Кіріспе
Ирландия ақсүйектерінің үш тобының бірі. Бұл мақала Ирландияның ежелгі заманнан бері қазіргі уақытқа дейінгі гаэль ақсүйектері туралы. Ол «Аттарының басшыларымен» тек ішінара ғана байланысты, себебі ол Шотландияны және басқа да талқылауларды қамтымайды. Бұл – Ирландия ақсүйектерінің үш тобының бірі, ал қалғандары – гиберно-нормандардан тараған ақсүйектер және Ирландия жұрты атанғандар.
This article concerns the Gaelic nobility of Ireland from ancient to modern times. It only partly overlaps with Chiefs of the Name because it excludes Scotland and other discussion. It is one of three groups of Irish nobility, the others being those nobles descended from the Hiberno Normans and those granted titles of nobility in the Peerage of Ireland.
Құқықтық мәртебе
Лимерик келісіміне таман, дерлік барлық Гел ақсүйектері өздерінің (бұрынғы) иеліктеріндегі нақты биліктің қалдықтарынан айрылды. Бүгінде мұндай тарихи атақтар Ұлыбританияның бөлігі болып табылатын Солтүстік Ирландиядан өзгеше, Ирландия Республикасында ешқандай арнайы құқықтық мәртебеге ие емес. Ирландия Республикасының конституциясы бойынша дворяндық атақтары берілмейді. 1943 жылдан 2003 жылға дейін Гел ақсүйектерінің кейбір қазіргі өкілдері Ирландия үкіметінен «Аттың басшысы» ретінде әдепкі тану алды. Бұл практика 2003 жылы белгілі бір дау-жанжалдардан (Теренс Фрэнсис Маккарти) кейін және конституцияға қайшы екендігіне қатысты алаңдаушылықтар туындаған соң тоқтатылды. Даулы атақтар, сондай-ақ әлі мойындалмаған атақтар тізімде келтірілмейді.
О'Нилл талапкерлері
Басқа О'Нилдер танылуға үміттенбеді. Олардың ең танымалдары – Фьюс князі, Дон Карлос О'Нилл, Граньяның 12-ші маркизі. Қазіргі уақытта оның және Кланабой князінің (жоғарыда аталған) арасында кім "ең бастысы" екендігі туралы дау болып тұр, және бұл мәселенің шешімі табылмауы мүмкін. Дегенмен, соңғы кезде Кланабой О'Ниллі аталған дауды өзіне қаратып алуға мүмкіншілік алды. Фьюс О'Ниллдері – Тирон немесе О'Нейл Мор әулетінің 15 ғасырлық тармағы, ал Кланабой О'Ниллдері – қалыпты орта ғасырлық әулеттен тараған. Сондықтан бұл мәселе ғылыми сипатта, екеуі де 1607 жылға дейінгі Тайронның соңғы Ульстер патшаларынан шалқап кеткен, ал олардың көптеген ұрпақтары кейіннен көлемі шектеулі болды. Әулеттің басқа мүшелері де бұл пікірге қарсы шықты, әсіресе, әйегі Хьюдың қарындасы Нуала Ни Дхомнаилл, тіпті телеарналар мен радиода әйелдер мен олардың ұрпақтарын мұрагерлік процесінен шеттетуге наразылық білдірді, бірақ генеалогиялық тұрғыдан ең басты әулеттің басшысы алыс туысы Тетуан герцогын таңдауын қатаң сақтады.
Маккартис Мор
Маккарти Мор (Дезмонд ханзадасы) корольдік атағына ең соңғы үміткерлер – екі жақын туыс, қазір қарт Барри Трант Маккарти (Мор) (1931 жылы туған) және одан кіші Лиам Трант Маккарти (Мор) (1957 жылы туған). Олар Дунгуилдің Кормагы, Десмонд патшасы Тадг на Майнстрич Мак Картаг Мордың (1426 жылы қайтыс болған) кіші ұлының ұрпағы екендерін айтады, Сругрена руына жатамыз деп мәлімдейді, бірақ "бұл нақты емес, құрамындағы шындық жоқ" екені дәлелденген. Шон Дж. Мерфи М.А. бұған қарсы дәлелдемесіз, бірақ Геллдік басшылыққа үміткердің алдымен тексеріліп, оның қабылдануы керек деп талап етеді, ал Мерфи мырзамен ынтымақтаспау үміткердің "жалған" екенін білдіреді. Мерфи мырза сондай-ақ Ирландияның Бас геральдына бірнеше шабуыл жасады, себебі бұл кеңсе Мерфи мырзаның мұрағаттарына еркін кіру тілегін қабылдамады.
Шежірелік және тарихи
Cú Choigcríche Ó Cléirigh, The O'Clery Book of Genealogies 17 ғасырдың басында және ортасында. Коттер, Г. де П. (ред.), "Коттер отбасы, Рокфорест, Корк округы", Корк тарихи және археологиялық қоғамының журналы 43 (1938): 21–31. Кроннелли, Ричард Ф., Ирландия отбасы тарихы. Дублин, 1864. Д'Алтон, Джон, Иллюстрациялар, тарихи және генеалогиялық, король Джеймстің Ирландия армиясының тізімі, 1689. 2 томдық. Лондон: J. R. Smith. 2-басылым, 1861. Китинг, Джеффри, Дэвид Комин және Патрик С. Динин (ауд.), Джеффри Китингтің Ирландия тарихы. 4 томдық. Лондон: Ирланд мәтіндері қоғамы үшін Дэвид Натт. 1902–1914. Мейер, Куно (ред.), "Лауд шежірелері және тайпалық тарихтар", Zeitschrift für Celtische Philologie 8. Халле/Саале: Max Niemeyer. 1912. 291–338 беттер. О'Коннор, Родерик, О'Коннорлар, Коннахт патшалары және олардың ұрпақтары туралы тарихи және генеалогиялық естеліктер. Дублин: McGlashan & Gill. 1861. Ó Corráin, Donnchadh (ред.), Роулинсон B 502 шежірелері. Корк университеті: Электрондық мәтіндер корпусы. 1997. О'Донохью, Джон, О'Брайендердің тарихи естеліктері. Дублин: Hodges, Smith, & Co. 1860. О'Донован, Джон және құрметті Чарльз Оуэн О'Коннор Дон, Коннахттың О'Коннорлары: Тарихи естеліктер. Дублин: Hodges, Figgis, & Co. 1891. О'Харт, Джон, Ирландия шежірелері. Дублин. 5-басылым, 1892. Тодд, Джеймс Хенторн (ред. және ауд.), Cogadh Gaedhel re Gallaibh: Гадхил мен Гейлдің соғысы. Лондон: Longmans. 1867. Магинн, Кристофер, Гелл ақсүйектері, Тюдор монархтары және ағылшын көп монархиясы. 2011.
Cronnelly, Richard F., Irish Family History Dublin. 1864. D'Alton, John, Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689 2 vols. London: J. R. Smith. 2nd edition, 1861. Keating, Geoffrey, with David Comyn and Patrick S. Dinneen (trans. ), The History of Ireland by Geoffrey Keating 4 Vols. London: David Nutt for the Irish Texts Society. 1902–14. Meyer, Kuno (ed. ), "The Laud Genealogies and Tribal Histories" , in Zeitschrift für Celtische Philologie 8. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912. Pages 291–338. O'Connor, Roderic, A Historical and Genealogical Memoir of the O'Connors, Kings of Connaught, and their Descendants. Dublin: McGlashan & Gill. 1861. Ó Corráin, Donnchadh (ed. ), Genealogies from Rawlinson B 502 University College, Cork: Corpus of Electronic Texts. 1997. O'Donoghue, John, Historical Memoir of the O'Briens. Dublin: Hodges, Smith, & Co. 1860. O'Donovan, John and the Rt. Hon. Charles Owen O'Conor Don, The O'Conors of Connaught: An Historical Memoir Dublin: Hodges, Figgis, and Co. 1891. O'Hart, John, Irish Pedigrees. Dublin. 5th edition, 1892. Todd, James Henthorn (ed. & tr. ), Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill London: Longmans. 1867. Maginn, Christopher, The Gaelic Peers, the Tudor Sovereigns, and English Multiple Monarchy, 2011.
Ирландияның патшалығы мен әміршілігі
Бхреатнах, Эдель (ред.), Тараның патшалығы және ландшафты. "Дискавери" бағдарламасы үшін Төрт сот баспасы. 2005 жыл. Бэрн, Фрэнсис Дж., Ирландия патшалары және жоғары патшалары. Төрт сот баспасы. 2-басылым, 2001 жыл. Чарльз Эдвардс, Т. М., Ерте христиандық Ирландия. Кембридж. 2000 жыл. Диллон, Майлс, "Ирландия патшаларының қасиеттеу рәсімі", Celtica 10 (1973): 1–8. Диллон, Майлс, Патшалар циклдары. Оксфорд. 1946 жыл. Фицпатрик, Элизабет, Гельдік Ирландиядағы патша сайлау рәсімі шамамен 1100–1600 жылдары: Мәдени ландшафтты зерттеу. Бойделл баспасы. 2004 жыл. Жаски, Барт, Ирландияның ертедегі патшалығы және мұрагерлік. Төрт сот баспасы. 2000 жыл. Николс, К. В., Орта ғасырлардағы гэль және гэльдік Ирландия. Дублин: Лиллипут баспасы. 2-басылым, 2003 жыл. О'Донован, Джон (ред.), және Дуалд Мак-Фирбис, Ги Фиакрахтың тегі, тайпалары және салты. Дублин: Ирланд археологиялық қоғамы. 1844 жыл. 425–452 беттер.
Басқа
Даффи, Шон (ред.), Орта ғасырлық Ирландия: Энциклопедия. Routledge. 2005 жыл. Мак-Ниокейл, Героид, Викингтерге дейінгі Ирландия. Дублин: Gill and Macmillan. 1972 жыл. О Коррайн, Донкхэд, Нормандарға дейінгі Ирландия. Дублин: Gill and Macmillan. 1972 жыл. О’Рахили, Томас Ф., Ирландияның ерте тарихы және мифологиясы. Дублин жоғары білім беру институты. 1946 жыл.