Кіріспе

Ескі тәртіпті Өзен Ағайындары – радикалды пиетистік қозғалыста тамырланған анабаптистік христиандықтың Өзен Ағайындары тармағы. Атауынан көрініп тұрғандай, олар Ескі Тәртіпті анабаптистер.

Тарих

Бұл ағым 1778 жылы Пенсильвания штатында басталды. Олар тарихының бастапқы кезеңдерін «Христос шіркеуіндегі бауырлар» қауымымен бөліседі. Бұрын меннониттерден бөлінген, Сускехана өзенінің жанында тұратын бауырластар тобы неміс баптистерімен біргелікке келді, бірақ кейін «Өзен бауырластары» деп аталды. 1856 жылы Өзен бауырластары арасында үш жақты бөлініс болды, соның нәтижесінде олар жеке, консервативті топ құрды. Оларды кейде «Йорк бауырластары» немесе «Йорктар» деп атады, себебі 1843 жылы олардың көп бөлігі Пенсильвания штатының Йорк округінде орналасқан еді. Бұл топ Өзен бауырластары шіркеулерінің көпшілігі Киелі кітапқа сәйкес келмеу және қарсылық танытпау қағидаларында босаңсып барады деп сенді және Киелі кітаптың ежелгі ілімдері мен дәстүрлеріне оралуға ұмтылды. Өнеркәсіптік революциядан кейін христиан әлемінде прогрессивті және жаңашыл топтардың көбеюімен, сондай-ақ амиштер (1862–78 жж. Ескі тәртіп амиштер), меннониттер (1872–1901 жж. Ескі тәртіп меннониттер) және неміс баптистері (1882 ж. Ескі неміс баптистері) сияқты қарапайым халық арасындағы басқа дәстүрлі Ескі тәртіп топтарының атауларын нақтылау пайда болғанда, 1800-жылдардың соңында олар өздерін де «Ескі тәртіп» деп атады. 1921 және 1961 жылдар аралығында топта төрт бөлініс болды, негізінен автомобильдерді пайдалану мәселесіне байланысты, нәтижесінде Ескі тәртіпті Өзен бауырластары бес кіші топқа бөлінді. 1969 және 1977 жылдар аралығында бес топтың үшеуі қайта бірікті, сондықтан қазіргі таңда үш кіші топ бар.

Діни іс-әрекет

Әдетте, құдайға табыну жиындары мүшелердің үйлерінде және амбарларында өткізіледі. Соңғы уақыттарда, шіркеу үйлері мен қоғамдық ғимараттар кейде діни қызметтер үшін қолданылады. Пасторлар жалақысыз, уағыздаушыларға арнайы оқу жоқ. Қауымның құдайға адал адамдары, 1 Тімотеге 3:1–13 және Титке 1:5–3:11 аралықтағы Киелі кітаптағы шіркеу басшыларының сипаттамасына сай келіп, пасторлар ретінде таңдалады. Қауымда әдетте епископ, екі пастор және бір не екі диакон болады. Әр құдайға табыну қызметінде куәліктер маңызды бөлігі болып табылады, ол барлық мүшелерге, ерлер мен әйелдерге жеке куәліктерін, дұғаларына жауап беруді немесе әндерді ортақтандыруға мүмкіндік беру арқылы басталады. Жеке жекпе-жек мектептер жоқ, бірақ барлық мүшелер бірге оқиды, құдайға табынады және Киелі кітапты зерттейді. Коммунияға арналған, демалыс күндері өткізілетін Махаббат тойында уағыз айту, ән салу, өзіңді-өзің тексеру, ортақ тамақ және аяқ жуу рәсімдері бар. Сенушілердің шомылуы дінге келгеннен кейін, көбінесе жасөспірім шақта өткізіледі. Шомылу Әке, Ұл және Киелі Рух атынан табиғи, ашық суда (көбінесе көлде, өзенде немесе ағыста) үш рет суға батыру арқылы жүзеге асырылады, басқа қарапайым бауырластар сияқты. Ауа райына қарамастан, ашық жерде шомылу рәсімі өткізіледі. Ескі тәртіпті Өзен бауырлары шомылу рәсімін өткізу үшін мұзды үзіп отырған. Бұл жасалып жатқан міндеттеме, Исаға қандай құнмен болса да еріп жүруге дайындық символы болып табылады. Ескі тәртіпті Өзен бауырлары қарапайым киім киеді. Ерлер мүшелері әдетте сақал қояды, бірақ миықсыз, көбінесе қара түсті ұзын шалбар және жиі ілгектері бар, түймелі жейде киеді. Әйел мүшелері ақ мақтадан жасалған бас киімдерін, сондай-ақ қатты матадан тігілген немесе өте ұсақ өрнекті ұзын плащ киімдерін киеді. Әйелдер киімінің алды меннониттер стилінде немесе тігілген плащпен, ал артқы жағы бауырластар стилінде немесе кең плащпен болады. Көптеген басқа қарапайым топтар сияқты, олар балаларына шіркеу мүшелерінің киім үлгісіне сәйкес киім киюді талап етпейді, олар шомылу рәсімінен өткенге және шіркеу мүшелері болғанға дейін; бұл әдетте жасөспірім немесе 20 жаста болады. Осыған дейін балалар мен жастар қарапайым, жынысына сәйкес киім киеді. 1919 жылы Ескі тәртіпті Өзен бауырлары автомобильдерді пайдалануға тыйым салды, сондықтан 1951 жылы Муссер тобы мен 1954 жылы Стриклер тобы көліктерге рұқсат бергенге дейін атпен жүретін көліктерді пайдалану көбінесе сақталды. Үшінші, кішірек және азайып бара жатқан "Ескі шіркеу" деп аталатын топ әлі күнге дейін ат пен арбамен жүреді. Телевизор көруге рұқсат етілмейді, бірақ электр энергиясы, телефон және шектеулі интернет қолданылады. Колледж білімі қажетті белгілі бір мамандыққа шақырылған мүшелер жиі кездеседі, бірақ олардың көпшілігі медициналық және стоматологиялық білім сияқты қызмет көрсетуге бағытталған мамандықтарда. Бұл Исаның жер бетінде жүрген кезде аурулар мен мұқтаждарға көмектесу арқылы атқарған қызметін жалғастыру ретінде қарастырылады. 20 ғасырда Пенсильвания неміс тілі ағылшын тілімен ауыстырылды, ол 1940 жылдардан бері қызметтерде ғана қолданылады. 1990 жылдары небары бірнеше мүшелер ғана ата-бабаларының Пенсильвания неміс тілінде сөйлей алды.

Баспа ісі

Ескі тәртіпті өзен ағайындары "Алтын шынжыр" атты хабарлама жариялайды. 1984 жылы Ланкастер округінде Сонлайт Ривер Браттер мектебі ашылды.

Сілтемелер

Беула С. Хостеллер: Пенсильваниядағы Ескі Тәртіпті Өзен Бауырларының махаббат тойы. Folklife, Қыс 1974–1975 жылдар, XXIV том, 2-нөмір, 8–20 беттер.