Кіріспе

Неміс жазушысы (1889–1966)

Зигфрид Кракауэр (1889 жылдың 8 ақпаны – 1966 жылдың 26 қарашасы) – неміс жазушысы, журналисі, әлеуметтанушысы, мәдени сыншысы және кино теориясының маманы. Ол кейде Франкфурт мектебінің сындық теориясымен байланыстырылады. Ол реализмнің кино үшін ең маңызды функция екенін айқын жеткізген.

Өмір және мансап

Франкфурт-на-Майндағы еврей отбасында туған Кракауэр 1907 жылдан 1913 жылға дейін сәулет өнерін оқыды, 1914 жылы инженерлік ғылымда докторлық дәрежесін алды және 1920 жылға дейін Оснабрюк, Мюнхен және Берлин қалаларында сәулетші болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында ол жас Теодор В. Адорномен танысып, оның ерте философиялық ұстазы болды. 1964 жылы Адорно Кракауэрдің ықпалының маңыздылығын еске алды:

1922 жылдан 1933 жылға дейін ол Франкфурт газеті Frankfurter Zeitung-тің жетекші кино және әдебиет редакторы және Берлиндегі тілшісі болып жұмыс істеді, онда ол Уолтер Бенджаминмен және Эрнст Блохпен бірге жұмыс істеді. 1923-1925 жылдары ол «Детектив роман» атты эссе жазды, онда ол қазіргі қоғамның күнделікті өміріндегі құбылыстарды зерттеді. Кракауэр келесі бірнеше жылда бұл үрдісті жалғастырды, цирктер, фотосурет, фильмдер, жарнама, туризм, қала құрылысын талдаудың теориялық әдістерін жасады. 1927 жылы ол «Ornament der Masse» (ағылшын тілінде «The Mass Ornament») атты еңбегін жариялады, онда бұқаралық және халықтық мәдениетті зерттеудің зор құндылығын баса айтты. Оның «Ornament der Masse» атты очерктерінде Кракауэрдің танымал мәдениетке деген қызығушылығы, әсіресе АҚШ-тың капиталистік қоғамындағы қызығушылығы көрінеді. 1930 жылы Кракауэр «Die Angestellten» («Жақсы қызметкерлер») атты кітап шығарды, онда жаңа жұмысшы табының өмір салты мен мәдениеті қарастырылады. Рухани тұрғыдан үйсіз, салт-дәстүрден алыс, осы қызметкерлер жаңа «ойын-сауық индустриясында» күрегін таба алды. Байқаушылар атап өткендей, осы төменгі орта таптағы қызметкерлердің көпшілігі үш жылдан кейін нацизмді тез қабылдады. «Жақсы қызметкерлер» кітабына жазылған бір шолуда Бенджамин Кракауэр талдауының нақтылығын мақтап, «Бүкіл кітап – күнделікті шындықтың бір бөлігімен күресуге жасалған әрекет, ол осы жерде құрылып, қазір сезіледі. Шындық соншалықты жақын ұсталыпты, оның түсі мен атын айтуға мәжбүр болады» деді. Кракауэр капитализмді (Карл Маркс еңбектерін оқығаннан кейін) сынға алды және ақырында Frankfurter Zeitung-тен бөлініп кетті. Осы уақытта (1930) Лили Эренрайхқа үйленді. Ол сталиндік және Кеңес үкіметінің «террористік тоталитаризмін» де қатты сынға алды. 1933 жылы Германияда нацистер билікке келгенде, Кракауэр Парижге көшіп барды. 1941 жылдың наурыз айында француз елшісі Анри Хоппенот пен оның әйелі Хелен Хоппеноттың көмегімен Джон Ревальд сияқты басқа неміс босқындарымен бірге АҚШ-қа көшіп барды. 1941 жылдан 1943 жылға дейін ол Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында жұмыс істеді, неміс киносы бойынша жұмысы үшін Гуггенхайм және Рокфеллер стипендиясымен қолдау көрді. Ақырында, ол «Калигариден Гитлерге дейін: неміс киносының психологиялық тарихы» (1947) атты еңбегін жариялады, онда Веймар республикасының киносынан нацизмнің пайда болуы туралы айтылады, сонымен қатар қазіргі заманғы кино сынның негізін қалауға көмектеседі. 1960 жылы ол «Фильм теориясы: физикалық шындықты құтқару» атты кітабын шығарды, онда реализм киноның ең маңызды функциясы екенін айтты. Өмірінің соңғы жылдары Кракауэр әртүрлі институттарда әлеуметтанушы болып жұмыс істеді, оның ішінде Нью-Йоркте Колумбия университетінде қолданбалы әлеуметтік ғылымдар бойынша зерттеулер директоры болды. 1966 жылы ол пневмониядан қайтыс болды. Оның соңғы кітабы – өлімінен кейін жарық көрген «Тарих, соңғы нәрселер соңғыдан бұрын» (Нью-Йорк, Оксфорд университетінің баспасы, 1969).

Есте сақтау туралы теориялар

Зигфрид Кракауэрдің естелік туралы теориясы естеліктің қауіп төңкеріліп, заманауи технологиялармен күресіп жатыр деген ойға негізделген. Оның ең көп сілтеме жасалатын мысалы – есте сақтауды фотосуретке теңеу. Бұл теңеудің себебі – фотосурет, теория бойынша, қазір естелікпен атқарылатын кейбір міндеттерді қайталайды. 1966 жылы қайтыс болған кезде Кракауэр американдық және неміс зиялылық аясында маргиналды жағдайда болды. Ол неміс тілінде жазуды көп бұрын тоқтатқан, бірақ оның зерттеулерін американдық ғылыми және академиялық санаттарға жатқызу қиын болды. Кракауэрдің қайтысынан кейінгі онжылдықтарда оның "Массалық әшекей" сияқты ерте мақалалары мен еңбектерінің аудармалары, сондай-ақ оның хаттарының неміс тілінде жариялануы Кракауэрдің стилінің толыққанды суретін ашты және АҚШ-та оның танылуын біртіндеп арттырды. Оның Франкфурттағы бұрынғы әріптесі Лео Лёвенталь, Кракауэрдің өлімінен кейін оның айналасында жиналған жаңа даңққа қуанышты таңғалуын білдірді. 1980 және 1990 жылдардан бері кинотеориясы мен сынның жаңа буыны, оның ішінде Гертруд Кох (Filmwissenschaftlerin), Мириам Хансен, Том Левин және Томас Эльзасер оның еңбектерін жаңа ғалымдар буынына түсіндіріп, таныстырды.