Кіріспе
Румыниядағы венгрлердің кіші тобы – Секелилер (Székely рун: ᛋᛖᛕᛖᛚ), сондай-ақ Секлерлер деп те аталады, Румыниядағы Секели жерінде негізінен тұратын венгрлердің кіші тобы. Бұковинадағы Сучава округіндегі туған ауылдарынан басқа, қазіргі уақытта Буковинаның Секели тегінен тараған көптеген адамдар Венгрияның Толна және Баранья округтерінде, сондай-ақ Сербияның Воеводинаның кейбір аудандарында тұрады. Орта ғасырларда Секелилер Османлы империясына қарсы Венгрия Корольдігін қорғауда маңызды рөл атқарды, шығыс шекарасын күзетушілердің ролінде болды. 1920 жылғы Трианон шартымен Трансильвания (Секели жерін қоса) Румынияның құрамына кірді, ал Секели халқы румындықтандыру саясатының нысаны болды. 1952 жылы, Румыниядағы коммунистік үкімет кезінде, Секели халқының ең көп шоғырланған бұрынғы округтер – Муреш, Одорхей, Чюк және Треи Скаун – заңды түрде Мадьяр автономиялық аймағы деп жарияланды. 1960 жылы ол Мюреш Мадьяр автономиялық аймағымен алмастырылды, ол 1968 жылы Харгита және Мюреш деген екі автономиясыз округке бөлінді. Салқын соғыстан кейінгі Румынияда, Секелилер этникалық венгр халқының шамамен жартысын құрайды, топ мүшелері Трансильванияда автономиялы Секели аймағын құруды талап ететін венгрлердің арасында ең белсенділерінің бірі болды. Румынияда этникалық венгрлер тұрады, олардың көп бөлігі Трансильвания аймағында шоғырланған, бұл аймақтың халқының 19,6% құрайды. Олардың 609 033-і Харгита, Ковасна және Муреш округтерінде тұрады, олардың барлығы венгр халқының көпшілігін құрайды (58%). Сондықтан, Секели жеріндегі венгрлер Румыниядағы венгрлердің жартысын (49,41%) құрайды. 2011 жылғы Румыния халық санағында Секели немесе венгр деп өзін анықтауға мүмкіндік берілген кезде, Секелилердің басым көпшілігі соңғысын таңдады – бар болғаны 532 адам өзін Секели ұлтының өкілі деп жариялады. Олар Unio Trium Nationum ("Үш ұлттың одағы") құрамына кірді, ол үш Трансильвания ақсүйектерінің коалициясы болды, ал қалған екі "ұлт" – (көптеген венгрлерден тұратын) дворяндар мен сакстар (яғни этникалық неміс қалалықтары) еді. Бұл үш топ 1438 жылдан бастап Трансильванияны басқарды, көбінесе үйлесімді түрде, бірақ кейде бір-бірімен қақтығысқа түсті. Ұзақ түрік соғысы кезінде Секелилер Валахияның Батыл Михаил ханзадасымен Трансильванияның жаңадан тағайындалған ханзадасы Андрей Батори әскеріне қарсы одақ құрды. Орта ғасырларда Секелилер Османлы империясына қарсы Венгрия Корольдігін қорғауда маңызды рөл атқарды, шығыс шекарасын күзетушілердің ролінде болды. Николаус Олахус 1536 жылы "Венгрия және Секели" кітабында "Венгрлер мен Секелилер бір тілде сөйлейді, айырмашылығы Секелилердің өз ұлтына тән сөздері бар" деді. Секели халқы әдетте венгрлердің ең венгрліктері деп есептелді. 1558 жылы венгр ақыны Михал Вильманьи Либеч осы пікірін білдіріп, өлеңінде оқырманға венгр тілінің дұрыстығына күмәнданатын болса: "Ежелгі Секелилердің тіліне жүгініңіз, өйткені олар ең таза венгр тілінің сақшылары".
The Székelys (, Székely runes: ), also referred to as Szeklers, are a Hungarian subgroup living mostly in the Székely Land in Romania. In addition to their native villages in Suceava County in Bukovina, a significant population descending from the Székelys of Bukovina currently lives in Tolna and Baranya counties in Hungary and certain districts of Vojvodina, Serbia. In the Middle Ages, the Székelys played a role in the defense of the Kingdom of Hungary against the Ottomans in their posture as guards of the eastern border. With the Treaty of Trianon of 1920, Transylvania (including the Székely Land) became part of Romania, and the Székely population was a target of Romanianization efforts. In 1952, during the communist rule of Romania, the former counties with the highest concentration of Székely population – Mureș, Odorhei, Ciuc, and Trei Scaune – were legally designated as the Magyar Autonomous Region. It was superseded in 1960 by the Mureș Magyar Autonomous Region, itself divided in 1968 into two non autonomous counties, Harghita and Mureș. In post Cold War Romania, where the Székelys form roughly half of the ethnic Hungarian population, members of the group have been among the most vocal of Hungarians seeking an autonomous Székely region in Transylvania. ethnic Hungarians live in Romania, mostly in the region of Transylvania, making up 19.6% of the population of this region. Of these, 609,033 live in the counties of Harghita, Covasna, and Mureș, which taken together have a Hungarian majority (58%). The Hungarians in Székely Land, therefore, account for half (49.41%) of the Hungarians in Romania. When given the choice on the 2011 Romanian census between ethnically identifying as Székely or as Hungarian, the overwhelming majority of the Székelys chose the latter – only 532 persons declared themselves as ethnic Székely. and formed part of the Unio Trium Nationum ("Union of Three Nations"), a coalition of three Transylvanian estates, the other two "nations" being the (also predominantly Hungarian) nobility and the Saxons (that is, ethnic German burghers). These three groups ruled Transylvania from 1438 onward, usually in harmony though sometimes in conflict with one another. During the Long Turkish War, the Székelys formed an alliance with Prince Michael the Brave of Wallachia against the army of Andrew Báthory, recently appointed Prince of Transylvania. In the Middle Ages, the Székelys played a role in the defense of the Kingdom of Hungary against the Ottomans in their posture as guards of the eastern border. Nicolaus Olahus stated in the book Hungaria et Athila in 1536 that "Hungarians and Székelys share the same language, with the difference that the Székelys have their own words specific to their nation." The people of Székelys were in general regarded as the most Hungarian of Hungarians. In 1558, a Hungarian poet, Mihály Vilmányi Libécz voiced this opinion, instructing the reader in his poem that if they had doubts about the correctness of the Hungarian language: "Consult without fail the language of the ancient Székelys, for they are the guardians of the purest Hungarian tongue".
Демография
Секелилер негізінен Харгита, Ковасна және Муреш округтерінде тұрады. Олар өздерін венгрлер деп есептейді, бірақ басқа венгрлерден шамалы ерекше этникалық тобы ретінде сақтайды. Ковасна және Харгита округтерінде венгрлер халықтың көпшілігін құрайды. 1970 жылдарда олардың саны шамамен 860 000-ға жуық деп бағаланды және Румыния үкіметі оларды ресми түрде ерекше азшылық тобы деп мойындады. 2006 жылы автономияны қолдау мақсатында ірі бейбіт шеру өтті. 2013 және 2014 жылдары мыңдаған этникалық венгрлер 10 наурызда (Секели бостандығы күні) Румынияның Таргу Муреш қаласында автономия үшін шеруге шықты. 10 наурыз – 1854 жылы Таргу Муреште Австрия билігі ұлттық өзін-өзі анықтауға тырысқан үш секелинің атылуының жылдығы. 2015 жылдан бері Секелилер қазан айының соңғы жексенбісінде Секели автономиясы күнін тойлайды.
Танымал мәдениетте
Брам Стокердің "Дракула" романында граф Дракула – секели. Романның басында Дракула былай дейді: "Біз, секелилердің, мақтан тұтуға құқығымыз бар, себебі біздің тамырымызда көптеген батыр тайпалардың қаны ағады, олар арыстан сияқты билік үшін күресті. Еуропалық тайпалардың арасындағы бұрқасында, угр тайпасы Исландиядан батылдық рухын алып келді, оны Тор мен Водин сыйлады, олардың берсеркерлері Еуропаның, тіпті Азия мен Африканың жағалауларында осындай қатыгездік танытты, халықтар олардың өзі қасқырларға айналғанын ойлады. [ ] Біздің жеңіске жеткен тайпа болғанымызға, мақтанға құмар болғанымызға және мажарлар, ломбардтар, авалар, болгарлар немесе түріктердің мыңдаған әскерлері біздің шекарамызға келгенде, біз оларды кері қайтарғанымызға таңғаласыз ба? Арпад пен оның әскері Венгрияны басып өтіп, шекараға жеткенде бізді осында тапқаны және "Хонфоглалас" осы жерде аяқталғаны таңғаларлық емес пе? Ал мажарлардың шабуылы шығысқа қарай басталғанда, секелилер жеңімпаз мажарлармен туыс деп танылды, және бізге ғасырлар бойы Түркияның шекарасын қорғау міндеті жүктелді; иә, тіпті одан да көп, шекара күзетшісінің шексіз міндеті, өйткені түріктер айтқандай, "су ұйықтайды, ал жау ұйықтамайды". [ ] Секелилер – және Дракула олардың қаны, миы және қылышы – Габсбургтар мен Романовтар сияқты саңыраукүлдер ешқашан жете алмайтын жетістіктермен мақтана алады."
Таңбалар
Секелилердің негізгі саяси ұйымдарының бірі – Секелилер ұлттық кеңесі бекіткен Секелилердің туы мен елтаңбасы. Күн мен Ай – Секелилердің символдары, және олар Трансильванияның елтаңбасында, сондай-ақ Румынияның ұлттық елтаңбасында қолданылады. Күн мен Ай, ғарыштың символдары, венгрлердің ел басып алу кезеңінен табылған қабірлердегі венгрлік ескерткіштерінен белгілі. Венгрлер 11 ғасырда христиан дінін қабылдағаннан кейін, бұл белгілердің маңызы тек көрнекі және символдық сипатқа ие болды. Секелилер Орталық және Шығыс Еуропада тіпті сирек кездесетін дәстүрлерді сақтап қалды. Секели жері мен оның дәстүрлерін 1859 және 1868 жылдар аралығында Балаз Орбан «Секели жерін сипаттау» атты еңбегінде сипаттаған.