Кіріспе

Грейс Металиус (8 қыркүйек 1924 – 25 ақпан 1964) – американдық француз жазушысы, «Пейтон Плейс» романымен танымал, бұл роман баспа тарихындағы ең көп сатылған туындылардың бірі.

Ерте өмір

Мари Грейс ДеРепентигни Нью-Гэмпшир штатының Манчестер қаласындағы фабрикалық поселкеде кедейлік пен тоқыраған отбасылық ахуалда дүниеге келді. Оқушы кезінде, Манчестер орта мектебінде, мектеп спектакльдерінде ойнады. Бітірген соң, 1943 жылы Манчестердегі католик шіркеуінде Джордж Металиусқа тұрмысқа шығып, үй шаруасымен айналысып, ана болды. Жұбайлар мұңайтын жағдайда өмір сүрді, бірақ ол жазуын жалғастырды. Бір баласы болғанда, олар Нью-Гэмпшир штатының Дарем қаласына көшті, онда Джордж Нью-Гэмпшир университетінде оқыды. Даремде Грейс Металиус жазумен кәдегідей айналыса бастады. Джордж бітіргеннен кейін, Нью-Гэмпшир штатының Гилмантон қаласындағы мектеп директоры болып жұмысқа орналасты. 1955 жылдың көктеміне қарай ол алғашқы нұсқасын аяқтады. Күйеуінің айтуынша, Металиустар "Ағаш және гүл" атауын ауыр деп санап, кітаптың атауы бола алатын қалаға ат беруге шешім қабылдады. Олар бірінші кезекте "Поттер Плейс" (Нью-Гэмпшир штатының Андовер қаласының жанындағы нақты бір елді мекеннің аты) дегенді қарастырды. Олар қаланың ойдан туған атауға ие болуын қалағандықтан, атласқа қарап, Техас штатындағы "Пейтон" қаласын тапты. Олар оны "Place" сөзімен біріктіріп, "a" әрпін "e" әрпімен ауыстырды. Осылайша "Пейтон Плейс" дүниеге келді, ол: "Тамаша, Джордж. Пейтон Плейс. Пейтон Плейс, Нью-Гэмпшир. Пейтон Плейс, Жаңа Англия. Пейтон Плейс, АҚШ. Бұл шын мәнінде, жамандықтардың көтеріліп, адамдар шкафтарындағы барлық құпияларын жасыруға тырысатын барлық шағын қалалардың жиынтығы" деді. Басқа деректерде оның баспагерлері атауды өзгерткенін айтады. Металиус Жакус Шамбрун агенті арқылы қолжазбаның жобасын үш ірі баспаға жіберді. 1955 жылдың жазында Липпинкотт үшін еркін қолжазба оқырманы Леона Невлер оны оқып, ұнатып, бірақ оның ірі баспаға қабылдануға тым ыстық екенін түсінді. Ол оны кішкентай "Джулиан Месснер" фирмасының президенті және бас редакторы Кэтрин Г. ("Китти") Месснерге көрсетті. Месснер дереу романды сатып алып, Невлерден басылымға шығару алдында соңғы түзетулер жасау үшін еркін редактор ретінде жұмыс істеуін сұрады.

Баспа құбылысы

1956 жылдың жазында Металиустар отбасы төбедегі жаңа үйге көшіп келді, ал кітапты жариялау науқаны 1956 жылдың 24 қыркүйегінде жарық көргеннен кейін басталды. Көптеген сыншылар оны мойындамаса да, ол бір жылдан астам уақыт бойы The New York Times бестселлер тізімінде тұрды және халықаралық құбылысқа айналды. Пейтон Плейс қаласы Нью-Гэмпширдің бірнеше қалаларының қосындысы болды: Металиус тұрған және оның атақ-даңқына наразы болған Гилмантон; Пейтон Плейске шамамен тең және Металиустың сүйікті бары орналасқан Лакония қаласы; сондай-ақ көршілес Алтон және Белмонт қалалары. Гилмантон темір зауытының ауылында 1946 жылдың желтоқсан айында бір қыз жыныстық зорлық-зомбылық жасаған әкесін өлтірді (осы оқиға кітаптың негізгі бөлігін құрайды). Белкнап округінің шерифі Гомер Крокетт және Нью-Гэмпшир штатының полиция қызметкерлері бұл қылмысты тергеді. Голливуд кітаптың табысынан тез арада пайда тапты – кітап жарық көргеннен кейін бір жыл өткен соң, "Пейтон Плейс" фильмі прокатка үлкен табыс әкелді. Фильмнің премьерасы Нью-Гэмпшир штатының Лакония қаласындағы Колониал театрында өтті. Металиус қайтыс болғаннан кейінгі күзде (ABC телеарнасында, 1964 жылдан 1969 жылға дейін) эфирге шыққан прайм-тайм телесериал да жоғары рейтингтерге ие болды. Металиустың баспасы оны "Pandora in Blue Jeans" деген жазуы бар суретпен жарнамалады. Өзін сынағандарға жауап ретінде ол: "Егер мен жаман жазушы болсам, онда көптеген адамдардың талғамы да жаман" деді. Ал өз жұмысының ашықтығы туралы былай деді: "Том Сойердің де сүйіктісі болған, ал ересектердің жыныстық құштарлығын талқыламастан олар туралы айту – шынысы жоқ терезе туралы айту сияқты".

Кейінгі еңбектері

Металуистің басқа романдары да жақсы сатылды, бірақ бірінші романындай емес. "Пейтон Плейске оралу" (1959) романынан кейін "Тығыз ақ жағалы" (1961) және "Едемде Адам жоқ" (1963) романдары жарық көрді. Ол Гилмантондағы Смит кездесу үйі зиратында жерленген. Өліміне бірнеше сағат қалғанда Металиус соңғы сүйіктісі Джон Риске барлық мүлкін оған қалдырып, балаларына күтім жасайтынына сендіріп, өсиетке қол қоюға көндірді. Оның отбасы өсиетті күштен шығара алды, бірақ бұл көп пайда бермеді, өйткені оның мүлкі жылдар бойы шалаңдық өмір салтынан, "достарға" көрсеткен жомарттығынан және агенттің жымқыруынан төлемсіз болып шықты. Ол қайтыс болған кезде оның банк шоттарында 41 174 доллар болды, ал қарыздары 200 000 доллардан асты.

Мұра

Металийдің қайтысынан кейін Пейтон Плейс Дон Трейсидің (1905–1976) Роджер Фуллер атымен жазған тоғыз романында оқиға орны ретінде қайта жаңғырылды, оның ішінде «Пейтон Плейстің зұлымдықтары» (1969) және «Пейтон Плейстің құштарлықтары» (1970) кіретін еді, бірақ бұл серияның сатылымы шамалы болды. 2006 жылы Сандра Буллок Металийдің өмірінен жасалған фильмде түсуге және оны бірлесіп өндіруге келіскені хабарланды, алайда фильм түсірілмеді. 2007 жылы Манчестер тарихи қауымдастығы және Нью-Гэмпшир университеті Металийдің өмірін және оның ең әйгілі кітабын жан-жақты зерттеу арқылы құрмет көрсетті. Лекциялар, оның туындыларын оқу және 1957 жылғы фильмнің көрсетілімін қамтыған бұл шара, аймақтағы оның туған қызына жасалған алғашқы ресми құрметтеме болды.