Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Трансильвания платосының ежелгі халқы
Ancient people of the Transylvanian Plateau
Агатирс – Трансильвания платосында Сигиннай және Синдостардың жанында, кейін Дакия аймағы болған жерде өмір сүрген скиф мәдениеттеріне жататын ежелгі халық. Агатирс туралы мәліметтер көбінесе б.з.д. 5 ғасырындағы Галикарнасский Геродоттың сипаттамаларынан белгілі.
The Agathyrsi were an ancient people belonging to the Scythian cultures who lived in the Transylvanian Plateau next to the Sigynnai and Sindos, in the region that later became Dacia. The Agathyrsi are largely known from Herodotus of Halicarnassus's description of them in the 5th century BC.
Атауы
Агатюрси атауы – ежелгі грек аты Агатюрсоидің (Ἀγαθύρσοι) латыншасы, ал ол өзі түпнұсқасы белгілі емес скиф атының эллиншеленген түрі. Тіл білімі маманы Алексис Манастер Рамер бұл есімнің бастапқы скифтік түрін Haxāϑrauš деп қайта құрастырды, яғни «дос немесе серікті гүлдендіру» деген мағынаны білдіреді. Соңғы бөлігі грек тілінде Бахустың құрама гүл-шабын таяғын – θυρσος-ты білдіріп өзгертілген, себебі ежелгі гректер скифтерді Бахусқа байланысты діни обрядтармен байланыстырған.
The name Agathyrsi is the Latinisation of the Ancient Greek name Agathursoi (Ἀγαθύρσοι), which was itself the Hellenized form of a Scythian name whose original form is not attested. The linguist Alexis Manaster Ramer has reconstructed the original Scythian form of this name as Haxāϑrauš, meaning "prospering the friend/socius", with the final part modified into θυρσος, referring to the composite vegetal wand of Bacchus, in Greek because the ancient Greeks associated Scythian peoples with Bacchic rites.
Шығу тегі
Агатаирсидің Еуропаға келуі – б.з.б. 1-мыңжылдықтан б.з. 1-мыңжылдығына дейін созылған Орталық Азиялық иран тілдес көшпелілердің Оңтүстік-Шығыс және Орталық Еуропаға батысқа қарай жылжуының үлкен процесінің бір бөлігі болды. Осы процеске кейіннен кимерлер, скифтер, савроматтар және сарматтар сияқты басқа иран тілдес көшпелілер де қатысты. Дегенмен, осы көші-қондарға қатысты археологиялық және тарихи жазбалар аз, сондықтан бұл күрделі құбылыстың жалпы сызбасын ғана жасау мүмкін.
The arrival of the Agathyrsi in Europe was part of the larger process of westwards movement of Central Asian Iranic nomads towards Southeast and Central Europe which lasted from the 1st millennium BC to the 1st millennium AD, and to which also later participated other Iranic nomads such as the Cimmerians, Scythians, Sauromatians, and Sarmatians. The archaeological and historical records regarding these migrations are however scarce, and permit to sketch only a very broad outline of this complex development.
Дала көшпелілігінің басталуы
Шынайы көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы б.з.б. 1-мыңжылдықтың басында климаттың өзгеруі салдарынан болды, бұл Орталық Азия және Сібір далаларындағы ортаның бұрынғыдан суынып, құрғақ болуына әкелді. Бұл өзгерістер қола дәуіріндегі отырықшы шаруаларды көшпелі малшыларға айналдырды, сондықтан б.з.б. 9 ғасырға қарай отырықшы қола дәуірі халықтарының далалық елді мекендерінің бәрі жойылып, халықтың қозғалмалылығының дамуына және мал бағып, жаңа аймақтарды басып алуға қажетті жауынгерлік бөлімдердің құрылуына әкелді. Бұл климаттық жағдайлар өз кезегінде көшпелі топтарды малларын даладағы бір жайылымнан екінші жайылымға үздіксіз көшіріп, трансгумантты малшыларға айналдырды, сондай-ақ Цискавказия және Батыс Еуразияның орманды дала аймақтарында жақсы жайылымдарды іздеуге итермеледі.
The formation of genuine nomadic pastoralism itself happened in the early 1st millennium BC due to climatic changes which caused the environment in the Central Asian and Siberian steppes to become cooler and drier than before. These changes caused the sedentary mixed farmers of the Bronze Age to become nomadic pastoralists, so that by the 9th century BC all the steppe settlements of the sedentary Bronze Age populations had disappeared, and therefore led to the development of population mobility and the formation of warrior units necessary to protect herds and take over new areas. These climatic conditions in turn caused the nomadic groups to become transhumant pastoralists constantly moving their herds from one pasture to another in the steppe, and to search for better pastures to the west, in Ciscaucasia and the forest steppe regions of western Eurasia.
Понт даласында
Еуразия даласының батыс бөлігінде Агатирсилер Понт даласының Маеотис теңізінің солтүстік жағалауында мекендеген. Ал олардың шығысындағы көршілері – Цискавказ даласы мен Каспий теңізінің солтүстігіндегі дала аймақтарындағы киммериялықтар, олардың өзі де Орталық Азиядан шыққан иран тілдес көшпелілер тобының бір бөлігі болып, Черногоровка-Новочеркасск мәдени кешенімен байланысты болған.
Within the western sections of the Eurasian Steppe, the Agathyrsi lived in the part of the Pontic Steppe situated on the northern shore of the Maeotian Sea, while their neighbours to the east, in the Ciscaucasian Steppe and the steppe regions to the north of the Caspian Sea were the Cimmerians, who themselves also belonged to the grouping of Iranic nomads of Central Asian origin belonging to the Chernogorovka Novocherkassk complex.
Агатюрсидің жер аударылуы
Иран көшпелілерінің көші-қонының екінші толқыны Орталық Азиядан Кавказ даласына алғашқы скифтердің келуімен сәйкес келді, бұл б.з.д. 9 ғасырда басталды, алғашқы скифтерді Массагеттер – Орталық Азиядан шыққан, скифтерге жақын қуатты ирандық көшпелі тайпа, немесе Исседон тайпасы Орталық Азиядан ығыстырғаннан кейін Еуразия даласының көшпелі халықтарының айтарлықтай қозғалысы басталды. Осылайша, алғашқы скифтер батысқа қарай, Аракс өзенінен өтіп, Каспий және Сискавказ далаларына жетті. Алғашқы скифтердің батысқа қарайғы осы көші-қоны б.з.д. 8 ғасырдың ортасына дейін созылды және археологиялық тұрғыдан оңтүстік Сібірдегі Тувадан б.з.д. 9 ғасырдың соңында батысқа қарай басталып, б.з.д. 8-7 ғасырларда Еуропаға, әсіресе Сискавказға жеткен қозғалысқа сәйкес келеді. Бұл скифтердің алғашқы көші-қонының бағытымен, Черногоровка-Новочеркасск мәдениетін құраған Орталық Азияның алғашқы ирандық көшпелілерінің қозғалысымен ұқсас болды. Скифтердің батысқа қарайғы көші-қоны оларды киммерлердің жеріне жеткізді, содан кейін скифтер Аракс өзенінің шығысында, Кавказ тауларының оңтүстігінде және Меотида теңізінің батысында, Скиф патшалығының штаб-пәтері орналасқан Сискавказ даласында қоныстанды. Скифтердің келуі киммер халқының Черногоровка-Новочеркасск мәдениетінің дамуын тоқтатты, осылайша ол белгілі бір кезеңде Оңтүстік Еуропадағы алғашқы скиф мәдениетімен алмастырылды, бірақ ол әлі де Черногоровка-Новочеркасск мәдениетімен байланысын сақтап қалды. Сискавказ даласындағы өзінің базасынан скифтер б.з.д. 8-7 ғасырлар аралығында Понт және Қырым далаларын Қара теңіздің солтүстігінде Истрос өзеніне дейін жаулап алды, оның сағасы енді скифтердің батыс шекарасын құрады. Шығыстан скифтердің аумақтарын жаулап алуы Агатюрстарды батысқа қарай, Понт даласынан ығыстырды, скифтер оларды Понт даласының негізгі халқы ретінде алмастырды, осылайша скифтердің Понт даласының басым халқы болу процесін аяқтады. Агатюрстар енді скифтердің батыстағы тікелей көршілері болды және олардың арасындағы қарым-қатынас жауынгерлік болды.
A second wave of migration of Iranic nomads corresponded arrival of the early Scythians from Central Asia into the Caucasian Steppe, which started in the 9th century BC, when a significant movement of the nomadic peoples of the Eurasian Steppe started after the early Scythians were expelled out of Central Asia by either the Massagetae, who were a powerful nomadic Iranic tribe from Central Asia closely related to the Scythians, or by another Central Asian people called the Issedones, thus forcing the early Scythians to the west, across the Araxes river and into the Caspian and Ciscaucasian Steppes. This western migration of the early Scythians lasted through the middle 8th century BC, and archaeologically corresponded to the movement of a population originating from Tuva in southern Siberia in the late 9th century BC towards the west, and arriving in the 8th to 7th centuries BC into Europe, especially into Ciscaucasia, which it reached some time between and , thus following the same migration general path as the first wave of Central Asian Iranic nomads who had formed the Chernogorovka Novocherkassk complex. The westward migration of the Scythians brought them to the lands of the Cimmerians, after which the Scythians settled between the Araxes river to the east, the Caucasus mountains to the south, and the Maeotian Sea to the west, in the Ciscaucasian Steppe where were located the Scythian kingdom's headquarters. The arrival of the Scythians corresponded to a disturbance of the development of the Cimmerian peoples' Chernogorovka Novocherkassk complex, which was thus replaced over the course of to by the early Scythian culture in southern Europe, which itself nevertheless still showed links to the Chernogorovka Novocherkassk complex. From their base in the Ciscaucasian Steppe, the Scythians over the course of the 8th to 7th centuries BC conquered the Pontic and Crimean Steppes to the north of the Black Sea up to the Istros river, whose mouth henceforth formed the western boundary of Scythian territory. The conquest of their territories by the Scythians from the east pushed the Agathyrsi westwards, out of the Pontic Steppe, with the Scythians themselves replacing them as the main population of the Pontic Steppe, thus completing the process of the Scythians becoming the main dominant population of the Pontic Steppe over the course of to The Agathyrsi henceforth became the immediate neighbours of the Scythians to their west and the relations between these two tribes remained hostile.
Балқан және Орталық Еуропа елдерінде
Жер аударылғаннан кейін Агатырлар қазіргі Молдавия, Ольтения және Трансильвания деп аталатын аймақтарға сай келетін Шығыс Карпат тауларын айналасындағы өңірлерде қоныстанды. Бірақ олар скифтермен бірге Валахия және Молдавия далаларына еркін кіре алатын халықтардың бірі болған болуы мүмкін. Осы өңірлерде Агатырлар Гет-фракиялықтардың жергілікті халқы үстінен үстемдік құрған билеуші топ ретінде орнықты, олармен араласып, бірте-бірте олардың мәдениетіне сіңісіп кетті. Б.з.б. 6 ғасырдан бастап Агатырлар Станчешти және Котнари сияқты бекінілген елді мекендер құра бастады, олар Геттердің маңызды орталықтарына айналды. Агатырлардың бір бөлігі оңтүстікке қарай, Тракияның өзіне көшіп кеткен болуы мүмкін, және Византиялық Стефанның мәліметінше, осы халықтың бір тобы Хаэмус тауында орналасқан.
After their displacement, the Agathyrsi settled in the regions surrounding the Eastern Carpathian Mountains corresponding to the territories presently called Moldavia, Oltenia and Transylvania, although they also may have been one of the peoples who had free access to the Wallachian and Moldavian Plains along with the Scythians. In these regions, the Agathyrsi established themselves as a ruling class over the indigenous population, who were Geto Thracians, and intermarried with these local peoples and gradually assimilated into these local peoples' culture. And, beginning in the 6th century BC, the Agathyrsi were organising into fortified settlements, such as the ones at Stâncești and Cotnari, which acted as important centres of the Getae. A section of the displaced Agathyrsi might also have migrated more southwards into Thrace proper, where a group of this people was located on the Haemus Mons by Stephanus of Byzantium.
Траузилер
Византиялық Стефан Родоп тауларында Агатюрсилердің бір бөлігі болғанын айтты, гректердің ондағы Траузи (Τραυσοι; Траузи, Траузи) тайпасын Агатюрсилер деп атағандықтарын атап көрсетті. Родоп тауларында Траузилер бастапқыда фракиялық Бистон тайпасының солтүстік-шығысында қоныстанды. Б.з.д. II ғасырының басына қарай Траузилер Хебрус өзенінің шығысына, Маронея және Энус қалаларының ішкі аймағына көшіп, Сапайлар патшалығының басып алуынан кейін тарихтан жоғалып кетті.
Stephanus of Byzantium also suggested that a section of the Agathyrsi were present on the Rhodope Mountains by his mention that the Greeks referred to the Trausi (Τραυσοι; Trausi, Thrausi) tribe who lived there as being Agathyrsi. On the Rhodopes, the Trausi initially lived to the north east of the Thracian tribe of the Bistones. By the early 2nd century BC, the Trausi had migrated to the east of the Hebrus river in the hinterland of Maroneia and Aenus, and they soon disappeared from history after being conquered by the kingdom of the Sapaei.
Скифтердің ықпалы
Б.з.д. VI ғасырында, скифтердің бір бөлігі Черногоровка-Новочеркасск толқынының көшпелілері бұрынғы жолмен ілесіп, Карпат тауларының жоталары арқылы өтіп, Паннон алабында қоныстанды. Олардың бір бөлігі Агатирси жеріне, ал қалғаны Паннон даласына көшіп, Сигинна жеріне орналасты. Кейіннен олар жергілікті тұрғындармен араласып, сауда арқылы Понт даласымен байланыста болды. Осы көші-қондар мен сауда байланыстары Агатирси және Сигинна мәдениеттерінің скифтерге ұқсас формаға айналуына себеп болды.
In the 6th century BC, some splinter Scythian groups followed the earlier route of the nomads of the Chernogorovka Novocherkassk wave, passed through the passes of the Carpathian Mountains, and settled in the Pannonian Basin, where some of them settled in the territory of the Agathyrsi while others moved into the Pannonian Steppe and settled in the territory of the Sigynnae, and subsequently intermarried with the local populations while remaining in contact with the Pontic Steppe through trade. These migrations and trade connections contributed to the transformation of the culture of the Agathyrsi and the Sigynnae into a more Scythian like form.
Парсылардың скифтерге шабуыл жасауы
Б.з.д. 6 ғасырдың соңында Ахеменид Персия империясы Еуропаға кеңейе бастады, бастапқыда бүкіл Фракияны Персияға қосып алды. Содан кейін Ахеменид патшаларының патшасы Дарий I б.з.д. 513 жылы Истр өзенін кесіп өтіп, 700 000-800 000 сарбаздық әскермен скиф патшалығына шабуыл жасады, мүмкін оны да қосып алу мақсатымен. Жауап ретінде скиф патшасы Идантирс өзінің патшалығын қоршап тұрған халықтардың патшаларын кеңеске шақырды, парсылардың шабуылына қалай тойтарыс беру керектігін шешу үшін. Будини, Гелони және Сауроматтар скифтер бастаған одаққа қосылып, парсы шабуылына қарсы тұрды, ал Идантирс скифтердің және олардың одақтас көршілерінің біріккен күштеріне парсы шабуылына қарсы тұруға жетекшілік етті. Осы уақытта Агатырси, Андрофаги, Меланхлаендер, Неурлер және Таврлер скифтерге көмектесуден бас тартты. Грек авторы Геродот Халикарнасскийдің мәлімдемесіне сәйкес, жорық барысында қашқан скифтер мен оларды қуған парсы әскері Меланхлаендер, Андрофаги және Неурлердің жерлері арқылы өтіп, Агатырси шекарасына жеткенге дейін, скиф бөлімдеріне өз аумақтарына кіруге және паналауға рұқсат бермеді, осылайша скифтерді парсылардың қуып жететініне қарай, өздерінің жеріне қайта оралуға мәжбүр етті.
In the late 6th century BC, the Achaemenid Persian Empire started expanding into Europe, beginning with the Persian annexation of all of Thrace, after which the Achaemenid king of kings Darius I crossed the Istros river in 513 BC and attacked the Scythian kingdom with an army of 700,000 to 800,000 soldiers, possibly with the goal of annexing it. In response, the Scythian king Idanthyrsus summoned the kings of the peoples surrounding his kingdom to a council to decide how to deal with the Persian invasion. The Budini, Geloni and Sauromatians joined the Scythian led alliance in resisting the Persian invasion, and Idanthyrsus led the joint forces of the Scythians and their allied neighbours in resisting the Persian invasion. Meanwhile, the Agathyrsi, Androphagi, Melanchlaeni, Neuri and Tauri refused to support the Scythians. According to the Greek author Herodotus of Halicarnassus, during the campaign the fleeing Scythians and the Persian army pursuing them passed through the territories of the Melanchlaeni, Androphagi, and Neuri, before they reached the borders of the Agathyrsi, who refused to let the Scythian divisions to pass into their territories and find refuge there, thus forcing the Scythians to return to Scythia with the Persians pursuing them.
Арияпифтердің өлімі
Бір кезде, белгілі бір уақыт аралығында Арияпифты Агатырс патшасы Спаргапиф өлтірді.
At some point between and , Ariapeithes was killed by the Agathyrsian king Spargapeithes.
Кельт иммиграциясы
Б.з.д. V ғасырдың ортасында Халштат мәдениеті Ла Тене мәдениетіне дамыды, оның халқы кельттер деп саналады. Б.з.д. V ғасырдың соңына қарай келттер Жоғарғы Истр бойымен шығысқа қарай жылжуды бастады, алдымен Трансильванияда қоныстанды, содан кейін Сигинна тайпасының мекендеген Паннон даласына, одан әрі Агатхырстардың тұрған таулы аймақтарға көшті. Келттік келгендер мен ирандық көшпелілер арасындағы қарым-қатынас бейбіт болған сияқты. Кейін келттер Паннон алабының жергілікті халқымен араласып, келттерді далалық көшпелілердің сенімдеріне, салтына және өнер стиліне ұшыратты. Сөйтіп, Ла Тене келт өнерінде далалық көшпелілерден алынған және олардың ықпалында болған мотивтер пайда бола бастады. Осы алынған көркемдік ықпалдардың арасында жыртқыш аңдардың бейнелері (кейде шөп жейтін жануарларға шабуыл жасайтын), сондай-ақ бір-біріне қарама-қарсы тұрған жануарлар жұбының мотивтері болды, бұл келттердің "аждаһа жұбы" мотивіне әкелді, олар келттік қылыштардың қынының жоғарғы бөлігін безендірді. Келт өнері дала өнерінен алған тағы бір мотив – қалқанның орталық бөлігінің айналасындағы жыртқыш құстардың жұбы, бұл далалық көшпелілердің тек көркемдік ықпалын ғана емес, сонымен қатар келттердің ирандық далалық көшпелілердің сенім жүйелерін жыртқыш аңдардың бейнесі арқылы қабылдағанын көрсетеді.
In the middle of the 5th century BC, the Hallstatt culture developed into the La Tène culture, whose people are identified with the Celts, who by the late 5th century BC were moving to the east along the upper Istros and initially settled in Transistria before moving into the Pannonian Steppe where lived the Sigynnae and later into the mountainous regions where lived the Agathyrsi. The relations between the Celtic incomers and the Iranic nomads appear to have remained peaceful, with the Celts later intermarrying with the local populations of the Pannonian Basin, thus exposing the Celts to the influence of the beliefs, practices and art styles of the steppe nomads so that motifs borrowed from and influenced by the steppe nomads started appearing in La Tène Celtic art. Among these borrowed artistic influences were images of predatory carnivores, sometimes attacking herbivorous beasts, as well as motifs of pairs of animals facing each other, giving rise to Celtic motif of the "dragon pairs" which decorated the tops of Celtic sword scabbards. Another motif borrowed by Celtic art from steppe art are pairs of predatory birds around shield circular bosses, reflecting not only the mere artistic influence of the steppe nomads, but also of the borrowing by the Celts of Iranic steppe nomad belief systems expressed through the image of predatory beasts.
Дактардың этногенезі
Агатюрстар б.з.д. V ғасырда Геродот сипаттағаннан кейін сыртқы дереккөздерде көтерілген жоқ, және олардың Агатюрс этностық ерекшеліктерін қанша уақыт сақтағаны белгісіз. Дегенмен, грек-римдік автор Клавдий Птолемей мен Римдегі бір жазу, екеуі де бірінші ғасырдың ортасында Агатюрстарды атады. Агатюрстар ақырында олармен бірге өмір сүрген гето-тракиялық халықтарға толыққандай сіңісіп кеткен болуы мүмкін, ал Агатюрс бекіністі елді мекендерінің айналасында біріккен геттік тайпалар ақырында дакиялық мәдениетке айналды, нәтижесінде кейінгі дакиялықтардың көп бөлігі Агатюрстардан тараған. Осылайша, Агатюрстар тарихтан жоғалып кетті, бұл сол кезде Понто-Дунай аймағындағы көптеген қуатты тайпалық одақтардың негізін құраған скифтерге тән қалыпты құбылыс болды.
The Agathyrsi were barely mentioned again in outside sources after Herodotus of Halicarnassus described them in the 5th century BC, and it is unknown for how long they were able to maintain their Agathyrsian identity. However, the Graeco Roman author Claudius Ptolemy and an inscription from Rome, both from the middle of the 1st century AD, mentioned the Agathyrsi. The Agathyrsi appear to have eventually become fully assimilated into the Geto Thracian populations among whom they lived, and the Getic groups organised around the Agathyrsian fortified settlements eventually evolved into the Dacian culture, with a large part of the later Dacian people being consequently descended from the Agathyrsi. The Agathyrsi hence disappeared from history in a process typical of most Scythic peoples who back then formed the substrate of the many powerful tribal federations of the Ponto Danubian region.
Мұра
Черногоровка-Новочеркасск мәдени кешенінің халықтары, оның құрамында агатирс тайпасы болған, Орталық Еуропаға шалбар киюді енгізді. Бұл аймақтың жергілікті тұрғындары Орталық Азиядан келген далалық көшпелілердің бірінші толқыны келгенге дейін шалбар кимеген. Агатирстердің Понт даласының ең көне скиф халқы ретіндегі рөлі скифтердің генеалогиялық мифінде бейнеленген. Агатирс – Таргитаос құдайы мен Жылан аяқты Құдайдың одағынан туған скифтердің үш атасының ең үлкені болған. Агатюрстердің скифтермен ығыстырылуы генеалогиялық мифте Жылан аяқты Құдайдың өзінің екі үлкен ұлын – Агатюрсту және Гелонды елден қууымен, ал олардың орнына кіші ұлы Скифті патша етіп сайлауымен көрсетілген. Скиф – скифтердің бабасы болған.
The peoples of the Chernogorovka Novocherkassk complex of which the Agathyrsi were part of introduced the use of trousers into Central Europe, whose local native populations did not wear trousers before the arrival of the first wave of steppe nomads of Central Asian origin into Europe. The role of the Agathyrsi as the oldest Scythic population of the Pontic Steppe was reflected in the Scythian genealogical myth of the Scythians proper, according to which Agathyrsus was the eldest of the three ancestors of the Scythian peoples born of the union of the god Targitaos and the Snake Legged Goddess. The displacement of the Agathyrsi by the Scythians is expressed in the genealogical myth by how the Snake Legged Goddess banished her two eldest sons, Agathyrsus and Gelonus, from her country and instead crowned as king her youngest son, Scythes, who was the ancestor of the Scythians proper.
Понт даласында
Б.з.д. 9-шы ғасырдың басынан 8-ші ғасырдың соңына немесе 7-ші ғасырдың басына дейін Агатырсилер Понт даласының шығыс бөліктерін Майотия теңізінің солтүстік жағалауында мекендеген. Агатырсилердің шығысындағы көршілері – Кавказ даласында және Каспий теңізінің солтүстігіндегі дала аймақтарында қоныстанған киммериялықтар, олар да Орталық Азиядан шыққан ирандық көшпелілердің Черногоровка-Новочеркасск мәдени кешеніне жататын тобы болғандықтан, Агатырсилермен тығыз байланыста болды.
From the 9th to the late 8th or early 7th centuries BC, the Agathyrsi occupied the eastern sections of the Pontic Steppe on the northern shores of the Maeotian Sea. The neighbours of the Agathyrsi to the east, in the Ciscaucasian Steppe and the steppe regions to the north of the Caspian Sea were the Cimmerians, who themselves also belonged to the grouping of Iranic nomads of Central Asian origin belonging to the Chernogorovka Novocherkassk complex and were therefore closely related to the Agathyrsi.
Балқан елдерінде
Грек тарихшысы Геродот оларды б.з.д. V ғасырда сипаттаған кезде, Агатирс кейіннен Дакия деп аталған аймақта, қазіргі Трансильванияда, сондай-ақ Карпат таулары аймағында және Марис өзенінің бастауы орналасқан Дунай өзенінің шығысы мен солтүстігінде – яғни, қазіргі Молдавия және Ольтения аймақтарында өмір сүрді. Олар, скифтермен бірге, Валахия және Молдавия жазықтарына еркін қол жеткізе алатын халықтардың бірі болуы мүмкін. Агатирстің шығыс көршілері Понт скифтері болса, солтүстік көршілері Балтық тайпасы – неурилер еді.
At the time when the Greek historian Herodotus of Halicarnassus described them, in the 5th century BC, the Agathyrsi were living in the region which later became known as Dacia and is presently known as Transylvania, as well as in the region of the Carpathian Mountains and to their east and north of the Danube river where was located the source of the Maris river, that is in the regions corresponding to present day Moldavia and Oltenia, and they may have been one of the peoples who had free access to the Wallachian and Moldavian Plains along with the Scythians. The eastern neighbours of the Agathyrsi were the Pontic Scythians, while their northern neighbours were the Neuri, who were a Baltic population.
Ұлты
Балқанда қоныстанған кезде, Агатұрстар аралас скиф-тракиялық текті халыққа айналған, гето-тракиялық тұрғындар мен ирандық скифтерден құралған билеуші топқа ие болған, олардың патшалары, мысалы, Агатұрс және Спаргапейтс ирандықтар екендігі осыны көрсетеді. Агатұрстардың скифтердің олар қоныстанған аймақтардың гето халқына ассимиляцияланғанын олардың мәдениеті ирандық және фракиялық элементтерді үйлестіргенімен расталады.
By the time the Agathyrsi were living in the Balkans, they had become a people of mixed Scytho Thracian origin, composed of a Geto Thracian population with an Iranic Scythic ruling class, as attested by how their kings, such as Agathyrsus and Spargapeithes, were Iranic. The assimilation of the Scythic Agathyrsi into the Getic population of the areas they had settled in is attested by how their culture combined Iranic and Thracian elements.
Әлеуметтік ұйым
Понт даласы көшпелілерінен өзгеше, Панон алабындағы Агатаирсилер сияқты көшпелілерде элиталық топ болмаған көрінеді.
Unlike the nomads of the Pontic Steppe, the Pannonian Basin nomads such as the Agathyrsi appear to not have possessed an elite class.
Тіл
Скифтік тегін көрсететіндей, Агатирси патшаларының, мысалы Агатирсус пен Спаргапеиттің есімдері ирандықтарға тән болған.
Reflecting their Scythic origin, the names of the kings of Agathyrsi, such as Agathyrsus and Spargapeithes, were Iranic.
Гендерлік рөлдер
Галикарнас тұрғыны Геродот, Агатирс тайпасының адамдары әйелдерді ортақ ұстағандарын, осылайша олардың барлық халқы бір-біріне туыс болып, қызғаныш немесе жеккөрушіліксіз бір отбасының мүшелері болып бірге өмір сүргенін айтқан.
Herodotus of Halicarnassus claimed that the men of the Agathyrsi had their wives in common so that all of their people would be each other's siblings and members of a single family living together without jealousy or hatred.
Киім
Агатаирс тайпасының киімдері шалбарды қамтыған болуы мүмкін, бұл далалық көшпелілердің киімінің қалыпты бөлігі еді. Агатаирс тайпасы зәулім өмір сүрген және алтын әшекейлер таққан.
The clothing of the Agathyrsi likely included the use of trousers, which was a typical part of steppe nomads' dress. The Agathyrsi lived in luxury and wore gold jewellery.
Шашты бояу
Агатирстердің аристократиясы қарапайым халықтан өзгешелену үшін шаштарын қою көк түске бояған.
The aristocracy of the Agathyrsi dyed their hair dark blue to distinguish themselves from the common people.
Татуировка жасау
Агатаирсилер фракиялықтардың татуировка жасау сияқты әдет-ғұрыптарын қабылдаған. Агатаирси аристократиясы өздерін қара халықтан ерекшелеу үшін татуировка жасатқан: Агатаирсилердің татуировкалары көк-қара бояумен беттеріне және дене мүшелеріне шахматтағы торлы суреттер түрінде салынған. Олардың түсінің қанықтығы, күрделілігі және айқындығы олардың иесінің әлеуметтік статусымен және әулетінің беделімен пропорционал болған. Татуировка жасауға Агатаирси әйелдері ерекше көңіл бөлген.
The Agathyrsi had followed Thracian customs such as tattooing, which the aristocracy of the Agathyrsi performed to distinguish themselves from the common people: the tattoos of the Agathyrsi consisted of checkered designs in blue black ink on their faces and limbs, and their intensity, intricacy and vibrancy was proportional to their bearers' social status and the prestige of their lineage. Tattooing was especially practised among Agathyrsi women.
Дін
Геродоттың айтуынша, Оңтүстік Фракияда мекен еткен траустардың агатирс тайпасы, барлық фракиялық халықтардың арасында ерекше саналатын бір дәстүрді сақтаған: жаңа туған баланың туыстары оның төңірегіне жиналып, өмір бойы бастан кешетін барлық қиындықтарға күйінетін, ал жаназа кезінде мәйіттің жақсылыққа ие болғанына сене отырып, қуанышпен тойлайтын.
According to Herodotus of Halicarnassus, the Agathyrsian tribe of the Trausi, who lived in southern Thrace, practised a custom which was unique among the peoples of all of Thrace: the relatives of newborns would sit around them and mourn all the misfortunes they would have to go through in life, and would celebrate with joy during funerals since they believed that death had instead brought happiness to the deceased by freeing them from the miseries of life.
Басқа кеден
Агатюрсилер дәстүрлі түрде өз заңдарын ән түрінде есте сақтаған.
The Agathyrsi traditionally memorised their laws in song form.