Кіріспе

Солтүстік Ирландия саясаткері (туған 1948)

Питер Дэвид Робинсон (29 желтоқсан 1948 жылы туған) – 2008 жылдан 2016 жылға дейін Солтүстік Ирландияның бірінші министрі, ал 2008 жылдан 2015 жылға дейін Демократиялық юнионисттік партиясының (DUP) басшысы болған зейнеткер саясаткер. 2016 жылы зейнетке шыққанға дейін Робинсон 40 жылдан астам уақыт бойы Солтүстік Ирландия саясатына қатысып, Иан Пейслимен бірге DUP-тің негізін қалаушы мүшесі болды. Робинсон 1975 жылдан бастап DUP-тің бас хатшысы қызметін атқарды, бұл лауазымды 1979 жылға дейін сақтап, жас партияда бұрын-соңды болмаған ықпал ету мүмкіндігіне ие болды. 1977 жылы Робинсон Дундональдтағы Кастлерег аудандық кеңесіне кеңесші болып сайланды, ал 1979 жылы ол Белфаст Шығысынан тарбелгімен сайланған Парламент мүшесі (депутат) болды. Ол бұл мандатты 31 жыл бойы, 2010 жылы Наоми Лонгқа жеңілгенге дейін сақтап, 1800 жылғы Одақ туралы заңнан бері Белфасттан сайланған ең ұзақ қызмет еткен депутат атанды. 1980 жылы Робинсон DUP-тің орынбасар басшысы болып сайланды. Ұлы жұма келісімі нәтижесінде Солтүстік Ирландияда өкілеттік үкімет қайта құрылғаннан кейін, Робинсон 1998 жылы Белфаст Шығысынан Заң шығару Ассамблеясының мүшесі болып сайланды. Кейін ол Солтүстік Ирландия үкіметінде Аймақтық даму министрі және Қаржы және персонал министрі қызметтерін атқарды. 2008 жылдың 15 сәуірінде Робинсон Иан Пейслиден кейін DUP басшысы болып сайланды, ал 2008 жылдың 5 маусымында Солтүстік Ирландияның бірінші министрі болып бекітілді. 2010 жылдың қаңтарында әйелі Айрисқа қатысты дауылдан кейін Робинсон 2006 жылғы Солтүстік Ирландия заңының талаптарына сәйкес Арлин Фостерге бірінші министр міндеттерін уақытша тапсырды. Полиция жүргізген тергеу нәтижесінде, BBC таратқан айыптауларға байланысты Робинсонды қудаламау ұсынылды, ол бірінші министр міндеттерін қайтадан атқара бастады. Ресми жиналыс комиссарының тергеуі мен есебі Робинсонды қандай да бір құқықбұзушылықта кінәлі деп таба алмады. 2015 жылдың қыркүйегінде Робинсон тағы да Арлин Фостерге бірінші министр міндетін атқаруға мүмкіндік беру үшін шеттетілді, өйткені оның Ассамблеяны жабық сессияға шақыру туралы ұсынысы қабылданбады. Бұл әрекеті Солтүстік Ирландия үкіметінің құрамындағы Синн Фейн партиясының мүшесіне қатысты жасалған кісі өлтіруге жауап ретінде жасалды. Ол 2015 жылдың 20 қазанында міндеттерін қайтадан атқарды. 2015 жылдың 19 қарашасында ол бірінші министр және DUP басшысы лауазымынан кететінін мәлімдеді. Робинсон 2016 жылдың 11 қаңтарында бірінші министр лауазымынан кетіп, қазір саяси өмірден толыққанды зейнеткерлікке шықты.

Өмірбаян

Питер Дэвид Робинсон 1948 жылғы 29 желтоқсанда Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында Шейла мен Дэвид МакКреа Робинсонның ұлы болып дүниеге келді. Робинсон Аннадейл грамматикалық мектебінде және Кастлере колледжінде білім алды, қазір ол Белфаст қалалық колледжінің құрамында. 1966 жылы Робинсон алғаш рет Иан Пейслиді Ольстер Холлдағы митингіде сөйлейтін болды және көп ұзамай мектепті тастап, өзін протестант фундаментализміне арнады. Робинсон сондай-ақ Ольстер конституциясын қорғау комитетіне қосылды. Жастық шағында Робинсон католиктерге қарсы популистік фундаментализмді қабылдады; бұрынғы сыныптасы Робинсон мен досы Антрим графтығындағы Портруш қаласындағы көшеде екі католик монахын "Попехед, Попехед" деп айқайлап мазалағандарын айтты. 1970 жылы ол Пейслидің 1970 жылғы Ұлыбритания парламентіне сайлауда Солтүстік Антрим округінен жеңіске жету үшін жүргізген науқанында белсенділік танытты және біраз уақыт Пейслидің жеке хатшысы болып жұмыс істеді. Робинсон 1977 жылғы 18 мамырда өткен жергілікті билік сайлауында Кастлерег қалалық кеңесіне Кастлерег C аймағынан кеңесші болып сайланды және 2007 жылғы 2 шілдеде кеңестен кеткенге дейін осы лауазымды сақтап қалды.

Парламент мүшесі және атқарушы министр

Робинсон 1979 жылғы жалпы сайлауда Белфаст Шығысынан DUP кандидаттығына іріктеліп алынды, бұл орын бұрын Үлкен Ульстер Юнионисттік партиясының (UUP) үлкен басымдығына ие болған еді. Ол 1983, 1986 (басқа одақтас депутаттармен бірге, ол 1985 жылғы 17 желтоқсанда Англия-Ирландия келісіміне қарсылық білдіріп, мандатын тастады және келесі жылы өткен қосымша сайлауда қайта сайланды), 1987, 1992, 2001 және 2005 жылдары қайта сайланды. 2010 жылғы Ұлыбританияның жалпы сайлауында ол Белфаст Шығысынан Альянс партиясының өкілі Наоми Лонгқа жеңіліп қалды. Робинсон 1997 жылдан 2005 жылдың шілдесіне дейін Солтүстік Ирландия мәселелері жөніндегі комитетте жұмыс істеді. 2001 жылғы 7 маусымдағы жалпы сайлауда Робинсонның әйелі Айрис Странгфорд округінен парламент депутаты болып, оған қосылды.

Демократиялық унионисттік партияның басшылығы

Робинсонның сайлаудағы табысы 1980 жылы DUP-тің басшы орынбасары болып сайланғанымен назарға алынды. 1982 жылдың 20 қазанында ол Солтүстік Ирландия Ассамблеясына Белфаст Шығысы округінен сайланды, онда 1986 жылы таратылғанға дейін Қоршаған орта жөніндегі комитеттің төрағасы қызметін атқарды. Кейіннен 1987 жылы DUP «Ольстерге қарсы тұру» (Ulster Resistance) ұйымымен байланысын үзді. Робинсон 1987 жылы DUP-тің орынбасар басшысы лауазымынан уақытша қалып қойды, себебі UUP мүшелері Гарольд Маккаскер мен Фрэнк Миллармен бірлесіп жазылған және Англо-ирланд келісімінен кейін одақтастық стратегиясын қайта қарауды талап еткен «Тапсырма тобының» (Task Force) есебі, Ян Пейсли мен Джеймс Молино басшылары тарапынан қабылданбады. Ол 1996 жылдың 30 мамырында Солтүстік Ирландия форумына сайланды және 1998 жылы жұмысын аяқтағанға дейін онда қызмет етті. 1998 жылдың 25 маусымында ол Солтүстік Ирландия Ассамблеясының сайлауында Белфаст Шығысы округінен Ассамблея депутаты болып сайланды. Кейіннен ол 2003 және 2007 жылдары Солтүстік Ирландия Ассамблеясына қайта сайланды. Робинсон 1999 жылдың 29 қарашасынан 2000 жылдың 27 шілдесіне дейін және 2001 жылдың 24 қазанынан 2002 жылдың 11 қазанына дейін Өңірлік даму министрі болды, ол Өңірлік даму департаментіне (DRD) жалпы жауапкершілікті жүзеге асырды. Ол қарт адамдар үшін қоғамдық көлік құралдарында тегін бағдарламасын енгізуге жауапты болды және Солтүстік Ирландия үшін 25 жылдық Өңірлік даму стратегиясын және 10 жылдық Өңірлік көлік стратегиясын жасауға көмектесті. Робинсон 2007 жылдың 8 мамырынан 2008 жылдың маусымына дейін Қаржы және персонал министрі болды. 2008 жылдың 4 наурызында Иан Пейсли DUP басшысы және Бірінші министр лауазымынан мамыр айында кететінін жариялады. 2008 жылдың 14 сәуірінде Робинсон DUP депутаттары тарапынан бірауыздан басшылыққа үміткер ретінде тағайындалды, ал Найджел Доддс орынбасар басшылыққа үміткер ретінде тағайындалды, және 2008 жылдың 17 сәуірінде екеуі де DUP-тің 120 мүшелі атқару комитеті тарапынан бекітілді. Ол 2008 жылдың 31 мамырында ресми түрде басшы болды.

Солтүстік Ирландияның бірінші министрі

Ең үлкен партия ұсынғандықтан, Робинсон Солтүстік Ирландия Ассамблеясы 2008 жылдың 5 маусымында Синн Фейннің Мартин МакГиннесс бірінші министрдің орынбасары ретінде, ал ол – бірінші министр ретінде бекітті. 2010 жылдың 11 қаңтарында Робинсон Арис Робинсонға қатысты даудан туындаған BBC-нің айыптауларынан өзін ақтау үшін бірінші министр лауазымынан уақытша бас тартатынын мәлімдеді. Арлин Фостер оның оралуына дейін бірінші министрдің міндеттерін атқаруға тағайындалды. Робинсон әйелінің жасөспірім сүйіктісі үшін екі құрылысшыдан 50 000 фунт стерлинг алғанын білгенін, бірақ тиісті органдарға хабарламағанын айтты, соның салдарынан ол Ұлыбритания Парламенті мен Солтүстік Ирландия Ассамблеясынан өзінің әрекеттерін тексеруді сұрады. OFMdFM адвокаты Робинсонға ешқандай құқық бұзушылық жасалмағанын мәлімдегеннен кейін, ол Солтүстік Ирландия Полиция қызметі мен Стандарттар және артықшылықтар жөніндегі Ассамблея комиссарының жүргізіп жатқан тергеулеріне қарамастан, бірінші министр лауазымына қайта оралды. Питер мен Айрис Робинсонның іс-әрекеттеріне қатысты полиция тергеуі 2011 жылы қудалауды тоқтату туралы ұсыныспен аяқталды, бірақ Ассамблея тапсырысынан кейін үш жыл өткен соң да "Стандарттар және артықшылықтар" тергеуі аяқталған жоқ. Ирис Робинсонның денсаулығы тергеуге жауап беруге мүмкіндік бермейтіндіктен, тергеу кейінге шегерілді. Есеп 2014 жылдың басында аяқталып, 2014 жылдың 28 қарашасында жарияланды. Есептің 13-тарауында Робинсонға қатысты BBC-нің үш айыбы, «тергеуден кейін дәлелденсе де», Мінез-құлық кодексін бұзбайды деп көрсетілді. 2010 жылдың 5 ақпанында Робинсон мен МакГиннес полиция және әділеттік өкілеттіктерін Ұлыбритания Парламентінен Солтүстік Ирландия Ассамблеясына беру процесін бақылады, соның нәтижесінде Синн Фейнмен келісімге келді. Бұл процестің арқасында Солтүстік Ирландиядағы билік бөлісу толыққанды жүзеге асты. 2015 жылдың 19 қарашасында Робинсон Солтүстік Ирландияның бірінші министрі және DUP лидері лауазымынан кететінін мәлімдеді. Ол жақында жүрек талмасына ұшырағанын айтса да, денсаулығы оның лауазымынан кетуіне басты себеп емес екенін мәлімдеді.

Ольстер қорғаныс қауымдастығы сілтемелері

Ольстер қорғаныс қауымдастығы (UDA), лоялист жарымәскери тобы, 1979 жылғы жалпы сайлауда Робинсонның Белфаст Шығыс сайлау округіне сайлануына шешуші фактор болды. Робинсонның UDA-мен байланысы 1979 жылғы сайлаудан бірнеше жыл бұрын қалыптасқан. UDA Робинсонның сайлау науқаны үшін үгіт жүргізіп, оның плакаттарын өз штаб-пәтерінде іліп, сайлау учаскелерінде "зор қызмет" атқарды. Ол және Иан Пейсли аштық жариялаған лоялистерді қолдау үшін Шанкилл жолында өткен үлкен митингте сөз сөйледі; Пейсли британ үкіметіне: "Біз, Ольстердің протестант халқы ретінде, біздің тұтқындарымыздың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге сіздің құқығыңыз бар" деді. Робинсон қолдау көрсетіп, лоялист жарымәскери тұтқындарынан келген хатты оқыды: "Көбінесе аздың құрбандығы көптің өмірін жақсартады, қажет болса біз осындай құрбандыққа дайынбыз". Кейін ол аштық жариялаудағы рөлі туралы сұхбатта, UDA-ны террористер деп есептейтінін сұрағанда, олар "контртеррористер" екенін айтып, UDA мен Ulster Volunteer Force (UVF) ұйымдарын атымен айыптаудан бас тартты. Сондай-ақ ол DUP саясаткері Сэмми Уилсонмен бірге UDA жетекшісі Рей Смолвудстың жерлеу рәсіміне қатысты, ол 1981 жылы Бернадетт МакАлискиді өлтіруге талпыныс жасағаны үшін 15 жылдық жазасының жартысын өтеген еді.

Клонтибрет инвазиясы

1986 жылдың 7 тамызында Робинсон ағылшын-ирланд келісіміне наразылық ретінде Ирландия Республикасының Монаган округіне қарасты Клонтибрет ауылына лоялистер тобын бастап келді, бұл Ирландия шекарасындағы қауіпсіздіктің нашарлығын көрсету мақсатында болды. Лоялистер ауылдағы қарауылсыз Гарда бекетіне шабуыл жасап, қабырғаларға лоялистік ұрандар жазды. Олар басты көшеде шеру өткізіп, екі Гарда қызметкеріне шабуыл жасады. Біраз уақыттан кейін тағы да бірнеше Гарда келді және ауаға оқ атқаннан кейін лоялистер тобы тарап кетті. Робинсон Монаган Гарда бекетіне қамауға алынды. Ол заңсыз жиналуға кінәлі деп танылды және Дрогеда сотында 17 500 ирланд фунт стерлингі көлемінде айыппұл төледі. Дундолктағы сот отырысынан бұрын да, кейін де зорлық-зомбылық оқиғалары болды, онда Робинсон мен Ян Пейслиге шабуыл жасалды. Республикашылдар Робинсонның қолдаушыларына, олардың жалауларын желбіретіп жүргенде, тас және бензин бомбаларын лақтырды. Сотта судьялардың бірі оны "ірі экстремистік саясаткер" деп сипаттады. 1986 жылдың қараша айында Пейсли мен Робинсон Ольстер Холлдағы демонстрацияда сөз сөйледі, ол Ольстер Кедергісін (UR) іске қосты. Бұл ұйым ИРА шабуылдарынан зардап шеккен одақтастарды қорғау мақсатында құрылды. Кейіннен ұйым Оңтүстік Африкадан қару импорттады, нәтижесінде Пейсли мен Робинсон өзіндік ұйымнан алшақтады. Ол Ольстер Кедергісінің демонстрациясында осы ұйымның беретін бас киімін киген күйде суретке түсірілген.

Гомосексуализмге қатысты көзқарастар

1970 жылдардың соңында Робинсон Солтүстік Ирландияда гомосексуализмді қылмыстық жазадан босатуға қарсы DUP-тің "Ольстерді содомиядан сақтаймыз" науқанын ұйымдастырушы ретінде кеңінен танылды. Питер Робинсон әйелінің мәлімдемелерін қолдап, былай деді: "Гомосексуализмді жек көрінішті деп Айрис Робинсон емес, Құдай шешті. Бұл – Киелі кітаптарда жазылған. Бір жағынан теңдік туралы сөз қозғап, екінші жағынан христиандардың теңдікке, сөйлеуге және өз пікірін білдіруге құқығын мойындамайтын әлем шынымен де таңғажайып".

Жоспарлауды қолдану

2009 жылдың 28 мамырында Солтүстік Ирландияның жоспарлау қызметі Шығыс Белфасттың Дундональд ауданындағы Гранша жолындағы Робинсонның артқы бағының бір бөлігі болатын жерге алты үй салуға құрылыс салушыға рұқсат берді. 2010 жылдың 30 наурызында BBC Робинсонның құрылыс салушыдан 5 фунтқа жер сатып алғанын, содан кейін оның артқы бағының бір бөлігін шамамен 460 000 фунтқа сата алғанын хабарлады. Кейін Робинсон бұл қате ақпараттың BBC оған қарсы қаралау кампаниясын жүргізіп жатқанының дәлелі екенін мәлімдеді.

BBC Spotlight зерттеуі

2010 жылдың 8 қаңтарында BBC Солтүстік Ирландияның Spotlight бағдарламасы оның әйелі Айристің сол кезде 19 жастағы Кёрк МакКэмбли үшін 50 000 фунт стерлинг алғандығы туралы хабарлады, оның үстіне ол осы уақытта Кёрк МакКэмблимен сексуалдық қарым-қатынаста болған. Spotlight бағдарламасынан бір күн бұрын Питер Робинсон Пресс Ассоциациясына, BBC, UTV және RTÉ-ге қарым-қатынас туралы эмоционалды мәлімдеме жасады және қаржылық заңбұзушылықтар болмағанын мәлімдеді. Бағдарламада Робинсон әйелінің қарым-қатынасының қаржылық жақтарын білгеннен кейін, ол екі жылжымайтын мүлік дамытушысынан ақша алуға ықпал еткенін, содан кейін осы ақшаны қарыз ретінде бергенін және сүйіктісіне сыйлағанын толық қайтаруды талап еткенін айтты. Ол Солтүстік Ирландияның атқарушы билігінің министрлік этика кодексіне сәйкес, әрқашан қоғамдық мүдделерді қорғауға міндетті болғанына қарамастан, төрт адам арасындағы ақша операциялары туралы тиісті органдарға хабарламағанын мәлімдеді. Сол күні Робинсонның адвокаттары оның әрқашан дұрыс әрекет еткеніне және барлық талаптарды орындағанына толық қанағаттанғанын, сондай-ақ оған қатысты кез келген айыптауға қарсы күшпен шығатынын мәлімдеді. Кейіннен жүргізілген бірқатар тергеулер Робинсонды кінәсіз деп тапты.

АДАЛЫҚ цензура туралы айыптаулар

Бейкүнә туыстары үшін әрекет ететін отбасылар (FAIR) үкіметтік емес ұйымының веб-сайтындағы хабарламаға сәйкес, 2007 жылы Питер Робинсон оның директоры Уилли Фрейзерге "егер сіз оппозициялық саясатпен айналысқаннан гөрі, құрбандарды қолдаумен шынайы түрде айналыссаңыз, саяси өкілдермен ынтымақтастық орнату әлдеқайда оңай болар еді" деп жазды. Робинсонның басты жеке хатшысы 2010 жылдың ақпан айында FAIR веб-сайтынан DUP-тің Sinn Féin-мен жұмыс қатынасына қатысты сын-пікірлерді цензуралауға тырысқаны анықталды. UUP басшысы Рег Эмпей бұл партиялық саяси мақсатта лауазымды пайдалану болып табыла ма деп сұрады. Жеті айдан кейін FAIR-ге Еуроодақтың арнайы бағдарламалар органы (SEUPB) қаржыландыруын тоқтатты, себебі ұйымда қаржылық тәртіпсіздіктер анықталды. Фрейзер есепті оқығаннан кейін директорлық қызметтен бас тартты.

Пастор Макконнеллдің қолдауы мен ислам

2014 жылдың мамыр айында Робинсон The Irish News газетіне Вайтвелл Метрополитендік шатыр пасторы Джеймс Макконнеллдің пастор ретінде ислам туралы пікір білдіру құқығын қолдағанын айтқаннан кейін көп сынға ұшырады. Пастор уағызында «Ислам – бұл дінсіздік, ислам – шайтандық, ислам – тозақтан туған ілім» деген мәлімдеме жасаған еді. Робинсон, пастор сияқты, шариғат заңдарын қатаң түрде ұстанатын мұсылмандарға рухани жетекшілік беруде «сенбейтінін» айтты. 2016 жылы пастор Макконнелл уағызына байланысты екі айыптан – мемлекеттік электрондық байланыс желісін тиісінше пайдаланбағаны және мемлекеттік электрондық байланыс желісі арқылы өте ұятты хабарлама жібергені үшін кінәлі емес деп танылды. 30 мамырда Солтүстік Ирландияның мұсылман қауымының басшылары Стормонт сарайында Робинсонмен кездесіп, оның жағдайды түсіндіруін қабылдады. Ол сондай-ақ Белфаст Ислам орталығына шақыруды қабылдады. Ислам қауымының өкілдерімен кездескеннен кейін ол осы орталыққа тағы да баруға ниетті екенін айтты, себебі ол онда жылы қабылданғанын және құрметпен қаралатынын сезінді.

Жеке өмір

Робинсон 1970 жылғы 26 шілдеде Ирис Коллинзге үйленді; олардың үш баласы бар: Джонатан, Гарет және Ребекка. Оның әйелі де оған кеңесші, заң шығарушы және парламент депутаты ретінде қосылды. Олардың ұлы Гарет Робинсон да Кастлерег (ауданының) мүшесі болды. Олар Солтүстік Ирландия округтерін парламентте бірінші рет өкілдік еткен отбасы болды. Оның қызы Ребекка Шығыс Белфаст сайлау округіндегі кеңес беру орталығында оның жеке хатшысы болып жұмыс істеді. Хейзел Керр кеңседе бас хатшы қызметін атқарады. Ол «Рейнджерс» және «Тоттенхэм» командаларының жанкүйері, сондай-ақ «Тоттенхэмнің» бұрынғы ойыншысы Гарет Бейлге деген құрметін білдіреді. Робинсон сонымен қатар жергілікті Белфаст футбол командасы «Гленторанның» жанкүйері. Робинсон – евангелистік Пятидесятник христиан. Бастапқыда Иан Пейслидің Ольстердің еркін пресвитериан шіркеуіне қатысқан, бірақ 1970-ші жылдардың соңында одан шығып, Элим Пятидесятник шіркеуіне, содан кейін Құдайлар Ассамблеясына қосылды. Робинсон ДЮП-тың секулярлық үндеуінің бастамашысы болды және FPCU-дан шығуы осы стратегияның бір бөлігі болған шығар. Оның Белфаста мүлкі бар. 2014 жылы ол әйелімен бірге Флоридадағы салтанатты вилласын және Лондондағы пәтерін сатты. Ол жергілікті саясат және тарих туралы көптеген кітаптар мен брошюралардың авторы, олардың ішінде: The Union Under Fire (1995); Sinn Féin – A Case for Proscription (1993); Hands off the UDR (1990); Their Cry was no Surrender (1986); Ulster in Peril (1984); Carson – Man of Action (1984); It's Londonderry (1984); A War to be Won (1983); Self Inflicted (1981); Ulster the Facts (1981); Savagery and Suffering (1975); Capital Punishment for Capital Crime (1974); Give Me Liberty (күні көрсетілмеген); Ulster—the Prey (күні көрсетілмеген). 2015 жылғы 25 мамырда жүрек талмасына ұшырап, ауруханаға түсті.

Сатиралық

Робинсонның BBC телеарнасының «Folks on the Hill» бағдарламасындағы кейіпкері агрессивті болып көрсетілген және Мартин МакГиннеспен жұмыс істегенде, «күлді қызықайлар» атанған Иан Пейсли мен Мартин МакГиннес бейнесінен қашып тырысады.