Кіріспе

Бёрнтисленд ( /bɜːrn.tɪˈslaɪnd/ ) – Шотландиядағы Фиф аймағындағы бұрынғы корольдік қалашық және приход. Бұрын Батыс Кингхорн немесе Кішкентай Кингхорн деп аталған. Қаланың халқы 6 269 адамды құрайды (2011 жылғы мәліметтер). Бёрнтисленд жергілікті тұрғындар арасында жүлделі құмды жағажайы, 15 ғасырда салынған Россенд қамалы, сондай-ақ дәстүрлі жазғы жәрмеңке мен тау ойындары күнімен танымал. Қаланың солтүстігінде орналасқан Бинн төбесі Фиф жағалауының ерекше белгісі болып табылады; жанартаулық түйін, ол теңіз деңгейінен 632 фут (193 метр) биіктікте орналасқан.

Тарих

Бұл аймақтағы адам қызметінің алғашқы дәлелі Бинндегі тасқа қашалған суреттерде табылды, олардың шамамен 4000 жыл бұрын жасалғаны саналады. Рим қолбасшысы Агрикола табиғи белімді пайдаланып, 83 жылы Дунёрн төбесінде лагерь құрған болуы мүмкін. Қала туралы ең ерте тарихи жазба 12 ғасырда кездеседі, сол кезде Данфермлин аббаттығының монахтары белім мен көршілес жерлерге ие болған. Елді мекен Батыс Кингхорн немесе Кішкентай Кингхорн деп аталды және Россенд қамалының тұрғындарына тамақ жеткізу үшін балық аулау ауылы ретінде дамыды. Кейін белімді Данфермлин аббаттығының абаттары Джеймс V-ке жер учаскесімен алмастырды. Алайда, Росс (2007) қала атының осы түсіндірмесін "сенімсіз" деп санайды және Бёрнетс Лэнд атауын, жергілікті адамның есімінен шыққан деп ұсынады. 12 ғасырдың соңында салынған алғашқы приход шіркеуінің маңызды қалдықтары, ескі қаланың солтүстігіндегі Шіркеу көшесіндегі шіркеу ауласында сақталған. 16 ғасырдың соңындағы Шотландиядағы Флодденнен кейінгі жағдайда, солтүстік және шығысқа қала қабырғасының салынуы, ескі шіркеуді қорғаныш қабырғасының сыртында қалдырды, бұл 1592 жылы жаңа шіркеудің салынуының бірнеше себептерінің бірі болды: Бёрнтисленд шіркеуі, сонымен қатар Сент-Колумба шіркеуі деп те аталады. Бұл Реформациядан кейін Шотландияда салынған алғашқы жаңа шіркеу болды. Оның пішіні ерекше – төртбұрышты, ортасында бағаналармен тіреліп тұрған мұнарасы бар, барлық жағынан галереялармен шеңберленген, бұл қызмет кезінде пастордың сөзін мүмкіндігінше көп адамға жеткізуге мүмкіндік берді. Шіркеуде ағаштан ойылған панельдер бар. 1601 жылы король Джеймс VI қаланы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясын өткізу үшін баламалы орын ретінде таңдады. Осы кезде алғаш рет Киелі кітаптың жаңа аудармасы талқыланды, бұл жоба он жылдан кейін король Джеймс Киелі кітапта жүзеге асты. Бёрнтисленд теңіз порты ретінде дамыды, Форт фиртінің Лит портынан кейін екінші орынды иеленді, ал кеме жасау қаладағы маңызды салаға айналды. Джеймс V 1540 жылы белімді жақсартты және оны "Біздің ханым белімі" деп атады. 1544 жылы оны үш артиллериялық бекініс қорғады. Ағылшыз есебінде Бёрнтислендтегі Ньюхейвен деп аталатын кемежай туралы айтылады және айлақ пен үш бекініс батыста, "Милл-Дам" деген жерде орналасқан. 1548 жылы қатаң күйеу соғысы кезінде ағылшыз командирі Эдвард Клинтон белімді және айлақты және олардың қорғанысын қайта құруды жоспарлады, сонымен қатар әскери инженерді жұмысқа алды. 1559 жылы қала шотландтық протестант көшбасшылары католик Мария Гизге қарсы шыққан кезде француздықтардың бақылауына өтті. 1560 жылы ағылшыз флотының келуімен оккупация аяқталды, бұл оккупанттарды Лейтке қайта оралуға мәжбүр етті. Осы кезде белім төмен су кезінде құрғақ болатын, ал кемелер "оозе" немесе лайда жатқан. 1622 жылы ағып жатқан испандық кеме белімге кіріп, тез батып кетті. Ұстаздар олар кит аулаушылар екенін айтты және олардың кит аулау құралдары болды, бірақ қала билері күдікпен қарады және офицерлерді тольбутқа қамады, ал қалғандарын ұстап, қарақшылық күдігімен үй қамауына алды. Адвокат Томас Гамильтон олардың босатылуын ұйымдастырды, олар ешқандай қылмыс жасаған жоқ және сол кезде Испаниямен бейбітшілік орнаған деп дәлелдеді. Қала сонымен қатар Шотландия сарбаздарының отыз жылдық соғыста соғысуға бару үшін негізгі аттандыру орнына айналды. 1627 жылы қазан айында Бург Кеңесі Шотландияның құпия кеңесіне осы әскерлердің мінез-құлқы туралы шағымданды. 1633 жылы Чарльз I мен оның серіктерінің жүгін Бёрнтислендтен Лейтке тасыған "Бёрнтисленд батасы" атты баржа Чарльз қазынасын жоғалтып, суға батып кетті. 1638 жылы қала, елдің көп бөлігі сияқты, Үш патшалық соғысындағы Ұлттық келісімді қолдады. Жақсы белімі бар қала Келісім армиясы үшін журналдар мен жабдықтау қоймасына айналды. Бёрнтислендті Якобит әскері он бесінші көтеріліс деп аталатын көтеріліс кезінде екі айдан астам уақыт бойы басып алды. Якобиттер 1715 жылы 2 қазанда белімге шабуыл жасап, бірнеше жүз қаруды басып алды, содан кейін 9 қазанда оны басып алды. 1844 жылдың қыркүйегінде Грантон, Эдинбургтегі жаңа белімге паромдық байланыс құру үшін жаңа айлақтар аяқталды. Оны жергілікті құрылысшы Питер Пенни (1803-1866) салған. Бёрнтисленд Бург-Чемберс Джон Хендерсон жобалаған және 1846 жылы аяқталды. Бёрнтисленд жергілікті сельдь және көмір өнеркәсібі үшін маңызды белімге айналды, ал 1847 жылы Эдинбург және Солтүстік темір жолы Бёрнтислендтен солтүстікке Линдорес пен Купарға дейін ашылды. 1850 жылы әлемдегі алғашқы теміржол паром қызметі Бёрнтисленд пен Грантон арасында Форт фиртінен өтіп, Эдинбург пен Данди арасында жүк вагондарының түсіру және қайта тиеу қажеттілігінсіз саяхаттауына мүмкіндік берді. (Дегенмен, жолаушылар паромдарды пайдаланып бөлек түсуі керек болды). Бұл қызмет 1890 жылға дейін, Форт көпірі ашылғанға дейін жалғасты. Бёрнтисленд кеме жасау компаниясы Бёрнтисленд Батыс догында 1918 жылы Бірінші дүниелік соғыс кезіндегі шұғыл кемежай ретінде құрылды, ол жүк кемелеріне маманданған. 1929 жылы кемежай "Бёрнтисленд экономикасы" атты бу кемесін ұсынды, ол отынды үнемдеуге арналған. Солтүстік теңіз мұнайына қатысты өнеркәсіп қала үшін маңызды болып қала береді. 2001 жылы басқарушылық сатып алу кемежайды Бёрнтисленд Фабрикациясы немесе БиФаб ретінде иеленді.

Шіркеу

Реформацияға дейінгі шіркеу (Кирктон шіркеуі деп аталады) Чирч-стритте орналасқан және 1592 жылға дейін қызмет етті, содан кейін тасталды. 1700 жылы қираған күйде болған, бірақ 20 ғасырдың ортасына дейін жерлеу үшін пайдаланылды. Шіркеудің негізгі бөлігі жергілікті Грандж Айтун (Айтон) отбасының қабірлеу орны қызметін атқарады. 1592 жылы теңізге қарап тұрған кішкентай төбеде, голландиялық сәулетші жобалаған, әйгілі Колумбаға арналған жаңа шіркеу, Бёрнтисланд шіркеуі салынды. 1601 жылы Эдинбургтағы әдеттегі орында оба эпидемиясы болғандықтан, Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясы осы шіркеуде өтті. Көптеген қатысушылар теңіз жолымен келген болуы мүмкін. Ассамблеяға король Яков VI қатысты. Дәстүр бойынша, осы ассамблеяда король Жаңа өсиеттің жаңа нұсқасын жасауды сұрады, нәтижесінде 1611 жылғы король Джеймс нұсқасы пайда болды. (Короналар одағынан кейін 1606 жылы Англия мен Шотландияны біріктіргенімен, бұл сұраныс король Шотландияның тәуелсіз патшасы болған кезде жасалды). Шіркеудің кезекпен қызмет еткен пасторлары: Джон Браун (1567-1589); Эндрю Лэмб (1593-1596); Уильям Симсон (1597-1601); Уильям Уотсон (1601-1616); Джон Майклсон (1616-1640, Ұлттық келісімге қол қоюдан бас тартты); Эндрю Лесли (1640-1643); Джон Смит (1643-1648); Джордж Найрн (1649-1662, түрмеге қамалды); Гарри Малкольм (1663); Уильям Ливингстон (1663-1672, түрмеге қамалды); Джордж Клерк Кроули (1672-1688, өзін-өзі өлтірді); Джордж Джонстон (1688-1691); Джеймс Питкэрн (шамамен 1691); Джеймс Инглис (1692-1699); Джон Клегорн (1701-1711); Генри Робин (1714-1718, адалдықсыздық салдарынан кетіп қалды); Джеймс Томсон (1719-1740, Антибург шіркеуіне көшті); Роберт Спирс (1743-1773); Джеймс Веймс (1779-1820); Чарльз Уотсон (1820-1837), Роберт Буг Уотсон мен Патрик Герон Уотсонның әкесі; Джон Эйкман Уоллес (1827-1833); Дэвид Купер (1834-1843, Еразат шіркеуіне көшті); Роберт Уильям Фрейзер (1843-1844); Джеймс МакИнтош (1844-1848); Джон Робин (1849-1873); Джеймс Эдгар Хилл (1873-1877); Роберт Джеймс Камерон (1877-1879); Джон Макалистер Томсон (1879-1880, мінберде қайтыс болды); Джозеф Сейдж Финлейсон (1880-1909); Джон Роган (1910-?).

Биіктік ойындар

Бёрнтислендте 1652 жылдан бері әлемдегі екінші ескі биік таулы ойындар өткізіліп келеді. Ойындар шілде айының үшінші дүйсенбісінде басталады, бұл Фиф/Глазго жәрмеңке аптасының бастамасы, және сол күні жергілікті базар мен жазғы ойын-сауық орындары жұмыс істейді.

Спорт және демалыс

Бёрнтисланд кеме жасау зауыты – қаланың ең көне футбол клубы, қазіргі уақытта шотланд футболының жетінші лигасы – бәсекелесіп жатыр. Қалада әлемдегі он бірінші ескі гольф клубы орналасқан – Бёрнтисланд гольф клубы (мүшелері арасында "Ескі клуб" деп белгілі). Клубтың өзінің алаңы болмаса да, оның жарыстары қазір Додхедтегі Бёрнтисланд Гольф Хаус клубы басқаратын жергілікті гольф алаңында өткізіледі. Beacon ойын-сауық орталығында 25 метрлік бассейн, толқын машинасы және су айдындарымен қатар, спорт залы да бар. 1997 жылы ашылған бұл орталық 1979 жылы жабылған ашық ауадағы жүзу бассейнінің орнын басты. Шотландияның Ұлы жолдарының бірі – 187 шақырымдық Фиф жағалау жолы қаладан өтеді. Абердурдан маршрут теміржол бойымен, содан кейін Бас көшеден өтіп, жағажай мен A921 тас жолы арқылы Кингхорнға қарай бағыт алады. Су деңгейі төмендеген кезде, жағажайдан құм арқылы Петикурға дейін жүріп, сосын Кингхорнға қарай маршрутқа қайта қосылуға болады.

Білім

Қазіргі уақытта қалада бір мектеп бар, ол – Бёрнтисленд бастауыш мектебі. Ол 2014 жылдың тамызында Toll Park-та ашылған заманауи ғимаратта орналасқан. Мектепте шамамен 690 оқушы бар, оның ішінде 160-ы балабақша тәрбиеленушілері. Жолдың ар жағындағы балабақша ғимараты да пайдаланылуда. Бұл мектеп бұрын Фергюсон Плейс орналасқан жерде 1876 жылы ашылған, ал 2000 жылға қарай бес жеке ғимаратқа тараған. Орта мектеп оқушыларының көп бөлігі жақын орналасқан Кирккалдидегі Балвири орта мектебіне қатынайды. Католик оқушылары да Кирккалдидегі Сент-Мари бастауыш мектебіне немесе Сент-Эндрюс орта мектебіне барады.

Бёрнтисленд виадугы

Бёрнтисленд теміржол стансасының тікелей батысында 9 көпірлі виадук орналасқан, ол қаланың порты аймағындағы маңызды сәулеттік ескертуші болып табылады. 1888 жылы Эдинбургтен Дундиге бағытталған негізгі теміржол желісі үшін салынған, қазіргі таңда C санатындағы ескерткіш ретінде тізімделген, және сақталған қалалық фермалық конструкцияның сирек мысалы болып табылады.

Көрікті жерлер

Мамырдан тамызға дейін қалада жыл сайынғы жазғы ойын-сауық жәрмеңкесі, "Шоу" деп аталады, сонымен қатар әлемдегі екінші ең көне тау ойындары өткізіледі, ол әр шілде айының үшінші дүйсенбісінде ұйымдастырылады. Бёрнтисленд және аймақтық сыбызғы тобы 2014 жылғы табысты маусымнан кейін 4B сыныптан 3B сыныпқа көтерілген соң жарысады. Топ 2014 жылғы Ұлыбритания, Ұлыбритания, Еуропа және Әлем чемпионаттарының жеңімпазы атанды. Топ жергілікті балаларды дамытумен белгілі, қазір 1-сыныпта жарысатын музыканттарды тәрбиелеп шығарды. Жыл сайын жаз айларында "Live on the Links" атты тегін тікелей музыка фестивалі өтеді. 1983 жылы алғаш рет Линкстегі эстрадада өткізілген бұл фестиваль қазір тамыздың екінші демалыс күндері қаланың әртүрлі жерлерінде бүкіл демалыс бойына жалғасады.

Көлік

А921 жағалау жолы қаладан өтеді және батыста Инверкейтингтегі M90 тас жолымен, ал шығыста Кирккалдидегі A92 тас жолымен жалғасады. A909 жолы Кауденбиттегі A92 және Келтидегі M90 тас жолдарына қарай ішкі аймаққа бұрылады. Бёрнтисленд теміржол станциясы Фиф айналма жолында орналасқан және солтүстікке Кирккалдиге, оңтүстікке Эдинбургке тікелей қатынас ұсынады. Дегенмен, тек оңтүстік платформасы ғана баспалдақсыз кіруге мүмкіндік береді. Қалаға Stagecoach 7 автобус маршруты да қызмет көрсетеді, ол батыстағы Данфермлайн мен шығыстағы Левен (Кирккалди арқылы) арасында жүреді. B1 айналма маршруты қаланың көп бөлігін қамтиды.

Қауымдастықтағы қалалар

Флеккефьорд, Норвегия (1946 жылдан бері).