Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғары байлыққа, билікке немесе ақсүйектерге ие адам (көбінесе ер адам).
Person (usually a man) in a position of high wealth, power, or nobility
"Магнат" термині, кейінгі латын тілінен алынған "magnas" – "үлкен адам" деген сөзден, ал одан бұрын латын тіліндегі "magnus" – "үлкен" сөзінен шыққан. Бұл термин орта ғасырдан бері Батыс христиан елдерінде жоғары ақсүйектерден шыққан, жоғары лауазымдарды атқаратын немесе туған тегі, байлығы немесе басқа да қасиеттері арқасында жоғары әлеуметтік мәртебеге ие адамды білдіреді. Оған жоғары дін қызметкерлерінің өкілдері, мысалы, епископтар, архиепископтар және кардиналдар да кіреді. Орта ғасырларда бұл термин көбінесе графтар, герцогтар, аумақтық княздер сияқты ірі жер иелері мен әскери сардарларды барондықтан және Польшадағы ең бай шляхтадан ажырату үшін қолданылған.
The term magnate, from the late Latin magnas, a great man, itself from Latin magnus, "great", means a man from the higher nobility, a man who belongs to the high office holders or a man in a high social position, by birth, wealth or other qualities in Western Christian countries since the medieval period. It also includes the members of the higher clergy, such as bishops, archbishops and cardinals. In reference to the medieval, the term is often used to distinguish higher territorial landowners and warlords, such as counts, earls, dukes, and territorial princes from the baronage, and in Poland for the richest szlachta.
Англия
Англияда орта ғасырдың соңында магнаттар класы өзгеріске ұшырады. Бұрын бұл патшаның тікелей вассалдарының барлығынан, жүзден астам отбасыдан тұратын. Парламенттің құрылуы парламенттік титул иелерінің қалыптасуына әкелді, олар жеке шақыру алып, көбінесе алпыстан астам отбасы болмайтын. Гельдік әлемдегі осыған ұқсас топ – Flatha. Орта ғасырларда епископ кейде магнат ретінде жерді иеленіп, оның кірісін және оған байланысты рыцарь ақысын жинауға құқылы болды. Тюдор дәуірінде Генрих VII Босворт шайқасында Ричард III-ті жеңгеннен кейін, Генрих мүмкіндігінше көп магнаттарды жою немесе бейтараптандыруға тырысты. Генрих парламент арқылы жағымсыз ақсүйектер мен магнаттарды айыптатып, олардың байлығын, пытқыздаудан қорғау құқығын және билігін тартып алатын. Генрих сондай-ақ Жұлдыз палатасы арқылы қуатты ақсүйектерді өлімге кесетін. Генрих VIII өзінің билігінде де осы тәсілді жалғастырды; ол әкесінен ақсүйектерге деген күдік сезімін мұра еткен еді. Генрих VIII өте аз адамды ақсүйектік шен беріп марапаттады, ал олардың барлығы "жаңа адамдар" болды: novi homines, оған үлкен қарызды және өте шектеулі билікке ие болды.
In England, the magnate class went through a change in the later Middle Ages. It had previously consisted of all tenants in chief of the crown, a group of more than a hundred families. The emergence of Parliament led to the establishment of a parliamentary peerage that received personal summons, rarely more than sixty families. A similar class in the Gaelic world were the Flatha. In the Middle Ages, a bishop sometimes held territory as a magnate, collecting the revenue of the manors and the associated knights' fees. In the Tudor period, after Henry VII defeated Richard III at Bosworth Field, Henry made a point of executing or neutralising as many magnates as possible. Henry would make parliament attaint undesirable nobles and magnates, thereby stripping them of their wealth, protection from torture, and power. Henry also used the Court of the Star Chamber to have powerful nobles executed. Henry VIII continued this approach in his reign; he inherited a survivalistic mistrust of nobles from his father. Henry VIII ennobled very few men, and the ones he did were all "new men": novi homines, greatly indebted to him and with very limited power.
Венгрия
Бұл термин Апостольдық Венгрия Корольдігіндегі Венгрия диетасының Жоғарғы палатасының, Főrendiház мүшелеріне қатысты қолданылды, оны "Магнаттар палатасы" деп аударуға болады, бұл британдық пэрлерге балама.
The term was specifically applied to the members of the Upper House of the Diet of Hungary in the Apostolic Kingdom of Hungary, the Főrendiház, that can be translated as the House of Magnates, an equivalent to the British Peers.
Жапония
Феодалдық Жапонияда ең қуатты жер иеленушілер даймио деп белгілі болды. 11 және 12 ғасырларда даймиолар самурай руларының әскери феодалдарына айналды, олар жеке меншіктерге аумақтық және иелену құқығын иеленді.
In feudal Japan, the most powerful landholding magnates were known as daimyo. In the 11th and 12th centuries, the daimyo became military lords of samurai clans with territorial and proprietary control over private estates.
Польша мен Литва
Магнаттар – Польша Корольдігі және Литва Ұлы Герцогтігінде, содан кейін Польша-Литва Одағындағы бай және ықпалды ақсүйектердің әлеуметтік тобы.
Magnates were a social class of wealthy and influential nobility in the Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania, and later the Polish–Lithuanian Commonwealth.
Сербия мен Хорватия
Великаш – серб-хорват тілінде "магнат" деген сөз, "велико" ("үлкен, зор, құрметті") сөзінен туындаған. Ол Сербия мен Хорватияның орта ғасырлардағы жоғарғы ақсүйектер тақыбында қолданылған.
Velikaš is the Serbo Croatian word for 'magnate', derived from veliko ('great, large, grand'). It was used to refer to the highest nobility of Serbia in the Middle Ages and Croatia in the Middle Ages.
Испания
Испанияда орта ғасырдың соңынан бері, ең жоғары дәрежедегі ақсүйектер Испанияның Гранды атағын алып жүреді.
In Spain, since the late Middle Ages, the highest class of nobility hold the appellation of Grandee of Spain.
Швеция
Швецияда ортағасырлық ең бай феодалдар "үлкен адамдар" деген мағынадағы шторман (көпше түрі – stormän) деп аталды, бұл ағылшын тіліндегі "магнат" терминімен ұқсас сипаттамаға және мағынаға ие.
In Sweden, the wealthiest medieval lords were known as storman (plural stormän), "great men", a similar description and meaning as the English term magnate.