдады. Лаваланың кандидаттары көбінесе сайлауды бойкоттады, бірақ олар Превалдың «Lespwa» партиясының пайда болуын қолдады. 2006 жылғы 7 ақпан мен 21 сәуірдегі депутаттар палатасы сайлауының нәтижелері белгісіз.

Сайлауды алып тастау

Фанми Лавалас партиясының 2004 жылғы төңкерілгеннен бері Гаити сайлауларындағы көрсеткіштерін бағалау қиын, себебі олар демократиялық процестен қайта-қайта шеттетілді. Сайлау кеңесі кандидаттар қажетті дауыс санына жете алмағандықтан, 2010-2011 жылғы Гаитидің жалпы сайлауына да қатысуға рұқсат берілмеді.

2015 жылғы президенттік және заңнамалық сайлау

CEP 2015 жылғы сайлауда Лавалас партиясының сайлауға қатысу туралы өтінішін қабылдады. Әртүрлі дау тудырған, сайлау алаяты туралы сенімді айыптауларға байланысты қайта өткізілуге мәжбүр болған сайлауда партияның президенттік үміткері Мэриз Нарсис 110 449 дауыс, яғни халықтың дауысының 7,32% ғана жинады. Партияның парламенттік кандидаттары 2015 жылғы парламент сайлауында 85 орынның 5-ін жеңіп алды, екінші тур 27 желтоқсанда өтеді. 2015-2016 жылдардағы сайлау процесі мен нәтижелері әлі де даулы болып саналады және президент Жовенель Моисе басқаратын үкімет пен Parti Haïtien Tèt Kale (Жылыстау басты партиясы) партиясының беделіне нұқсан келтірген деп кеңінен есептеледі.

Комитет мүшелері

Юзелин Августин Белл Қаржы комитеті, Якоб Франсуа Ақпарат комиссиясы, Мажоли Зефирин Ақпарат комиссиясы, Жан Люк Белл Жастар комиссиясы. Мүшелер: Луи Бонне, Эрнст Монтобан, Джерри Жан Луи, Жан Пьер Бартол, Гари Сервиус, Клаудин Янвье, Филипп Андре Жак, Базеле Франсуа, Фриц Пэн, Рузвельт Гогет, Абель Моиз, Витал Толерме, Беллефлер Жан, Роман Жозеф, Жан Эли Пьер Луи, Ривьер Дантес, Тони Дезир, Андре Жозеф.