Кіріспе

Turnu Măgurele – Румынияның Мунтия тарихи аймағындағы Телеорман округінің қаласы. Бұл қала бір кезде ортағасырлық Турну порты орналасқан жерге жақын, Олт өзені мен Дунайдың қосылған жерінен солтүстік-шығысқа қарай, Валахия жазығының шетінде жатыр. Қала туралы алғашқы жазбалық дерек 1394 жылы осы жерде болған шайқастар кезінде Венгрия королі Люксембургтің Зигизмунды берген грамотасында кездеседі. Қалалық қамал 1417 және 1829 жылдар аралығында Осман империясына ара-тұра тиесілі болып, түрік раясының құрамында болды. Янчу Цзянудың Видин пашасы Осман Пазвантоглуға қарсы жасаған шабуылдары кезінде қамал өртеніп, қирады. 1828-1829 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін, Адрианополь шартының нәтижесінде қала Валахияның құрамына кірді. 1829 жылдан кейін, қала Одайя және Магуреле елді мекендеріне жақын төбеге көшірілді, ал қамал бұзылды. Турну Магуреле 1839 жылдан 1950 жылға дейін, содан кейін 1952 жылдан 1968 жылға дейін Телеорман округінің орталығы болды. 1968 жылы Румынияның әкімшілік реформасынан кейін бұл мәртебе Александрия қаласына берілді. Коммунистік кезеңдегі қала құрылысы жоспарлау қаланың қала құрылысына зор әсер етті, ал 1962 жылы Химиялық тыңайтқыштар зауытының салынуы қаланы өнеркәсіптік орталыққа айналдырды. Жорғалау үрдісі қала халқының өсуіне себеп болды, 1992 жылы халық саны шамамен 37 000 адамға жетті. 1989 жылғы революциядан кейін муниципалитет өнеркәсіптік және экономикалық белсенділіктің төмендеуі, сондай-ақ халықтың ірі қалаларға және басқа Еуропа елдеріне көшіп кетуі салдарынан күрт құлдырады.

География

Дунай өзенімен Никополь қаласына, Болгарияға паром қатынайды. 330 жылы Константин Ұлы салған Дунай өзені арқылы рим көпірінің қалдықтары сақталған. Ол Дунай жазығында, құнарлы Бурнас жазығында орналасқан. Одан оңтүстік-батысқа қарай Олт өзені Дунайға құяды. Оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары.

Тарих

101-106 ж.ж. Дако-рим соғыстары император Траян бастаған рим әскерлерінің жеңісімен аяқталып, Дакияның жаулануына әкелді. Император Траян Дакияның шығыс шекарасын Олт сызығында нығайтып, әйгілі Лаймс Алутанус құрылысын бастады. Ол Дунайдан Бойца тауларына дейін Олт өзенінің екі жағындағы қамалдар мен бекіністерден тұратын. Кесариялық Прокопий, Ұлы Юстиниан тұсында, Туррис қаласын еске алып, Траянды оның негізін салушы деп атады. Кейбір тарихшылар бұл қамалды Турну Магуреледе табылған қамалмен байланыстырады. Алайда, бұл пікір расталмаған; археологиялық зерттеулерге сәйкес, Турну бекінісі кейінгі кезеңде салынған. Тарихшылар мен археологтар Дунай бойындағы бекіністің құрылысы қашан басталғаны туралы әлі келісімге келген жоқ: Ұлы Константиннің немесе тіпті Юстиниан I-нің тұсында салынғаны туралы теориялар бар, бірақ олардың ешқайсысы толыққанды қолдау таппады. Бір анық нәрсе – Үлкен Мирча билік еткен кезде бұл елді мекен Осман қаупіне қарсы Валахияның қорғаныс стратегиясында маңызды рөл атқарды. Турну бекінісі туралы алғашқы жазбалық мәлімет 1393 және 1394 жылдар аралығында (1397 жылғы) Люксембургтің Зигмунд кеңсесінің құжатында кездеседі. Құжат Зигмундтың Валахия тағына оралуына қолдау көрсету үшін өзінің вассалы Үлкен Мирчамен күресінің мән-жайларын баяндайды. Бұл құжатта Мирчаға одақтас әскерлердің қамалды қайтарып алғаны туралы айтылады: «Біз (Валахияға) кіргеннен кейін румындар мен түріктерді басшыларымен бірге қуып шықтық және көп қан төгілістен кейін Валахияда орналасқан шағын Никополис (Турну) қамалын басып алдық». 1417 жылға дейін қамал Валахияның билігінде болды, содан кейін түріктердің бақылауына өтіп, 15 км радиустағы қауіпсіздік аймағымен бірге Турну раясына айналды. Османлылар Турнуды (түрікше Куле, болгарша Холавник) кейбір үзілістермен (1462, 1594–1600 және 1772–1774 ж.ж.) Влад III Импелер мен Михаил Батырдың Османға қарсы көтерілістері кезінде, 1826 жылға дейін басқарды, содан кейін 1826 жылғы Аккерман конвенциясы бойынша Валахияға, Гиургиу мен Брайламен бірге қайтарылды. 1829 жылы Адрианополь шарты бойынша Турну, Гиургиу және Брайла аймақтары Валахияға толығымен берілді. Қамал Янчу Цзянудың хайдуктары Осман Пазвантоғлуна қарсы жорығында (1809 ж.) қиратылып, өртелді және түрік билігі кезінде қайта жаңартылмады. Қала Валахияның құрамына енгеннен кейін жақын төбеге көшіріліп, Турну Магуреле (румын тілінде "măgurele" – төбешік) деп аталды. Валахия князі Александру Димитрие Гиканың жарлығымен қала 1836 жылдың 27 ақпанында қайта құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында қала күтпеген жерде су асты кемелерінің базасы болды, өйткені Румынияның екі заманауи су асты кемесі – "Речинул" және "Марсуинул" 1944 жылдың 20 тамызында Констанцаға жасалған совет авиациясының шабуылынан кейін қаланың портына паналады. Турну Магурелеге жақын орналасқан Ислаз ауылы 1848 жылғы Валахия революциясының бастапқы орталығы болды (Ислаз жарияланымын қараңыз). Румынияның Тәуелсіздік соғысы кезінде қала Болгариядағы науқанға база ретінде қызмет етті. 1968 жылғы әкімшілік реформадан кейін муниципалитетке айналды. 1960 жылдардан бастап қалада жаңа тұрғын үйлер салынды, бірақ елдің басқа қалаларымен салыстырғанда олардың саны аз болды. Қаладағы ең жаңа аудан – "Таберей" тұрғын үй кешені, жергілікті тұрғындар арасында "Катанга" деп аталады, өйткені ол Конгодағы Катанга қақтығысы кезінде салынды.

Туристік жерлер

Қаланың басты туристік тартылысы – қала орталығында орналасқан Әулие Хараламбиос соборы. 20 ғасырдың басында грек шаруалары салған бұл собор, Curtea de Argeș соборының жоспары негізінде салынған және кешгі Ренессанс стилінде ұсталған. Тағы бір қалалық ескерткіш – тәуелсіздік монументі, ол 1877-1878 жылдардағы Румыния Тәуелсіздік соғысында Турну Магуреле атқарған маңызды рөлінің құрметіне орнатылған.

Экономика

Бұрын химия және тоқыма өнеркәсібінің орталығы болған қала соңғы кезде экономикасын түрлендіруде, мысалы, ElectroTurris (электр двигательдері зауыты) және ConservTurris (тамақ өңдеу орны) сияқты кәсіпорындармен. Химия зауыты ауаның ластануымен белгілі (шығарылатын газдарда аммиак және күкірттегі бар, кейде қазіргі нормалардан асып кетеді), және ол Еуроодақтың экологиялық (ауа ластануы) талаптарына сәйкес келмеуі мүмкін.