Кіріспе
Нюдльдің түрі. Шпецле, немесе венгр тілінде нокедли – Орталық Еуропаның жұмыртқалы кеспе нөділінің бір түрі. Әдетте, оны соусты ет тағамдарымен бірге гарнир ретінде береді. Көбінесе Швабия және Эльзас аймақтарымен байланысты, сонымен қатар Оңтүстік Германия, Австрия, Швейцария, Лихтенштейн, Венгрия, Воеводина, Словения, Лотарингия, Мозель және Оңтүстік Тироль халықтық асханаларында да кездеседі.
Spätzle , or nokedli in Hungarian, are a type of Central European egg noodles typically served as a side for meat dishes with sauce. Commonly associated with Swabia and Alsace, it is also found in the cuisines of southern Germany and Austria, Switzerland, Liechtenstein, Hungary, Vojvodina, Slovenia, Lorraine, Moselle and South Tyrol.
Этимология
Spätzle – шваб және алсац тілдерінде Spatz сөзінің кішіртпе түрі, демек, сөзбе-сөз "кішкентай қарға". Олар Knöpfle (түймешелер) деп те аталады. Швейцарияда оларды Spätzli немесе Chnöpfli, венгр тілінде Nokedli немесе Csipetke, словен тілінде Vaseršpacli немесе vodni žličniki, ал ладин тілінде Fierfuli дейді. Словакияның Halušky (венгрше: Galuska) да осыған ұқсас. Механикалық құралдар пайдаланбастан бұрын, лапшаны қолмен немесе қасықпен пішіп жасаған, нәтижесінде Spatzen-ге (Spatz сөзінің көпше түрі, қарғаларды білдіреді; неміс тілінде қарға Spatz немесе Sperling деп аталады; Spätzle – Spatz сөзінің кішіртпе түрі, көпше түрінде өзгермейді) ұқсас болар еді. Knöpfle сөзі "кішкентай түймелер" дегенді білдіреді және лапшаның тығыз, дөңгелек пішінін сипаттайды. Күнделікті тілде осы екі атау бір қамырдан жасалған бір өнімді білдіреді және бір-бірімен алмастырыла береді. 1725 жылы Вюртемберг кеңесшісі және жеке дәрігері Розино Лентилио "Knöpflein" және "Spazen" ұннан жасалған барлық нәрсе екенін айтқан. Олар көбінесе Германияның Баден-Вюртемберг штатымен байланысты. Францияда олар Эльзас және Мозельмен байланысты. Германиядағы Spätzle-дің жылдық саудалық өндірісі шамамен 40 000 тоннаны құрайды. Дайын Spätzle халықаралық деңгейде де қолжетімді.
Қорғалған шығу тегі атауы
2012 жылдың наурыз айынан бері Швабия шпацлесі мен швабиялық кнопфлесі «Қорғалатын географиялық көрсеткіштер» (ҚГК) Еуроодағы сапа белгісімен марапатталды және бүкіл Еуропа бойынша аймақтық арнаулы өнім ретінде қорғалады. Осы белгіні тағу үшін өнімнің өндіріс процесінің кемінде бірі, сәйкес анықталған өндіріс аймағында жүргізілуі керек.
Дайындық
Шпатцель – макаронның, кнедликтердің немесе кеспе лапшаның бір түрі. Шпатцель қамыры әдетте аз ғана ингредиенттерден тұрады, негізінен жұмыртқа, ұн және тұз. Швабиялық тәжірибе бойынша, жұмыртқаның саны порциялардың санына тең болуы керек, соған бір жұмыртқа қосылады. Қамырдың консистенциясын жақсарту үшін су қосылады. Шпатцель үшін дәстүрлі түрде қолданылатын ұн – нан бидайы (итальяндық макарон үшін қолданылатын қатты бидай емес); алайда, шпатцель жасау үшін нан пісіруге қарағанда іріленген ұн қолданылады. Бұл ұн Dunst деп аталады, ол АҚШ-тың "first clear" немесе чехтің hrubá түріне ұқсас. Бұл қамырға серпімді текстура береді, бірақ егер су қосылмаса, әсіресе диеталық себептермен жұмыртқа мөлшері азайтылғанда, қамырды сыпыру қиын болуы мүмкін. Егер ұсақ ("әмбебап") ұн және жұмыртқаның толық мөлшері қолданылса, қамырдағы барлық майлылық пен ылғал олардан алынады және су көбінесе қажет болмайды. Дәстүр бойынша, шпатцельді ағаштан жасалған (кейде ылғал) кесу тақтасынан (шпатцельбрет) ұзын, жұқа жолақтар етіп сыпырып, қайнаған тұзды суға салады, онда олар бетке шыққанша пісіріледі. Осылайша, қамыр пышақпен кескенде бірте-бірте бөлінетіндей тұтқыр, бірақ бастапқы пішінін бірнеше секунд сақтайтын болуы керек. Қайнап тұрған суға түсіргенде, альбумин тез қатып, ал сарысы қамырдың сорпалы болуын қамтамасыз етеді. Макарон қатып қалғаннан кейін оны майсыздап, шетке қояды. Шпатцельді дайындаудың осы әдісі қиындық тудыруы мүмкін болғандықтан, пісіруді жеңілдету үшін бірнеше құрылғылар ойлап табылды, олар сүзгіге немесе сорғыға, картоп үккішіне (шпатцельпресс), ет тартқышқа немесе ірі кеспеге (шпатцельхобель) ұқсайды. Сыпырылған шпатцель сияқты, қамыр қайнап тұрған суға түсіріледі. Бұлшықет күшімен қатар гравитацияны пайдаланатын құрылғыларды қатаң қамырмен қолдануға болады, ал шпатцельхобель үшін қамыр сыпыруға арналғандай "сұйық" болуы керек.
Қамырдың түрлері
Кейбір арнайы тағамдар үшін қамыр ұсақталған шошқа бауырымен (соның салдарынан де), шпинатпен немесе ұсақ үгітілген ірімшікпен толықтырылуы мүмкін.