Кіріспе
Уильям Хал Эшби (2 қыркүйек 1929 - 27 желтоқсан 1988) – американдық кинорежиссер және монтажшы. Оның туындылары сол кезеңнің контрмәдениеттік көзқарасын бейнелейді. Ол есімдері танымал актерлер ойнаған алуан түрлі фильмдер түсірді. Ол Мартин Скорсезе, Вуди Аллен, Майк Николс және Сидни Люмет сияқты режиссерлермен бірге Жаңа Голливуд толқынымен байланысты. Режиссерлік жолына қадам баспас бұрын Эшби Норман Джуисонның фильмдерін монтаждаған, атап айтқанда, "Орыстар келеді, орыстар келеді" (1966) фильмі үшін "Оскар" сыйлығына "Үздік монтаж" номинациясына ұсынылып, ал "Түннің құбылысы" (1967) фильмі үшін осы санаттағы жалғыз "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Эшби үшінші рет "Оскар" сыйлығына "Үйге оралу" (1978) фильмі үшін "Үздік режиссер" номинациясы бойынша ұсынылды. Эшби түсірген басқа фильмдердің ішінде "Жер иесі" (1970), "Гарольд пен Мод" (1971), "Соңғы бөлшек" (1973), "Шампунь" (1975), "Даңққа ұмтылыс" (1976) және "Сол жерде болу" (1979) фильмдері бар.
William Hal Ashby (September 2, 1929 – December 27, 1988) was an American film director and editor. His work exemplified the countercultural attitude of the era. He directed wide ranging films featuring iconic performances. He is associated with the New Hollywood wave of filmmaking with filmmakers such as Martin Scorsese, Woody Allen, Mike Nichols, and Sidney Lumet. Before his career as a director Ashby edited films for Norman Jewison, notably The Russians Are Coming, the Russians Are Coming (1966), which earned Ashby an Oscar nomination for Best Editing, and In the Heat of the Night (1967), which earned him his only Oscar for the same category. Ashby received a third Oscar nomination, this time for Best Director for Coming Home (1978). Other films directed by Ashby include The Landlord (1970), Harold and Maude (1971), The Last Detail (1973), Shampoo (1975), Bound for Glory (1976), and Being There (1979).
Ерте өмір және білім
Эшби 1929 жылдың 2 қыркүйегінде Юта штатының Огден қаласында дүниеге келді. Ол Мормон дініндегі Эйлин Ирета (қызметтік аты Хетцлер) және сүт шаруашылығының иесі Джеймс Томас Эшбидің төрт баласының ең кішісі болды. 1936 жылы Эшбидің ата-анасы ажырасып, әкесі қайтадан үйленді. Ажырасқаннан кейін Эшби және оның бауырлары аналарымен бірге Юта штатының Логан қаласында қысқа уақыт тұрды, содан кейін ағасы ағаш өңдеу саласында жұмысқа орналасқан Орегон штатының Портленд қаласына көшіп кетті. Оның анасы, тамақ жасауды ұнататын, Портлендте мейрамхана ашты. Портлендте бірнеше жыл тұрғаннан кейін отбасы Огденге қайтып келді, онда Эшби көбінесе әкесімен бірге өмір сүрді. Эшби 12 жасқа келгенде, әкесі өз-өзіне қол жұмсады. Содан кейін Эшби орта мектепті бітірмей қалды. Эшбидің студиялық өмірбаяны мұны жасырып, ол Юта штаты университетінің (жақын орналасқан Логан қаласында) түлегі екенін жалған айтты, бұл оның Фрэнсис Форд Коппола және Мартин Скорсезе сияқты жоғары білім алған достарының әлеуметтік ортасына сәйкес болуын қамтамасыз етті. Эшби 19 жасында үйленді де, ажырасып кетті.
1967-1978: Жеңілі және жұлдыздық
Ересекті өмірге қадам басқан кезде Эшби Ютадан Лос-Анджелеске көшіп келді, онда ол богемиялық өмір салтын ұстанды және ұзақ тәжірибеден өткен соң киномонтаждаушының көмекшісі болды. Оның мансабы Эвелин Воның романы бойынша түсірілген «Сүйіктісі» (1965) фильмінің монтаждаушысы болғанда өркендеді, онда сценарист Терри Саузерн және оператор Хаскелл Векслер сияқты «Жаңа Голливуд» өкілдері қатысты. 1967 жылы «Орыстар келеді, орыстар келеді» фильмі үшін «Үздік монтаж» номинациясына ие болғаннан кейін, бір жылдан соң «Түннің құршауында» фильмі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алып, оның үлкен жетістігіне қол жеткізді. Эшби монтаждау өнері оған дәстүрлі университет білімінен тыс кино өндірісінің ең жақсы негізін бергенін жиі айтатын, ал режиссерлік жолға түскенде монтаждаушы ретінде алған тәжірибесін өзімен бірге алып жүрді. Ұстазы Норман Джуисонның ықпалымен Эшби 1970 жылы «Жер иесі» атты алғашқы фильмін түсірді, ол Бруклиндегі Парк Слоуп ауданындағы жерді сатып алудың (gentrification) әлеуметтік динамикасын көрсетеді. Туған күні оны «Үнсіз буынға» жатқызса да, кинорежиссер (1950 жылдан бері марихуана шегуші) хиппи өмір салтын құлшыныспен қабылдады, вегетариандыққа көшті және шашын ұзартты. Келесі он жылда Эшби бірнеше танымал фильмдерді түсірді, олардың көпшілігі қоғамнан шеттегендер мен өмір жолында саяхаттайтын адамдар туралы болды. Олардың арасында «Гарольд пен Мод» (1971) ерекше романтикасы, «Соңғы мәліметтер» (1973) және Питер Селлерстің қатысуымен түсірілген «Сол жерде» (1979) әлеуметтік сатирасы бар, бұл рөл актерге көптеген сыншылардың өзін-өзі пародизациялағаннан кейін жақсы қабылдауға мүмкіндік берді. Оның ең табысты коммерциялық жобасы – Уоррен Битти мен Роберт Таунмен бірлесіп түсірген «Шампунь» (1975) фильмі, ол 1960 жылдардың соңындағы сексуалдық және әлеуметтік нормаларды Джей Себринг және Джон Петерс сияқты замандастарының өмірінен бейнеленген шаштараздың өмірі арқылы сатиралайды. «Даңққа жол» (1976) фильмі Дэвид Каррадиннің қатысуымен Вуди Гатридің өмірінен алынған, бұл фильмде алғаш рет Steadicam қолданылды. 1973 жылдың маусым айында Майкл Дуглас пен Саул Зенц Эшбиді «Күкі ұясынан ұшқандар» фильмін түсіруге шақырды, өйткені түпкілікті режиссер Милош Форман Варшава шартының Чехословакияға басып кіргенінен кейін туған еліндегі цензураның қайта енгізілуіне байланысты қолжетімді болмады, ал Форманды алмастырған Ричард Раш студиядан қаржы ала алмады. Эшби Джек Николсонды Р.П. Макмерфи рөліне бекітті, бірақ бұл тоғыз айлық кешіктіруге әкелді, осы уақытта Форман АҚШ-қа қашып, режиссер ретінде қайта жұмысқа орналасты. «Жаулар» және «Жұлдызды соғыстар» дәуірінен кейін түсірілген «Үйге оралу» фильмі «Жаңа Голливуд» дәуірінің шағын бюджетті, әлеуметтік реалистік философиясын бейнелейтін соңғы фильмдердің бірі болды, ол 3 миллион долларлық бюджетке 15 миллион долларға жуық табыс әкелді.
1979-1988 жылдар: Кейінгі фильмдер
Оның сын-сараптамадағы табысы мен сенімді табыстылығының арқасында, "Үйге оралу" фильмінің сәттілігінен кейін Эшби Лоримардың қолдауымен Northstar атты өндіріс компаниясын құра алды. "Being There" фильмінен кейін Эшби оңашалануға бейімделді, көбінесе Малибу Колониясындағы қақпалы аумақтағы үйіне шегінетін. Кейіннен Лоримардың (директормен келіспеушіліктері болған басшыларының) тарапынан ұйымдастырылған құпия науқан арқасында Эшбидің кокаинге тәуелді болғаны туралы кеңінен тарады, бұл есірткіні ол "Bound for Glory" фильмін түсіргеннен кейін сирек қолданған. Осы қауесеттердің салдарынан ол бірте-бірте жұмыссыз қалды. Осы кезеңде Эшбимен жұмыс істеген редактор Эва Гардос оның есірткі қолдануының көбінесе марихуана мен псилоцибинмен шектелгенін мәлімдеді. "Second Hand Hearts" және "Lookin' to Get Out" фильмдері – соңғысы Лас-Вегастағы оқиға, ол оны Войтпен қайта қостырды және Войттың кішкентай қызы Анжелина Джолиге де рөл берді – Эшби мен Лоримар арасындағы қарым-қатынастың нашарлауымен қиындыққа тап болды. 1979 жылы түсірілген "Second Hand Hearts" 1981 жылы ғана нашар пікірлер алған шектеулі көрсетілімге ие болды, содан кейін ол шамамен тридцать жылға айналымнан алынды. 1982 жылдың қазан айында кешіккен премьерасы өткен "Lookin' to Get Out" 17 миллион долларлық бюджетке қарсы 1 миллион доллардан аспайтын табыс пен жалға алу ақысын әкелді. Осы кезеңде Лоримар басшылары оның өндірістің жоғары дәрежеде болуына (Lookin' to Get Out түсіріліміне 811 000 фут пленка қолданылды) және монтаждау әдістеріне төзімсіздік танытты; соңғы фильмдегі монтаж, The Police тобының "Message in a Bottle" әніне қойылған, жетілуіне алты ай уақыт кетті, бірақ Лоримардың Америка Музыканттар Федерациясымен жасасқан келісіміне байланысты логистикалық тұрғыдан қолдануға жарамсыз болып шықты. Эшби екі жылдық келіссөздерден кейін және парик пен макияж сынақтарын өткізгеннен кейін "Tootsie" фильміне режиссер болып тағайындалуға тиіс болған, бірақ Лоримар басшылары оны фильмде жұмыс істеуден тоқтатып, өндіріс алды кезеңінің бір бөлігі ұзақ дамып келе жатқан "Lookin' to Get Out" фильмінің соңғы жұмысымен сәйкес келгендіктен, студия Эшбидің жұмысы қанағаттандырмас деп танығаннан кейін қайтадан өңдеді. (Он жылдардан кейін Эшбидің нұсқасы қайта жарияланып, 2009 жылы DVD форматында шығарылды.) Дастин Хоффман Эшби жұмыстан босатылған кезде өндіріске "ресми міндеттеме" бермегендіктен, режиссер 1,5 миллион долларлық гонорарын жоғалтты. "Lookin' to Get Out" фильмінің пост-өндірісі жалғасқанда, Лоримар Эшбиге The Rolling Stones тобының 1981 жылғы Америкалық турнесі туралы "Let's Spend the Night Together" деректі фильмін түсіруге рұқсат берді; режиссер бұл топтың жанкүйері болған. 1981 жылдың 13 желтоқсанында Аризона штатының Темпе қаласындағы Sun Devil стадионындағы соңғы концерттен бұрын ол құлдырап кетті. Джефф Векслер Эшбидің "Стоунзбен бірге шамадан тыс тойлағанын" айтса да, Калеб Дешанел Эшбидің (концерт түсірілімін таспада жүргізген) жай ғана тұмауға шалдыққандығын мәлімдеді. Фильм жақсы қабылданды, бірақ шектеулі прокатта аз қызығушылық тудырды. 1983 жылдың қыркүйегінде Эшби Нил Янгтың келесі жылы жарық көрген концерттік видеосы "Solo Trans" режиссерлік етті. Нейл Саймонның сценарийі бойынша жазылған "The Slugger's Wife" фильмі сыншылардың да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіздікке ұшырады. Эшби (түсірілім барысында кокаин қолдануы күшейді).
Жеке өмір және өлім
Көптен бері дос болып келген Уоррен Битти Ашбиге түрлі денсаулық проблемаларына, соның ішінде диагнозы қойылмаған флебиттен шағымданғаннан кейін медициналық көмек алуға кеңес берді. Жылдамдап өкпесіне, ішегіне және бауырына тараған қарынша безінің қатерлі ісігі анықталды. Ашби 1988 жылғы 27 желтоқсанда Калифорния штатының Малибу қаласындағы үйінде қайтыс болды.
Марапаттар мен ұсыныстар
Жыл Қауымдастық Санаты Жоба Нәтижесі Ref.1966 «Оскар» сыйлығы Ең жақсы фильм монтажы «Орыстар келеді, орыстар келеді» 1967 «Түннің ыстық кезінде» 1978 Ең жақсы режиссер «Үйде» 1976 «Алтын глобус» сыйлығы Ең жақсы режиссер «Даңққа шақырған жол» 1978 «Үйде» 1979 «Сол жерде» 1973 Канн кинофестивалі «Алтын пальма» жүлдесі «Соңғы мәлімет» 1976 «Даңққа шақырған жол» 1978 «Үйде» 1979 «Сол жерде»