Кіріспе
Саяси философиядағы ұғым. Моральдық және саяси философияда әлеуметтік келісім – мемлекет билігінің жеке тұлғаға қатысты заңдылығына қатысты идея, теория немесе модель. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, осы мәселені қарастырады. Ағарту дәуірінде қалыптасқан бұл конституционализмнің маңызды ұғымы, бірақ міндетті түрде құрылтай жиналысында талқыланбай және конституцияға жазылмаған. Әлеуметтік келісім туралы аргументтер әдетте адамдардың өз еркімен, тікелей немесе жанама түрде, кейбір бостандықтарынан бас тартып, билікке (басшыға немесе көпшіліктің шешіміне) бағынуға келісетінін, оның орнына қалған құқықтарының қорғалуын немесе әлеуметтік тәртіптің сақталуын күтетінін көрсетеді. Табиғи және заңды құқықтар арасындағы байланыс көбінесе әлеуметтік келісім теориясының тақырыбы болып табылады. Бұл термин Жан Жак Руссоның 1762 жылы жарық көрген «Әлеуметтік келісім» (фр. Du contrat social ou Principes du droit politique) атты еңбегінен алынған. Әлеуметтік келісім теориясының бастаулары ежелгі грек және стоик философиясында, рим және канондық құқықта кездеседі. Бірақ оның өркендеу кезеңі 17-19 ғасырлар аралығында болды, ол саяси заңдылықтың басты доктринасы ретінде қалыптасты. Көптеген әлеуметтік келісім теорияларының бастапқы нүктесі – саяси тәртіп жоқ жағдайдағы адамның жағдайына (Томас Гоббс бұл жағдайды «табиғи жағдай» деп атады) талдау жасау. Бұл жағдайда адамның іс-әрекеттері тек жеке күшімен және ар-ожданымен шектеледі, ал «табиғат» өзара тиімді әлеуметтік қарым-қатынастарға кедерілді деп есептеледі. Осы ортақ бастапқы нүктеден әлеуметтік келісім теориясының жақтастары рационалды адамдардың саяси тәртіптің артықшылықтарын алу үшін өздерінің табиғи бостандықтарынан ерікті түрде бас тартатынын көрсетуге тырысады. 17 және 18 ғасырлардағы әлеуметтік келісім және табиғи құқықтар теорияларының көрнекті өкілдері – Хьюго Гроций (1625), Томас Гоббс (1651), Самуэль Пуфендорф (1673), Джон Локк (1689), Жан Жак Руссо (1762) және Иммануил Кант (1797) болды. Олардың әрқайсысы саяси билік мәселесіне өзгеше көзқараспен қарады. Гроций жеке адамдардың табиғи құқықтары бар екенін айтты. Томас Гоббс «табиғи жағдайда» адам өмірі «жеке, кедей, жағымсыз, қатыгез және қысқа» болады деп мәлімдеді. Саяси тәртіп пен заңның болмауында әркімнің шексіз табиғи бостандықтары болады, соның ішінде «барлық нәрсеге құқығы» және осылайша тонау, зорлау және өлтіру бостандығы; «барлығының бәріне қарсы соғысы» (bellum omnium contra omnes) мәңгілік болады. Мұндай жағдайды болдырмау үшін ерікті адамдар бір-бірімен әлеуметтік келісім арқылы саяси қоғамды (азаматтық қоғамды) құруға келіседі, онда олардың барлығы абсолютті билеушіге (бір адамға немесе адамдар жиналысына) бағыну арқылы қауіпсіздікке ие болады. Билеушінің жарлықтары еріксіз және тирандық болуы мүмкін, бірақ Гоббс абсолютті үкіметті табиғи жағдайдың қорқынышты анархиясына жалғыз балама деп есептеді. Гоббс адамдардың өз құқықтарынан бас тартып, үкіметтің (монархиялық немесе парламенттік) абсолютті билігіне бағынуға келісетінін айтты. Локк пен Руссо болса, біз басқалардың құқықтарын құрметтеу және қорғау міндеттемесін қабылдау арқылы азаматтық құқықтарға ие боламыз, осы үшін кейбір бостандықтарымыздан бас тартамыз деп мәлімдеді. Әлеуметтік келісім теориясының басты тезисі – заң мен саяси тәртіп табиғи емес, адам жаратылысынан туындаған нәрселер. Әлеуметтік келісім және оның құратын саяси тәртіп – бұл мақсатқа жету құралы ғана, ол қатысушы адамдардың мүддесіне қызмет етеді және олар келісімнің өзіндік үлесін орындаған жағдайда ғана заңды болып саналады. Гоббс үкімет бастапқы келісімнің тарапы емес және азаматтар фракцияларды және азаматтық тәртіпсіздікті басу үшін тиімді әрекет ете алмаған жағдайда үкіметке бағынуға міндетті емес деп санайды.
In moral and political philosophy, the social contract is an idea, theory or model that usually, although not always, concerns the legitimacy of the authority of the state over the individual. Conceptualized in the Age of Enlightenment, it is a core concept of constitutionalism, while not necessarily convened and written down in a constituent assembly and constitution. Social contract arguments typically are that individuals have consented, either explicitly or tacitly, to surrender some of their freedoms and submit to the authority (of the ruler, or to the decision of a majority) in exchange for protection of their remaining rights or maintenance of the social order. The relation between natural and legal rights is often a topic of social contract theory. The term takes its name from The Social Contract (French: Du contrat social ou Principes du droit politique), a 1762 book by Jean Jacques Rousseau that discussed this concept. Although the antecedents of social contract theory are found in antiquity, in Greek and Stoic philosophy and Roman and Canon Law, the heyday of the social contract was the mid 17th to early 19th centuries, when it emerged as the leading doctrine of political legitimacy. The starting point for most social contract theories is an examination of the human condition absent any political order (termed the "state of nature" by Thomas Hobbes). In this condition, individuals' actions are bound only by their personal power and conscience, assuming that 'nature' precludes mutually beneficial social relationships. From this shared starting point, social contract theorists seek to demonstrate why rational individuals would voluntarily consent to give up their natural freedom to obtain the benefits of political order. Prominent 17th and 18th century theorists of the social contract and natural rights included Hugo de Groot (1625), Thomas Hobbes (1651), Samuel von Pufendorf (1673), John Locke (1689), Jean Jacques Rousseau (1762) and Immanuel Kant (1797), each approaching the concept of political authority differently. Grotius posited that individual humans had natural rights. Thomas Hobbes famously said that in a "state of nature", human life would be "solitary, poor, nasty, brutish and short". In the absence of political order and law, everyone would have unlimited natural freedoms, including the "right to all things" and thus the freedom to plunder, rape and murder; there would be an endless "war of all against all" (bellum omnium contra omnes). To avoid this, free men contract with each other to establish political community (civil society) through a social contract in which they all gain security in return for subjecting themselves to an absolute sovereign, one man or an assembly of men. Though the sovereign's edicts may well be arbitrary and tyrannical, Hobbes saw absolute government as the only alternative to the terrifying anarchy of a state of nature. Hobbes asserted that humans consent to abdicate their rights in favor of the absolute authority of government (whether monarchical or parliamentary). Alternatively, Locke and Rousseau argued that we gain civil rights in return for accepting the obligation to respect and defend the rights of others, giving up some freedoms to do so. The central assertion that social contract theory approaches is that law and political order are not natural, but human creations. The social contract and the political order it creates are simply the means towards an end—the benefit of the individuals involved—and legitimate only to the extent that they fulfill their part of the agreement. Hobbes argued that government is not a party to the original contract and citizens are not obligated to submit to the government when it is too weak to act effectively to suppress factionalism and civil unrest.
Қайта өрлеу дәуірінің дамуы
Квентин Скиннер келісім-шарт теориясындағы бірнеше маңызды заманауи жаңалықтар француз кальвинистері мен гугеноттарының жазбаларында табылатынын айтты, олардың еңбегі Испанияға бағынуға қарсы шыққан Төмен елдердегі жазушылар және кейін Англиядағы католиктер тарапынан қолданылды. Франсиско Суарес (1548–1617), Саламанка мектебінен, әлеуметтік келісімшарттың алғашқы теоретигі саналады, ол абсолюттік монархияның құдайға берілген құқығын шектеу үшін табиғи заңды теориялық тұрғыдан зерттеді. Осы топтардың барлығы әлеуметтік келісім немесе шарты арқылы халықтық егемендік туралы ұғымдарды қалыптастыруға келді, ал барлық аргументтер «табиғи жағдай» туралы пікірлермен басталды, яғни саясаттың негізі – әр адамның кез келген үкіметке бағынудан табиғи түрде бос болуы. Дегенмен, бұл аргументтер рим құқығында кездесетін корпоративтік теорияға сүйенді, онда «populus» жеке заңды тұлға ретінде қарастырылады. Осылайша, адамдар тобы егемендік биліктің болмауында бір ерікпен әрекет ете алу және біртұтас дауыспен шешім қабылдау қабілетіне ие болғандықтан үкіметке қосыла алады – бұл идея Гоббс және кейінгі келісімшарт теоретиктері тарапынан қабылданбады.
Томас Хоббстың Левиафаны (1651)
Томас Гоббс (1588–1679) – егжей-тегжейлі келісімшарт теориясын тұжырымдаған алғашқы заманауи философ болды. Гоббс пікірінше, табиғи жағдайдағы адамдардың өмірі "жеке, кедей, жағымсыз, қатыгез және қысқа" болған, онда жеке мүдделер мен құқықтар мен келісімшарттардың жоқтығы "қоғамдық" немесе қоғамның қалыптасуына кедеріс келтірген. Өмір "анархиялық" (басшылықсыз немесе егемендік ұғымының болмауы) болды. Табиғи жағдайдағы адамдар саяси және әлеуметтік емес еді. Осы табиғи жағдайдан кейін әлеуметтік келісімшарт жасалады. Әлеуметтік келісімшарт – адамдардың бірігіп, өздерінің жеке құқықтарының бір бөлігінен бас тартып, басқалары да солай істеуі үшін жасалған "оқиға" ретінде қарастырылды. Бұл мемлекеттің құрылуына әкелді, ол бұрынғыдай оның билігіндегі адамдар сияқты егемендікке ие болды және әлеуметтік қарым-қатынастарды реттеу үшін заңдар шығарды. Осылайша адам өмірі енді "барлығының бәріне қарсы соғысы" болмады. Әлеуметтік келісімшарттан туындаған мемлекеттік жүйе де анархиялық (басшылықсыз) болды. Табиғи жағдайдағы адамдар егемен болғандықтан және осылайша жеке мүдделермен және құқықтардың жоқтығымен басшылыққа алғандықтан, мемлекеттер де бір-бірімен бәсекелесіп, өз мүдделерін қорғады. Табиғи жағдай сияқты, мемлекеттер де қақтығысқа бейім болды, өйткені мемлекеттен жоғары (күштірек) билік болған жоқ, ол күшпен әлеуметтік келісімшарт заңдары сияқты жүйелерді барлығына таңуға қабілетті. Шындығында, Гоббстың еңбегі Э.Х. Карр мен Ханс Моргентаудың халықаралық қатынастардың реалистік теорияларының негізіне айналды. Гоббс "Левиафанда" адамдардың ("біздің") "кейбір күштің қорқынышына" мұқтаж екенін жазды, әйтпесе адамдар өзаралықтың заңына құлақ аспайды, "(қортындысында) басқаларға, қалай тілесек, солай істейміз".
Джон Локктың "Үкімет туралы екінші трактаты" (1689)
Джон Локктың әлеуметтік келісімшарт туралы түсінігі Гоббстің түсінігінен бірнеше маңызды тұрғыдан өзгешеленді, тек табиғи жағдайдағы адамдардың өз еркімен мемлекет құру үшін бірігеді деген негізгі ойды сақтап қалды. Локк табиғи жағдайдағы адамдардың Табиғат заңымен моральдық жауапкершілікке ие екеніне сенді, онда адамның "өзінің мүлкін сақтауға, яғни өмірін, бостандығын және мүлкін басқа адамдардың зиянды әрекеттерінен қорғауға құқығы бар". Үкімет оларды зиян келтіруге немесе құлдыққа салуға тырысатындардан қорғамаса, Локк адамдардың құқықтарында қауіпсіздік болмайды және олар үреймен өмір сүреді деп есептеді. Локк бойынша, жеке адамдар мемлекет құруға тек қана өмір, бостандық және мүлікті қорғау үшін "бейтарап судья" қамтамасыз ететін жағдайда ғана келісер еді. Гоббс дерлік абсолютті билік туралы талап еткен болса, Локк өзінің "Үкімет туралы екінші трактатында" заң алдында бұзылмайтын бостандық туралы айтты. Локк үкіметтің заңдылығы азаматтардың үкіметке зорлық-зомбылықтың абсолютті құқығын беруінен (өзін-өзі қорғау немесе "өзін сақтау" құқығын сақтап) және қауіпсіздік мақсатына жету үшін қажетті басқа құқықтар элементтерімен (мысалы, мүлік салығына тартады) мемлекетке зорлық-зомбылық монополиясын беру арқылы туындайды деп сақты. Осылайша, үкімет бейтарап судья ретінде, заңды басқару және орындау үшін халықтың ұжымдық күшін пайдалана алады, әр адам өз судьясы, қазылар алқасы және атқарушысы болмайды – бұл табиғи жағдайдағы жағдай.
Пьер-Жозеф Прудонның индивидуалистік әлеуметтік келісімшарты (1851)
Руссоның әлеуметтік келісім-шарты халықтың егемендігіне негізделген болса да, жекешілдер, либертариандар және анархистер қолдайтын басқа теориялар да бар, олар тек теріс құқықтарға келісіп, егер бар болса, шектеулі мемлекет құрады. Пьер Жозеф Прудон (1809–1865) әлеуметтік келісім-шарт тұжырымын жақтады, ол жеке тұлғаның егемендігін басқаларға беруді білдірмейді. Оның пікірінше, әлеуметтік келісім-шарт жеке адамдар мен мемлекет арасында емес, бір-бірін күштеп басудан немесе басқарудан бас тартқан адамдар арасында жасалады, әрқайсысы өзінің толық егемендігін сақтайды:
Әлеуметтік келісім-шарт дегеніміз не? Азамат пен үкімет арасындағы келісім бе? Жоқ, онда бұл [Руссоның] идеясының жалғасы ғана болар еді. Әлеуметтік келісім – адамның адаммен жасасқан келісімі, одан қоғам деп аталатын нәрсе туындайды. Мұнда, алмасудың алғашқы фактісімен ұсынылған коммутативтік әділдік ұғымы дистрибутивтік әділдіктің орнына қойылады. Осы сөздерді – келісім-шартты, коммутативтік әділдікті, заңның тілін – бизнестің тіліне аударсаңыз, сізде сауда пайда болады, яғни, ең жоғары мағынасында, адамдар бір-бірін өндіруші деп жариялайтын және бір-бірін басқаруға талпынудан бас тартатын акт. |Пьер Жозеф Прудон| XIX ғасырдағы революцияның жалпы идеясы (1851)
Джон Роулздың әділдік теориясы (1971)
Иммануил Канттың мемлекеттік биліктің шектеулері туралы жұмысына сүйене отырып, Джон Роулз (1921–2002) «Әділет теориясы» (1971) еңбегінде келісімшарттық тәсілді ұсынды. Осы тәсіл бойынша, рационалды адамдар гипотетикалық «алғашқы жағдай» да қолданыстағы жеке пікірлері мен мүмкіндіктерін «білімсіздік көмекейі» арқылы жасырады және әділеттілік пен құқықтық ұйымның жалпы принциптеріне келіседі. Бұл идея әділеттілік тұжырымын ойын теориясымен формалдау ретінде де қолданылады.
Дэвид Готьедің "Келісім бойынша мораль" (1986)
Дэвид Готьедің "нео-гоббсшыл" теориясы екі тәуелсіз және жеке мүддесін қорғайтын тараптар арасындағы ынтымақтастықтың, әсіресе мораль мен саясатты түсіну тұрғысынан, мүмкін екенін көрсетеді. Готье, тұтқынның дилеммасы сынды мәселелерде екі тараптың ынтымақтастығының артықшылықтарын ерекше атап көрсетеді. Оның пікірінше, егер екі тарап келісімшартта белгіленген бастапқы келісім мен моральдық қағидаларды сақтаса, екеуі де ең тиімді нәтижеге жетеді. Оның әлеуметтік келісімшарт моделінде сенім, рационалдық және жеке мүдделер әр тарапты адалдыққа шақырып, ережелерді бұзудан сақтайды. Кез келген нағыз демократияда, билік – артықшылық емес, бір адамға екіншісінен артық жүктеуге болмайтын ауыр міндет. Бұл міндетті тек заң ғана, тағдыр негізінде таңдалған адамға жүктеуге құқылы. Өйткені, барлық жағдайлар үшін бірдей шарттар орындалғандықтан және таңдау ешқандай адамның еркіне байланысты болмағандықтан, заңның жалпылығын өзгертуге ешқандай ерекше жағдай жоқ. Жан Жак Руссо, "Әлеуметтік келісімшарт немесе саяси құқық қағидалары". IV кітап.
Басқа әлеуметтік келісімшарт теорияларына сәйкес, егер үкімет азаматтардың табиғи құқықтарын (Локк) қамтамасыз ете алмаса немесе қоғамның мүдделерін қанағаттандыра алмаса, азаматтар бағыну міндеттемесінен бас тарта алады немесе сайлаулар немесе басқа да шаралар арқылы, қажет болған жағдайда, зорлық-зомбылыққа дейін бара алады. Локк табиғи құқықтардың алынбайтынына сенді, сондықтан Құдайдың билігі үкімет билігінен жоғары тұрады, ал Руссо демократияның (көпшілік билігі) заң үстемдігімен жеке адамның бостандығын сақтай отырып, әл-ауқатты қамтамасыз етудің ең жақсы жолы екеніне сенді. Локктың әлеуметтік келісімшарт тұжырымы АҚШ Тәуелсіздік декларациясында қолданылған.
Сот залы
Сотта әлеуметтік келісім психикалық денсаулықты анықтау үшін қолданылады, соның нәтижесінде әділ үкім шығаруға ұмтылады. Судья Джон Джеффри Джонс бұл құбылысты "өзіне өзі қорғану инстинктінің бір көрінісі" деп атады. Ол жамандық жасаған адамды өзіне сезімтал емес, осал емес тұлға ретінде қарастырды: "интуициясы жетілмеген және дұрыс тәрбие алмаған сирек кездесетін адам тежелмей өседі, демек, жамандыққа қадам баса береді". Джонс сот жүйесінің қадір-қасиеті абсолютті емес екенін айтты. Психикалық денсаулықты анықтау міндеті сотқа емес, психиатрға жүктеледі. Менің қазіргі, әлі шешілмеген ойымша, "жамандық" теологтар мен моральдық философтардың қарауына жатады. Дәрігерлер, судьялар және заңгерлер жамандыққа қатысты істермен және денсаулыққа зиян келтіретін істермен айналысса, яғни қоғам қылмыс деп санайтын істермен айналысса жақсы болар еді. Егер жамандық жасаған адам ауырмаса, онда ол заң бойынша жазалануға тиіс. Егер ауырса, емделуге тиіс. |Джон Джеффри Джонс, Психопаттар: Кіріспе
Басқарылатынның келісімі
Әлеуметтік келісім теориясының алғашқы сыншыларының бірі Руссоның досы, философ Дэвид Юм болды, ол 1742 жылы «Азаматтық бостандық туралы» эссе жариялады. Осы эссенің «Түпнұсқалық келісімшарт туралы» деген тақырыптағы екінші бөлігі «әлеуметтік келісімшарт» ұғымының ыңғайлы ойдан туған нәрсе екенін баса көрсетті: blockquote|Қазіргі заманда ешбір тарап өзінің саяси немесе практикалық жүйесіне философиялық немесе теориялық қағидалар жиынтығын қоса алмайтынын ескерсек, осы ұлттың бөлінген фракцияларының әрқайсысы өздерінің іс-қимыл схемасын қорғау және жабу үшін осындай жүйені құрып келгенін көреміз. Бір тарап [патшалардың абсолютті және құдайдан келген құқығын қорғаушылар, немесе торилер] билікті Құдайға байланыстырып, оны соншалықты қасиетті және қол сұнғысыз етуге тырысады, оның қаншалықты зұлматты болғанына қарамастан, оған тиісу немесе ең кішкентай нәрсені өзгерту де дінге қарсы келумен тең боларлық жағдайға жеткізеді. Екінші тарап [вигтер, немесе конституциялық монархияға сенушілер] үкіметтің құрылысын толығымен халықтың келісіміне негіздеп, олар өздерінің билігіне қарсы тұру құқығын жасырын түрде сақтап қалған бастапқы келісімшарт бар деп санайды, егер олар белгілі бір мақсаттар үшін оған өз еркімен сеніп тапсырған билікпен наразы болған жағдайда. |Дэвид Юм, «Азаматтық бостандық туралы» [II. XII.1] қоғам аумағында болу келісім беру үшін қажет болғанымен, бұл қоғамның қабылдаған барлық ережелеріне келісім білдірмейді. Келісім берудің екінші шарты – ережелердің әділдіктің негізгі қағидаларына, табиғи және әлеуметтік құқықтарды қорғауға сәйкес болуы және осы құқықтарды (немесе бостандықтарды) тиімді қорғау үшін тиісті процедуралардың қарастырылуы. Бұл туралы О.А. Браунсон да айтқан, ол, белгілі бір мағынада, үш «конституция» қатысатынын дәлелдеді: біріншісі – Құрылтайшылар «табиғи заң» деп атағанның бәрін қамтитын табиғат конституциясы; екіншісі – әлеуметтік келісімшарт арқылы құрылған қоғам үшін жазба және жалпы түсінікті ережелер жиынтығы болып табылатын қоғам конституциясы, ол үшіншісі – үкімет конституциясын құруға негіз болады. Келісім беру үшін ережелердің осы мағынада конституциялық болуы қажет.
Мүсінсіз келісім
Жауапсыз әлеуметтік келісім теориясы бойынша, адамдар белгілі бір қоғамның, әдетте үкіметі бар, бақылауындағы аумақта қалып, сол қоғамға мүше болуға және бар болған жағдайда, оның үкіметімен басқарылуға келісім білдіреді. Осы келісім мұндай үкіметке заңдылық береді. Дегенмен, басқа авторлар қоғамға мүше болуға келісім беру, үкіметті қабылдауға міндетті түрде келісім емес екенін айтады. Ол үшін үкімет, табиғат және қоғамның жоғары жатқан, жазбаға түспеген конституцияларымен үйлесетін үкімет конституциясына сәйкес құрылуы тиіс.
Жауапты келісім
Жасырын әлеуметтік келісім теориясы ашық келісім принциптерімен де байланысты. Жасырын келісім мен ашық келісім арасындағы басты айырмашылық – ашық келісімнің түсініспеушілікке орын қалдырмауы. Бұдан өзге, сіз қалағаныңызды нақты айтуыңыз керек, ал адам ұсынысқа нақты жауап беруі тиіс, яғни растауы немесе жоққа шығаруы керек.
Келісімдер келісімге негізделуі тиіс
Келісімшарттың ерік теориясына сәйкес, егер барлық тараптар мәжбүрлеусіз, ашық немесе жасырын түрде ерікті келісімге келмесе, келісімшарт жарамсыз деп есептеледі. 19 ғасырда АҚШ Жоғарғы Сотында сөз сөйлеген және жеке адамдар арасындағы келісімшарт құқығын қорғаған Лайсандр Спунер, "Ешқандай Сатқындық Жоқ" атты эссесінде, салық салу сияқты үкіметтік әрекеттерді ақтау үшін әлеуметтік келісімшартты пайдалануға болмайды деп мәлімдеді, себебі үкімет мұндай келісімге қатысуға ниеті жоқ адамдарға күш қолданады. Осы себепті, ол мұндай келісімнің ерікті емес екенін, демек, оны заңды келісімшарт деп санауға болмайды деп санайды. Құлдыққа қарсы күрескен ол, АҚШ-тағы құлдықтың конституцияға қайшы екендігі туралы да ұқсас аргументтер келтірді. Қазіргі Англо-Америка және Еуропалық азаматтық құқығындағыдай, келісімшарттың барлық талаптары тараптарды міндеттейді, өйткені олар осы талаптарды өздері таңдаған. Бұл Хоббс "Левиафанды" жазған кезде одан да аз болатын; сол кезде келісімшарттың жарамды болуы үшін қажетті өзара тиімділіктерге көбірек мән берілді, ал көптеген келісімшарттардың шарттары тараптардың таңдауынан емес, келісімшарттық қатынастың мәнінен туындады. Осыған байланысты, әлеуметтік келісімшарт теориясы Хоббс пен Локк заманының келісімшарт құқығына, қазіргі заманғы келісімшарт құқығына қарағанда көбірек сәйкес келеді. Сонымен қатар, әлеуметтік келісімшарттағы кейбір ерекшеліктер, мысалы, алыс ата-бабаларымыз жасаған келісімшартқа байланысқандығымыз туралы сенім, бізге аномалия ретінде көрінгенімен, Хоббстің замандастарына біздей түсініксіз болмаған болар.
Supreme Court and staunch supporter of a right of contract between individuals, argued in his essay No Treason that a supposed social contract cannot be used to justify governmental actions such as taxation because government will initiate force against anyone who does not wish to enter into such a contract. As a result, he maintains that such an agreement is not voluntary and therefore cannot be considered a legitimate contract at all. An abolitionist, he made similar arguments about the unconstitutionality of slavery in the US. Modern Anglo American law, like European civil law, is based on a will theory of contract, according to which all terms of a contract are binding on the parties because they chose those terms for themselves. This was less true when Hobbes wrote Leviathan; at that time more importance was attached to consideration, meaning a mutual exchange of benefits necessary to the formation of a valid contract, and most contracts had implicit terms that arose from the nature of the contractual relationship rather than from the choices made by the parties. Accordingly, it has been argued that social contract theory is more consistent with the contract law of the time of Hobbes and Locke than with the contract law of our time and that certain features in the social contract which seem anomalous to us, such as the belief that we are bound by a contract formulated by our distant ancestors, would not have seemed as strange to Hobbes' contemporaries as they do to us.