Бургхед, Шотландия: тарихы, географиясы және «Брох» аталымы. 1805-1809 ж. салынған қала, ежелгі пикт форты орнында. Римдіктерге қатысты жаңылыс пікірлер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бургед (немесе Брох, Ам Брох) – Шотландияның Морей аймағындағы шағын қала, Эльгиннен солтүстік-батысқа қарай 8 миль (13 км) қашықтықта орналасқан. Қала көбінесе Морей-Ферт шығалағына қарай созылатын жартыаралда салынған, үш жағынан сумен қоршалған. Бургед тұрғындары Брохерлер деп аталады. Қазіргі қала 1805 және 1809 жылдар аралығында салынған, осы процесте маңызды пиктік бекінісінің жартысынан астамы қиратылған. Генерал Ройдің картасында 18 ғасырдағы қорғаныстар көрсетілген, бірақ ол оларды дұрыс емес түрде римдіктерге жатқызған. Бұл бекініс, пікірлерге сәйкес, маңызды пиктік орталық болған және Бургед бұқалары деп белгілі бұқалардың суреттері салынған тас плиталар осы жерде табылған. 1809 жылы ежелгі камералы құдық ашылды, оны сақтау үшін кейін қабырғалар мен шатырлар қосылды. Әр жылдың 11 қаңтарында "Клавидің өртелуі" атты от фестивалі өтеді, бұл фестивальдің 17 ғасырға дейін созылатындығы айтылады, бірақ одан да ертерек болуы мүмкін. Бургедті жергілікті тұрғындар көбінесе Брох деп атайды, сондай-ақ бұл лақапты жақын орналасқан Абердинширдегі Фрейзербургқа да қолданады. Жақында Бургедтің шекарасынан тыс, Кларкли төбесіндегі қазба жұмыстары темір дәуіріне тән дөңгелек тас үйлерді, пиктік ғимараттардың негіздерін, күміс және қола римдік монеталарды, сондай-ақ Балтық аймағынан болуы мүмкін алтын сақинаны ашты. Ірі көлемде темір балқытуға қатысты маңызды дәлелдер де табылды, бұл осы жерден темір саудасы жүргізілгенін көрсетеді. Шотландия Ұлттық мұражайы жүргізген зерттеулер бұл жердің маңыздылығын растайды.
Burghead ( or The Broch, Am Broch) is a small town in Moray, Scotland, about 8 mile (13 km) north west of Elgin. The town is mainly built on a peninsula that projects north westward into the Moray Firth, surrounding it by water on three sides. People from Burghead are called Brochers. The present town was built between 1805 and 1809, destroying in the process more than half of the site of an important Pictish fort. General Roy's map shows the defences as they existed in the 18th century although he wrongly attributed them to the Romans. The fort was probably a major Pictish centre and was where carved slabs depicting bulls, known as the Burghead Bulls, were found. A chambered well of some considerable antiquity was discovered in 1809 and walls and a roof were later added to help preserve it. Each year on 11 January a fire festival known as the Burning of the Clavie takes place; it is thought that the festival dates back to the 17th century, although it could easily predate this by several centuries. Burghead is often known by locals as The Broch, a nickname also applied to Fraserburgh in nearby Aberdeenshire. A recent dig just beyond the boundary of Burghead at Clarkly Hill has uncovered Iron Age circular stone houses and Pictish building foundations, as well as silver and bronze Roman coins and a gold finger ring possibly from the Baltic region. Significant evidence of large scale Iron smelting has also been found, providing evidence that iron was probably being traded from this site. The National Museum of Scotland has carried out significant exploration which leads it to believe this is a significant site of interest.
Пиктілік бекініс
Бұл шыныдан жасалған бекініс Морей-Ферт шығанағының кең көрінісін ұсынатын жартастың үстінде орналасқан. Алғашқыда Птолемейдің Кастра Алатасы, кейін "Пторотон" деп, ал Оркней сагасында "Торффнесс" деп аталған бұл бекініс, қазірде пиктілерге тән екені анықталды және ең көне пиктілік бекініс саналады. Оның ауданы 3 гектарды құрайды, бұл Шотландиядағы сол дәуірдегі басқа бекіністерден үш есе үлкен. Ішкі жағынан үш қоршау және ормен қоршалған, бірақ олар порты мен қазіргі ауыл салыну кезінде қиратылған, сондықтан олардың нақты жасы белгісіз. Қазба жұмыстары барысында "Бургед бұқалары" деп аталатын алты әдемі ойылған тақташа табылды. Біздің заманымыздың 7-шы ғасырына жататын олардың төртеуі Бургед келушілер орталығында және Элгин мұражайында, ал біреуі Эдинбургтағы Корольдік мұражайында және Лондондағы Британ мұражайында сақтаулы. Бекіністің көп бөлігі 1805-1809 жылдар аралығында ауыл салыну кезінде бұзылды. Цитадель мен бастионның қиылысын көрсететін Дори төбесі (төменде қараңыз) – оңтүстік қоршаудың жалғыз қалған бөлігі. Шығыс және солтүстік қоршаулардың бөліктері де көрінеді.
This vitrified fort lies on top of a headland which commands extensive views of the Moray Firth. Originally believed to be Ptolemy's Castra Alata, later 'Ptoroton' and the 'Torffness' of the Orkneyinga Saga, it is now known to be of Pictish origin and is thought to be the oldest Pictish fort. It encloses 3 hectares and is three times as large as any other fort of the same period in Scotland. It was defended on the landward side by three banks and ditches which were destroyed during the creation of the harbour and modern village; their age is therefore uncertain. Six striking carved slabs known as the Burghead Bulls were discovered during excavations. Dating to 7th Century AD, four of the originals are held locally in Burghead Visitor Centre and Elgin Museum and one each in the Royal Museum, Edinburgh, and the British Museum, London. Much of the fort was destroyed during the building of the village from 1805 to 1809. The Doorie Hill (see below), which marked the junction of the citadel and the bailey, is the only remaining piece of the southern ramparts. Lengths of the eastern and northern ramparts are also still visible.
Жақсы бөлмеленген
Бергхед құдығы 1809 жылы табылған. Ол мұнаралық бекіністің периметрі ішінде орналасқан. Құдықтың құрылысы – бұлақтармен толы резервуарға апаратын тас баспалдақтардан тұрады. Жоғарғы қабырғаларында фриз, оңтүстік-шығыс бұрышында тұғыр, ал солтүстік-батыс бұрышында суға батып кеткен ойыс бар. Бөлменің биіктігі 3 метр, ені 3 метр, ал шеті бойында 1 метр енділіктегі тіреуіш бар, резервуардың тереңдігі 1 метрді құрайды. Бұл құдықты қалалық сумен жабдықтау жүйесі үшін қазба жұмыстары кезінде, қарт балықшы бұл жерде құдық болғандығы туралы әңгімелерді еске түсіргеннен кейін тапқан. Баспалдақтарды қайта жасау және резервуарды тереңдету сияқты бірнеше жұмыстар жасалды, бірақ су ағыны жоспарланған жаңа мақсатқа жеткіліксіз болды. Табылған кезде, бекініс пен құдықтың екеуі де римдік кезеңге жатады деп есептелді және ол «рим моншасы» деп сипатталды. Кейінірек, 19 ғасырда, бұл ерте христиан крещение орны болуы мүмкін деген болжам айтылды, мүмкін, қасиетті Аэтанға байланысты, бірақ оның шығу тегі бүгінгі күнге дейін анықталмаған. Ол, әрине, қараңғы дәуірде пайда болған және қандай да бір маңызды рәсімдермен байланысты болған. Оның басты мақсаты бекіністі сумен қамтамасыз ету болған болуы мүмкін, және бұл пиктілердің су рухтарына деген қызығушылығын көрсетеді.
The Burghead Well, which lies within the perimeter of the promontory fort, was discovered in 1809. It consists of a flight of stone steps leading down to a chamber containing a tank fed by springs. There is a frieze in the upper walls, a pedestal in the southeast corner and a sunken basin in the northwest corner. The chamber is 11 feet (3 m) high, and 11 feet (3 m) across with a 4 feet (1 m) wide ledge around the edge, and the tank is 4 feet (1 m) deep. The discovery was made during excavations for a possible municipal water supply after an elderly fisherman recalled a tradition of a well in the vicinity. Various additions such as re cutting the steps and deepening the tank were undertaken, but the flow of water proved to be insufficient for the proposed new function. At the time of discovery it was assumed that both the fort and well were of Roman antiquity and it was described as a 'Roman bath'. Later in the 19th century it was suggested that it was an early Christian baptistery possibly associated with the cult of St Aethan, but its origins remain obscure to this day. It is almost certainly of Dark Age provenance and clearly had some ceremonial significance. It is possible that its main purpose was as a water supply for the fort and may suggest a Pictish interest in water spirits.
Жазғыштың күйілуі
Клавдидің өртеуі деп аталатын от фестивалі жыл сайын 11 қаңтарда өткізіледі, егер 11-і жексенбіге түсетін болса, онда 10-ында өтеді. Іс-шара Клавди Гранари көшесінде сағат 18:00-де тұтандырылған кезде басталады және әдетте 19:30-ға дейін аяқталады. 1599 жылы Шотландияның құпия кеңесі Юлиан күнтізбесін сақтап, жылдың бірінші күні 1600 жылдың 1 қаңтарынан бастап 1 қаңтар болады деген жарлық шығарды. 1750 жылғы «Күнтізбе (Жаңа стиль)» заңымен Ұлыбритания, соның ішінде Шотландия, Григориан күнтізбесін қабылдады және 1752 жылғы күнтізбеден 11 күн алып тастады. Осылайша, ескі күнтізбе бойынша Жаңа жыл күні болып саналған күн жаңа күнтізбеде 12 қаңтарға келді. Клавдидің өртеуі «ескі» Жаңа жыл қарсаңында тойланады, яғни жаңа күнтізбе бойынша 11 қаңтарда. Бұл дәстүр дін қызметкерлерінің айыптауынан аман қалды. 1689 жылдың 20 қаңтарында ауылдың жас жігіттері шіркеу сотында «жанып жатқан клавди жасап, оған сенімсіздікпен табыну және ежелгі язычниктардың салты бойынша қайықтарды баталау» себептерімен сөкіді. Клавди – тар және ағаш қиқымдарымен толтырылған, бөшкеден қиылған бөлік. Ол 1 метрлік қабыққа арнайы соғылған шегемен бекітіледі. Оны көтеріп жүрушінің басы тіреулердің арасына (барлығы 6) сыйып, иығына ішінара сүйенуі үшін арнайы жасау керек. «Клавди экипажы» деп аталатын, дәстүрлі түрде балықшылардан құралған және Клавди патшасы басқаратын 15 шақты адамдар тобы, өртенген Клавдиді қаланың ескі бөлігінің көшелерімен сағат тілімен белгіленген маршрут бойынша кезекпен көтереді. Клавди экипажы кейбір үйлерге және ауылдағы үш мейрамханаға келесі жылға сәттілік әкелу үшін жанып тұрған көмірдің бөліктерін сыйлайды. Сонымен қатар, олар отын құю үшін тоқтаған екі белгілі орны бар. Маршруттың соңында Клавди Дори төбесіндегі тас құрбандыққа (ол 19 ғасырға дейін салынбаған) қойылады, бірақ бұрын оның қалдықтарын колдовствоға қарсы талисман ретінде сақтап, жаңа жылдық отты шатырдың ошағында жаққан дейді. Бұрын Клавдиді порттағы барлық қайықтар мен кемелердің айналасын алып жүру қалыпты жағдай болған, бірақ рәсімнің бұл бөлігі кейін тоқтатылды, себебі порттың жұмысы қиындағандықтан.
A fire festival called the Burning of the Clavie is held on 11 January each year, except when the 11th is a Sunday, in which case it takes place on the 10th. The event starts when the Clavie is lit on Granary Street at 18:00 and normally ends by 19:30. In 1599, the Privy Council of Scotland made an order which provided that the first day of the year would be 1 January with effect from 1 January 1600, while retaining the Julian calendar. With the Calendar (New Style) Act 1750, Great Britain, including Scotland, adopted the Gregorian calendar and elided 11 days from the 1752 calendar. Thus the day that would have been New Year's Day in the old calendar now fell on 12 January of the new calendar. The Burning of the Clavie continues to be celebrated on "old" New Year's Evethat is, in the new calendar, on 11 January. The practice has survived clerical condemnation. On 20 January 1689, the young men of the village were rebuked by the church courts for "having made a burning clavie, paying it superstitious worship, and blessing the boats after the old heathen custom". The Clavie is a barrel cut down to , which is filled with tar and bits of wood. It is nailed onto a pole which is 4 feet (1 m) long with a specially forged nail. It has to be specially made to leave a space for the carrier's head to fit between the staves (6 in all) and allowing him to rest it partly on his shoulders while he carries it. A group of about 15 men known as the Clavie crew, traditionally fishermen and headed by the Clavie king, take turns to carry the burning Clavie on a set route clockwise round the streets of the old part of the town. The Clavie crew stop to present bits of smouldering embers to certain households and the three public houses in the village to bring them good luck for the following year. There are also two set points where they stop to refuel. At the end of the route the Clavie is put onto a stone altar (which was not constructed until the 19th century) upon Doorie Hill, although it is said that in the past the embers were kept as charms against witchcraft, and to kindle the New Year's fire on their cottage hearth. It used to be customary to carry the Clavie round every boat and vessel in the harbour, but this part of the ceremony was later discontinued, presumably because it became impossible as the harbour became busier.
Кеме жасау
Александр Стивен 1750 жылы Морей-Ферттегі Бургейдте «Александр Стивен және Ұлдары» компаниясын құрып, кеме жасауды бастады. «Кеме жасау тарихы 1750-1932. Александр Стивен және Ұлдары» анықтамалық еңбегінде 1750 жыл шамасында Александр Стивен Бургейдте құрған, кейіннен Абердин, Арброт, Данди және Глазго қалаларында жалғастырылған бизнес туралы жазбалар келтірілген.
Alexander Stephen founded his company Alexander Stephen and Sons and began shipbuilding at Burghead on the Moray Firth in 1750. For Reference A Shipbuilding History 1750 1932 Alexander Stephen & Sons Ltd. A Record of the Business founded about 1750, by Alexander Stephen at Burghead, and subsequently carried on at Aberdeen, Arbroath, Dundee, and Glasgow.
Бастауыш және орта мектептер
Бастауыш білім беру үшін қала орталығындағы Грант көшесінде орналасқан, діни емес мемлекеттік Бургед бастауыш мектебі ғана бар. Мектепте балабақша және 1-7 сыныптарда оқытылады. Мектепте 128 оқушы бар. Оқушылар Клав, Сент-Этанс және Торфнес деген үш топқа бөлінеді. Орта білім беру үшін жақын жердегі екі мектепке тегін тасымалдау қызметі ұсынылады. Оқушылар Лоссимут орта мектебіне немесе Эльгин академиясына қатыса алады.
For primary education, there is just Burghead Primary School, a non denominational primary state school in Grant Street in the centre of the town. The school educates in a nursery school and years 1–7. There is a school roll of 128. Students are grouped into three houses; Clavie, St Aethans and Torfness. For secondary education, free transport is provided to two schools in nearby towns. Students may choose to attend either Lossiemouth High School or Elgin Academy.
Қосымша білім беру
Морей колледжі шамамен Элгин қаласында орналасқан.
Moray College is located approximately away in Elgin.
Ұлыбритания мен Шотландия парламенттері
Бургед Ұлыбритания Парламентінің Морей сайлау округінің құрамына кіреді, ол Парламентке депутатты (MP) Вестминстердегі Өкілдер палатасына жібереді. Бургед Шотландия Парламентінің Морей сайлау округінің де құрамына кіреді, бірақ оның шекарасы Вестминстер сайлау округінен сәл өзгеше. Сайлау округі Шотландия Парламенті мүшесін (MSP) Холирудқа жібереді. Морей сайлау округі сондай-ақ Холирудқа жеті өңірлік MSP-ні сайлайтын Биік жерлер мен Аралдар сайлау аймағының бір бөлігі болып табылады.
Burghead is part of the Moray constituency of the Parliament of the United Kingdom which returns a Member of Parliament (MP) to the House of Commons, at Westminster. Burghead is part of the Moray constituency of the Scottish Parliament which has slightly different boundaries to the Westminster constituency. The constituency returns a Member of the Scottish Parliament (MSP) to Holyrood. The Moray constituency is also part of the Highlands and Islands electoral region which returns seven regional MSPs to Holyrood.
Жергілікті билік
Бургед Морэй кеңесінде Хелдон және Лайч округі арқылы ұсынылады, одан төрт кеңесші сайланады. 2007 жылдың 3 мамырына қарай осы округтен сайланған мүшелер: Аллан Грант Райт (Шотландия консерваторы және унионист), Джон Кристофер Хогг (Тәуелсіз), Эрик Моррисон Макгилливари (Тәуелсіз) және Дэвид Кристи Стюарт (Шотландия Ұлттық партиясы). Қазіргі уақытта Морей кеңесі Тәуелсіз/Консервативтік коалициясымен басқарылады. Бұрын Бургед Морей кеңесінде Бергси округі арқылы ұсынылған, онда бір кеңесші бірінші өткен орынды алған сайлау жүйесі бойынша сайланды. 2007 жылдың 3 мамырынан бастап бүкіл Шотландия бойынша жергілікті сайлауларда STV сайлау жүйесі қолданылады, яғни Бургед едәуір үлкен Хелдон және Лайч округінде бірнеше кеңесшілермен ұсынылады.
Burghead is represented at The Moray Council by the Heldon & Laich ward, from which four councillors are elected. The members elected from this ward as of 3 May 2007 are: Allan Grant Wright (Scottish Conservative and unionist), John Christopher Hogg (Independent), Eric Morrison Mcgillivary (Independent) and David Christie Stewart (Scottish National Party). Moray Council is currently controlled by an Independent/Conservative Coalition. Burghead was previously represented at Moray Council by the Burghsea ward from which one councillor was elected under the first past the post electoral system. Since 3 May 2007 the STV electoral system has been used in local elections throughout Scotland, which means that Burghead is represented by several councillors in the significantly larger Heldon & Laich ward.
Жолдар
Бургейдке үш жол түйіседі, B9013, B9012 және B9089. B9013 A96 (Абердин – Инвернесс) тас жолымен жалғасады және көбінесе Эльгинге бару үшін қолданылады, B9012 Хопман және Даффус арқылы Эльгинге қосылады, ал B9089 Кинлоссқа және B9011 (Финдхорн – Форрес) тас жолы арқылы A96 тас жолымен жалғасады.
Three roads converge on Burghead, the B9013, the B9012 and the B9089. The B9013 connects to the A96 (Aberdeen to Inverness) and would generally be used to get to Elgin, the B9012 connects to Elgin via Hopeman and Duffus, and the B9089 connects to Kinloss and to the A96 via the B9011 (Findhorn to Forres).
Автобус пен поезд
Эльгинді Дуффус арқылы байланыстыратын 32 номерлі тұрақты автобус қызметі бар. Қызметті Stagecoach Bluebird атауымен Stagecoach компаниясы жүзеге асырады. Ең жақын теміржол станциясы шамамен 14 километр (9 миль) қашықтықта, Эльгинде орналасқан. Станция Абердин-Инвернесс бағытындағы желіде орналасқан және көбінесе Абердинге (90 минут саяхат) және Инвернесске (50 минут саяхат) қызмет көрсетеді, бірақ тікелей рейстер де бар. Инвернесс және Абердин станцияларынан Ұлыбританияның басқа да аймақтарына қатынайтын қызметтер ұсынылады. Шотландиядағы барлық пойыз қызметтерін ScotRail компаниясы, франшиза иесі ретінде жүзеге асырады.
There is a regular bus service (32) which connects Elgin via Duffus. The service is operated by Stagecoach under the name Stagecoach Bluebird. The nearest railway station is approximately 9 mile (14 km) away in Elgin. The station is on the Aberdeen to Inverness Line and generally only offers services to Aberdeen (90 minutes travel) and Inverness (50 minutes travel), though more direct services are available. Inverness station and Aberdeen station then provide services to the rest of Britain. All train services within Scotland are operated by ScotRail, who operate the franchise.
Әуе және теңіз
Қалаға ең жақын екі жолаушылар әуежайы – Инвернес әуежайы (INV), шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта, және Абердин әуежайы (ABZ), шамамен 70 миль (113 км) қашықтықта орналасқан. Инвернес көбінесе Ұлыбритания және Ирландияға рейстер ұсынады, ал Абердин ішкі және халықаралық бағыттарға рейстер ұсынады. Абердин әуежайы әлемдегі екінші ірі тікұшақ терминалы болып табылады және Солтүстік теңіздегі көптеген мұнай орналымдарын қамтамасыз етеді. Бургид портын негізінен балық аулау кемелері пайдаланады, және Морей кеңесі оны басты назарда сауда порты ретінде қарастырады, бірақ ол демалыс үшін де қолданылады. 2007 жылы порттың Солтүстік құрсауы Морей кеңесі мен Еуропалық Одақ бірлесіп қаржылаған маңызды жаңарту жұмыстарын алды.
The two nearest passenger airports to the town are Inverness Airport (INV) at approximately 30 mile (48 km) and Aberdeen Airport (ABZ) at approximately 70 mile (113 km). Inverness generally provides services to the UK and Ireland whereas Aberdeen provides services to both domestic and international destinations. Aberdeen Airport is the second largest helicopter terminal in the world and serves the many North Sea oil installations. Burghead harbour is mainly used by fishing boats and is regarded by Moray Council as primarily a commercial harbour but it is also used for recreational purposes. During 2007 the harbour's North Quay received a substantial upgrade, financed jointly by Moray Council and the European Union.