Кіріспе

Иоанн Кальвиннің теологиялық еңбегі «Христиан дінінің негіздері» (Institutio Christianae Religionis) – Иоанн Кальвиннің жүйелі теологиядағы маңызды еңбегі болып табылады. Протестанттық теологияның ең ықпалды еңбектерінің бірі саналатын бұл кітап 1536 жылы Англияның Генрих VIII монастырларды жойған кезде латын тілінде, ал 1541 жылы оның туған тілі – француз тілінде жарық көрді. Кітаптың толыққанды басылымдары 1559 жылы латын тілінде және 1560 жылы француз тілінде жарияланды. Бұл еңбек теологияның негіздерін білетін оқырманға арналған кіріспелік оқулық ретінде жазылған және шіркеу мен қасиетті обрядтардың ілімдерінен бастап, сенім арқылы ғана құтылу мен христиандық бостандыққа дейінгі теологиялық тақырыптарды кеңінен қамтиды. Онда Кальвиннің пікірінше, догмалық бұрыс жолға түскендердің, әсіресе Рим католик дінінің ілімдеріне қарсы күшті шабуыл жасалған. Кальвиннің өзі бұрын "күшті сеніммен" ұстанған дін екенін айтады. «Негіздер» – реформаттық шіркеулер қабылдаған ілімдер жүйесінің негізгі анықтамалығы, көбінесе кальвинизм деп аталады.

Өмірбаян

Джон Кальвин Париж университетінде заң және классикалық пәндерді оқыған. Шамамен 1533 жылы ол діни дауларға қатысып, протестантизмге – Францияда католик шіркеуі қудалаған жаңа христиандық реформа қозғалысына өтті, бұл оны жасырынуға мәжбүр етті. 1535 жылы қауіпсіздік үшін ол Базельге (Швейцария) көшті, және осы шамада ол теологияның тұжырымдамасын жаза бастады, ол кейіннен «Институттар» деп аталды. Оның католик оппоненттері оны және оның ізбасарларын (Францияда гугеноттар деп аталған) радикалды анабаптистердің топтарымен байланыстыруға тырысты, олардың кейбіреулері қуғын-сүргін салдарынан талқандалды. Ол өзінің жазған еңбегін протестанттарды, оларға радикалды және еретикалық ілімдерді жақтауда айып тағылып, қудалаудан қорғау мақсатында қайта жазуға шешім қабылдады. Латын тілінде жазылған бұл еңбек 1536 жылдың наурыз айында Базельде жарияланды, ал кіріспесі Франция королі Франциск I-ге арналған, оған протестанттарды тыңдауға және оларды қудалауды тоқтатуға шақырумен бірге. Ол алты тараудан тұрады, онда он қағиданың, Апостолдардың сенімінен, Раббының дұғасынан және қасиеттіліктерден тұратын таныс катехизистік құрылымды пайдалана отырып, христиандық сенімнің негіздері, сондай-ақ христиандық бостандық және саяси теология туралы тарау қамтылған. Ол оны жариялағаннан кейін көп ұзамай Кальвин Швейцарияның Женева қаласында діни қызметін бастады. «Институттар» бірден танымал болды, көптеген адамдар оның қайта жаңартылған басылымын сұрады. 1539 жылы Кальвин әлдеқайда үлкен еңбек жариялады, онда алғашқы басылымдағы алты тараумен шамалас он жеті тарау болды. Онда классикалық авторлар мен шіркеу әкелеріне, сондай-ақ Киелі кітапқа көптеген сілтемелер бар. Кальвиннің оқырманға жазған хатында жаңа еңбек діни қызметке дайындалып жатқан теология студенттеріне арналғаны айтылған. 1543 жылы үшінші басылымға төрт тарау қосылды, ал 1550 жылғы басылымда тек шағын өзгерістер енгізілді. Кальвин қатысқан бесінші және соңғы басылым, ғалымдардың пікірінше, нақты мәтін болып табылады, алдыңғы басылымнан 80%-ға үлкен және 1559 жылы Женевада жарияланды. Кальвиннің теологиясы өмірі бойында айтарлықтай өзгерген жоқ, сондықтан ол «Институттарды» кеңейтіп, толықтырғанмен, олардың негізгі идеяларын өзгерткен жоқ.

Атау

Латын тіліндегі "institutio" сөзі, атаудың "institutes" деп аударылған түрімен қатар, "нұсқау" деп те аударылуы мүмкін, өйткені ол жұмыстың неміс тіліндегі аудармаларының атауларында қолданылған, сондай-ақ заңдық еңбектердің және кең көлемді білімді қамтитын басқа да жинақталған еңбектердің атауларында жиі кездесетін. Дезидериус Эразмның 1516 жылғы "Institutio principis Christiani" еңбегінің атауы, Кальвинге белгілі болған, әдетте "Христиан князінің тәрбиесі" деп аударылады. Кальвиннің 1536 жылы жарық көрген алғашқы басылымының қысқаша атауы – "Christianae religionis institutio". Осы басылымның толық атауын "Христиан дінінің институты, құдайға ұнамдылықтың дерлік барлық мәнін және құтқарылу ілімінде білу қажеттінің бәрін қамтиды" деп аударуға болады. Жақында жарық көрген, құдайға ұнамдылыққа ұмтылған барлық адамдарға оқуға лайық кітап. Францияның ең христиан патшасына арналған кіріспе, онда осы кітап оған сенімін білдіру ретінде ұсынылады. Авторы: Джон Кальвин, Нойон қаласынан. Базель, MDXXXVI. 1539 жылғы басылымда атауы "Institutio Christianae Religionis" деп өзгертілген, бұл, мүмкін, оның жаңа, едәуір кеңейтілген еңбек екенін көрсету үшін жасалған. Бұдан кейін "атауына толық сәйкес келеді" деген сөздер келеді, бұл атаудың мәртебесіне жасалған тілдік ойын және жаңа еңбек осындай атаумен туындаған үміттерді толыққанды қанағаттандыратынын көрсетеді.

Мұра

Институттар Меланктонның «Лоци коммуны» және Цвинглидің «Нағыз және жалған дін туралы» түсініктемесі сияқты бұрынғы протестанттық теологияларын басып озды. Тарихшы Филип Шаффтың сөзіне қарағанда, бұл теологияның классикалық еңбегі, Оригеннің «Бірінші принциптер туралы», Августиннің «Құдай қаласы», Тома Аквиннің «Теологиялық жиынтық» және Шлейермахердің «Христиандық иман» деңгейіндегі туындылармен тең. (Шафф өзі Реформацияланған христиандық діннің жақтаушысы болды, оның бастаулары Джон Кальвинге байланысты.)

Неміс тілі

Христиан дінінің институты – Institutio Christianae Religionis, Христиан дінінің институттары, Ото Вебер аударған және редакциялаған, соңғы (1559) басылымына негізделген, Матиас Фрейденберг редакциялаған және қайта басылған. 2-ші басылым, «Нейкирхенер Верлаг» баспасы (Нейкирхен Влуйн, Германия), 2008 жылы жарық көрген.

Корея тілі

Кэлвин, Джон ((2003) [1559]. Кристиан Дайджест, Корея, Оң Гван Ён аударған. Кэлвин, Джон ((2020) [1559]. Христиандық мәжбүрлеу: Өмір Сөзі, Корея, Мун Бён Хо аударған.

Испан тілі

Христиан дінінің институты, 1597 ж., Циприано де Валера аудармасы.

Чех тілі

Христиан діні туралы хабарлама және түсіндірме, шамамен 1615 жыл, аудармашы: Жири Стрейч.

Польша тілі

Поляк тіліне толық аударма жасалмаған. Дегенмен, төрт маңызды еңбек жарық көрді: «O zwierzchności świeckiej, porządne, według sznuru Pisma Świętego opisanie. Зараз о pożytkach i powinnościach urzędu jej» – латын тілінен адал аударма, 1599 жылғы IV кітаптың XX тарауының анонимді аудармасы. 2005 жылы қайта басылды. «Nauka o sakramenciech świętych Nowego testamentu» – Иоанн Кальвиннің «Христиан дінінің құлшыныс институтының» төртінші кітабынан алынған, 1626 жылы Пётр Систренцевич аударған IV кітаптың XIV-XIX тараулары. Любецте басылып, герцог Януш Радзивиллға арналған. Бұл басылым өте сирек, оның үш данасы сақталған. Рафаль Марцин Лесчинскийдің «Ян Кальвин. Реформатордың ой-пікірлері» атты жинағында Рафаль Лесчинский ағаның аудармасы, 4-кітап, 19-тарау. Jednota, Варшава, 2017, қосымша, 183–219, 220–222 беттер. «Istota religii chrześcijańskiej, księga 1» – 2020 жылғы, Reformal Thought Dissemination Society HORN, Świętochłowice, латын тілінен Януш Кухарчик, Рафаль Лесчинский аға, Пётр Ветржиковский, Пшемыслав Гола (Патшаға хаттың бөлігі) және Алина Лотц (француз тіліндегі нұсқадан айырмашылықтар) аударған. Барлық кітаптар жарыққа шығарылады. «Istota religii chrześcijańskiej, księga 2» – 2021 жылғы желтоқсан, Reformal Thought Dissemination Society HORN, латын тілінен Януш Кухарчик, Рафаль Лесчинский аға және Алина Лотц (француз тіліндегі нұсқадан айырмашылықтар) аударған. Барлық кітаптар жарыққа шығарылады.