Кіріспе

Лугаж (Лугош, Лугош, Лоґош) – Румынияның Тимиш округіндегі қала. Тимиш өзені қаланы екіге бөліп, оң жағалаудағы "румындық Лугаж" және сол жағалаудағы "неміс Лугажы" деп аталады. Қала Магури және Тапиа ауылдарына басшылық етеді.

Этимология

Лугой топонимінің пайда болуы уақыт өте келе көптеген пікір таластарға себеп болды. Ромын зерттеушісі бұл атаудың латынша "lucus" сөзінен (тоғай, кішкентай орман) шыққандығын айтады. Иоргу Иордан румын топонимиясында атаудың шығу тегін славян тіліндегі "lug" немесе "luh" (батпақты орман) және венгр тіліндегі "os" жұрнағымен байланыстырады. Дегенмен, тіл білгір Симион Дăнилă қала атауының "логос" сөзінен, Банат аймағындағы "рогоз" (қамыс, суға жақын өсетін өсімдік) сөзінің аналогынан шыққандығын мәлімдейді. Бұл барлық гипотезалар қаланы бір кезде қоршаған батпақты жерлерге сілтеме жасайды.

География

Лугой Румынияның оңтүстік-батысында, Тимиш округінде, Банат тарихи аймағында орналасқан. Қаланың құрамына Лугой қаласы және Мэгури, Тапия ауылдары кіреді. Тимиш округінің ішінде Лугой округтың орталық-шығыс бөлігінде жатыр. Ұлттық аумақтық жоспарлау схемасына сәйкес, Лугой – екінші деңгейдегі елді мекен, округ және аймақтық маңызы бар муниципалитет, округ деңгейіндегі екінші деңгейлі орталық, елді мекендер желісінде тепе-теңдік сақтаушы рөл атқарады. Бұл Тимиш округінің екінші ірі және ең маңызды қаласы, Батыс даму аймағының және Дунай – Криш – Муреш – Тиса Еуроаймағының құрамына кіреді. Лугойдың ауданы 98,03 км² құрайды, оның ішінде 20,35 км² салынған аумақ, ал 77,68 км² салынбаған аумақ. Батысында Болдурмен, оңтүстік-батысында Даровамен, оңтүстігінде Виктор Влад Деламаринамен, оңтүстік-шығысында Гавойдьямен, шығысында Кричиовамен және Барнамен, солтүстік-батысында Коштейумен шектеседі.

Көңіл көтеру

Лугойдың аумағы Лугой жотасы мен Лугой төбелеріне жатады. Бұл географиялық бірлестіктердің жанасу аймағында орналасқан қала, Тимиш өзенінің екі жағасындағы төменгі террасасында дамыған. Лугой қаласы орналасқан жер – Лугой жазығы, ол тауалды төбелерге терең бойлап еніп жатыр. Аймақтың орташа биіктігі .

Экономика

18 ғасырдың соңында Лугой маңызды шарап өсіру орталығы ретінде тіркелді, халықтың 90% жүзімдіктерге ие болды. Осы кезеңде халық ауыл шаруашылығымен, жүзім шаруашылығымен, мал шаруашылығымен және қолөнермен айналысты. Лугой тарихындағы маңызды оқиға – 18-ші ғасырдың соңында гильдиялардың құрылуы, ол болашақ өнеркәсіптік жүйеге өтудің бастауы болды. Лугойдағы алғашқы өнеркәсіптік іс-әрекеттер: ұн тарту (Элизабет императорлық ұн тарту фабрикасы, 1722), мата тоқу, көрпе жасау, жібек өңдеу және сыра қайнату. Моцарт, Гайдн және Шуберттің мессалары мен басқа да қасиетті музыка туындылары олардың өмірлік кезеңінде осында орындалды. Минорит шіркеуі қаланың мәдени ошағы болды. Банаттағы ең көне фортепиано мектебі де Лугой қаласында 1760 жылы Минорит шіркеуінің монахы құрған. Монахтар шіркеу музыкасымен, фортепиано сабақтарымен және орган жасаумен айналысты. Ион Виду атындағы қалалық хор 1810 жылдан бері жұмыс істеп келеді; 1852 жылы композитор де – Lugoscher Gesang und Musikverein / Lugosi Dal és Zeneegylet басшылығымен тағы бір хор қоғамы құрылды. Лугойдың мәдени өмірі жылдар бойы Камералық музыка қоғамының (1869) және Филармония оркестрінің (1926) қызметі арқасында байыды.

Сахналық өнер

Лугойдағы алғашқы театрлық қойылым 1841 жылдың 10 мамырында өтті және ол жергілікті гимназия оқушылары қойған мектептік театр болды. 1847 жылдың қаңтар және ақпан айларында Иосиф Фаркаш басшылығымен, бірнеше кәсіби актерлерден тұратын Румыния театр әншілері қоғамы Лугой театры сахнасында румын тіліндегі алғашқы қойылымдарды көрсетті. Қазіргі Лугой театры, тенор Траян Грозэвескудің есімімен аталып, 1899-1900 жылдар аралығында салынды. Қазіргі Траян Грозэвеску театрын салу туралы бастаманы Крассо-Сзёрени графы Имре Якабффи көтерді. Ол жаңа театр үшін жер алып, содан кейін жергілікті халықты жұмылдырып, театр құрылысына 24 000 крона жинады. Ұлы Отан соғысы аралығында Лугой қаласында бірнеше әуесқой театр ұйымдары жұмыс істеді: «Талия» румын театр қауымдастығы, Банат академиялық үйірмесі, сондай-ақ румын классикалық репертуарын насихаттаумен айналысқан Музыкалық театр қоғамы. «Талия» румын театр қауымдастығы бір актілі пьесалар жинағын шығаруға және он жыл ішінде 300-ге жуық туындыны басып таратуға да үлес қосты.