Кіріспе

1940 жылы жазылған Реймонд Чандлер романы. "Farewell, My Lovely" – Реймонд Чандлердің 1940 жылы жарық көрген романы. Бұл Лос-Анджелестік жеке детектив Филип Марлоу туралы жазылған екінші роман. Одан үш рет фильм түсірілді, сондай-ақ ол сахна мен радиода қойылды.

Сюжет

Жеке детектив Филип Марлоу із-түссіз жоғалған адамның ісімен айналысып жатыр. Ол қылмыскер Моуз Маллойдың Флорианс атты түнгі клубқа кіріп, өзінің бұрынғы қызын Велма Валентоны іздеп жатқанын көрді. Клубтың иесі өзгерді, сондықтан оны ешкім танымайды. Маллой клубтың қара түстес иесін өлтіріп, қашып кетеді. Қылмыс ісі лейтенант Налтиге жүктелген. Ол - Бей-Сити полициясының қара нәсілді адамның өліміне еш қатысы жоқ детектив. Марлоу Нултиге Маллойдың қызын іздеуді кеңес береді, бірақ Нулти Марлоуға күнделікті жұмыс істеуге мүмкіндік беріп, оның үлкен мөлшері мен қатты киімдеріне сүйене отырып, Маллойды табуға үміт етеді. Марлоу қызды іздеуге кіріседі. Ол түнгі клубтың бұрынғы иесінің жесірі Джесси Флорианды тауып, оған бурбон береді. Миссис Флориан Маллойдың қызын еске алып, Марлоуға оның өлгенін айтады. Ол "Әрдайым сенікі, Велма Валенто" деген қолтаңбамен суретке қол жеткізеді және оны өзімен бірге алып кетеді. Алдыға қадам баспастан Марлоу Линдсей Мариотт деген кісіден телефон соқты. Ол досының тоналып кеткенін айтып, Марлоудың ұрланған зергерлік бұйымдар үшін төлем төлеуге қатысуын сұрайды. Сол күні кешке Марлоу қараңғыда бос жатқан каньонның ішінде күтіп тұрғанда, оның басын арт жағынан соққылады. Ол оянғанда, Мариот өліп қалады. Бірде ол үйден өтіп бара жатқан Энн Риорданның қасына келеді. Лейтенант Рэндалл, Лос-Анджелес полициясының шеберлігімен, адалдығымен танылған Марриоттың өлтірілуін тергеуші, бұл оқиғаға күмәнданады. Марлоуның кеңсесінде Энн өзін Бей-Ситиден екенін, жергілікті қылмысқа қызығушылық танытатын полиция қызметкерінің қызы екенін түсіндіреді. Оның әкесі Бей Сити полициясын басқаратын жемқор полицейлер арқылы ұсталды. Ол Марлоуға ұрланған алқаның Бай-Ситидің бай және ықпалды тұрғынының жас әйелі Левин Локридж Грейлге тиесілі екенін Рэндаллдан білгенін айтады. Грейлдің әйелі Грейлдің радиосында ән айтып жүрген кезде кездескен сұлу сары түсті әйел. Ол Еуропаға барып, жасырын өмір сүру үшін жасырын есіммен тұрмысқа шықты. Энн Марлоуға шаштақты табуды ұсынды. Марлоу Мариоттың денесінде табылған марихуананың кейбір темекілерін қарап, Жюль Амтордың картасын табады. Ол онымен кездесуді жоспарлап қояды. Ол Флорианның үйін тексеріп, Марриоттың мұражайға сенімхат бергенін біледі, яғни ол қалағанда оны иемденуге құқылы. Г-жа Флорианмен сөйлескеннен кейін, ол өзінің бір кездері Мариотт отбасының қызметшісі болғанын айтады, ал Марлоу оны қандай да бір жолмен шантаж жасап жатқанын күдіктенді. Марлоу Грейл ханымға барады, ол оны тартымды деп санайды және оны жалдайды, ол екі кісі өлтіруді тергеуді жалғастыру үшін сылтау ретінде пайдалана алады. Олар Мариотты өлтірген жердің маңында, жергілікті бандит Лэрд Брунетттің клубында қайта кездесуді жоспарлайды. Амтордың кеңсесінде Марлоу оны Мариотт пен есірткімен байланысы туралы сұрап жатыр. Амтор Марлоуды ұстауға өздерінің құзыретінен тыс екі детективті шақырады, олар Марлоу оны шантажға тырысты деп мәлімдейді, бірақ оны түрмеге апарудың орнына, олар оны есінен танып, оны есірткі салған доктор Зондерборг басқаратын жеке ауруханаға кіргізеді. Марлоу қашып құтылып кетеді, бірақ жолшыбай ол Маллойды басқа бөлмеде көреді. Ол істі Рэндаллмен талқылайды, ол істі тергеуде оның табандылығына ренжіді. Олар Мэриотты Амтормен бірлесіп, бай әйелдерді шантаж жасап жатыр деп күдіктенді және миссис Флорианға қайтып келіп, оны өлтірілгенін, көрінеу, Маллойдың соққысынан өлгенін табады. Амтор шақырған Бей-Сити полициясының араласуына байланысты Марлоу Бей-Ситидің жемқор полиция бастығы Джон Уэкске барады, ол Марлоу оны миссис Грейл жалдағанын айтқанша оны сүртіп тастайды. Марлоуға Малой үш мильдік шектен тыс жерде орналасқан және Брунетт басқаратын құмар ойындар қайығында жасырынып жүрген болуы мүмкін екендігі айтылады, ол сонымен қатар Бей-Ситидегі жемқор қалалық үкіметті басқарады. Марлоу Бей Ситиден жұмыстан шығарылған тағы бір адал полицей Ред Норгардтың көмегімен кемеге кіреді және Брунетттің қолынан қалуымен қатар, оны өзінің қылмыстық желісі арқылы Малойға хабар беруге көндіреді. Марлоу Грейлге қоңырау шалып, оны кездесуге апартаментінен шақырып алуын сұрайды. Марлоуның хабарына жауап ретінде Маллой бірінші болып келеді, ал миссис Грейл келгенде жасырынады. Марлоу оған қарсы шығады: ол - Велма және Грейлдің радиостанциясында Велманың дауысын танығаннан кейін Флориан ханымды кезекке қою үшін Мариотты қолданды. Мари...

Өмірбаян

Чендлер кітапты 1939 жылдың маусым айынан желтоқсан айына дейін жазды, содан кейін бүкіл қолжазбаны жойып, қайтадан бастады. 1940 жылдың көктемінде ол романды аяқтады. "Қош бол, жаным" романы, Чендлердің көптеген романдары сияқты, бұрынғы шағын әңгімелерді "жемеу" арқылы жазылған – шағын әңгімелерді алып, оларды роман ретінде біріктіруге сәйкес ету. Бұл тәсіл кейде "реттеу" деп аталады. Осы жағдайда үш әңгіме: "Қызды сынап көр", "Мандариннің жадесі" және "Иттерді ұнататын адам" болды. "Қызды сынап көр" бұрынғы қарындасын іздеп жүрген қарақшы туралы бастапқы оқиғаны ұсынды, ол одан беделді өмірге көшкен. "Мандариннің жадесі" – зергерлік бұйымдардың ұрлануы, оның орын алған-алмағаны белгісіз, шантажшының өлтірілуі және қылмыстық топпен жұмыс істейтін жемқор болжаушы туралы ортаңғы бөлімдердің негізі болды. "Иттерді ұнататын адам" соңғы бөлімін ұсынды, онда детектив қылмыскерді іздейді және оның іздеуі оны Санта-Моника жағалауында тікелей орналасқан, жергілікті заңнан тыс құмар ойындары кемесіне жеткізеді. Шағын әңгімелерде қылмыскерлер мен олардың себептері соңында толыққанды түсіндіріледі. Чендлер әңгімелерді бейімдеп, біріктіргенде, олар бастапқыда дербес жазылған болатын, сюжеттің әрқайсысының сәйкес келуіне және айқындығына қарағанда, жазу стилі мен кейіпкерлерге көбірек мән берді. Ол өзінің жұмысы туралы: "Менің бүкіл мансабым формула маңызды емес деген идеяға негізделген, маңыздысы – формуламен не істейсіз; яғни, бұл стиль мәселесі" деді. Чендлер осы жазу стилін жемқорлық, әлеуметтік құлдырау, цинизм және тағдыршылдық тақырыптарын дамыту үшін пайдаланды. Чендлер Лос-Анджелестегі танымал жерлерді бейнелеу үшін пайдаланды, бірақ ол Ұлы депрессия кезінде қалалық биліктегі кең таралған жемқорлықпен белгілі болған Санта-Мониканың орнына Бей-Сити деген ойдан шығарылған қаланы жасады. Романның атауы, көрінетін болса, 1935 жылғы "At Home Abroad" музыкалық қойылымындағы әнге сілтеме болып табылады.

Киноға бейімделу

"Қош бол, сүйіктім" Филип Марлоудың алғашқы романы фильмге түсірілген туынды болды. 1942 жылы Майкл Арленнің әйгілі детективі Гей Лоуренс туралы "Фалькон билікке ие болды" (The Falcon Takes Over) атты 65 минуттық фильм, "Фалькон" сериясының үшінші фильмі болды (Гей Лоуренс рөлін Джордж Сандерс ойнады). 1944 жылы Дик Пауэлл классикалық нуар фильмінде Филип Марлоу рөлін ойнады, бұл фильм АҚШ-та "Қорқыныш, сүйіктім" (Murder, My Sweet), ал Ұлыбританияда "Қош бол, сүйіктім" (Farewell, My Lovely) деп аталды. Бұл оқиға 1946 жылы шыққан "Ұлы ұйқы" (The Big Sleep) фильмінде Филип Марлоу рөлін сомдаған Хамфри Богарт көрермендерге көрсетілгенге екі жыл бұрын болды. 1975 жылы Роберт Митчем "Қош бол, сүйіктім" фильмінің қайта түсірілімінде ойнады. Бұл техникалық жағынан бейімделу болмаса да, "Жаңа Майк Хаммер" телесериалының "Харлем Ноктюрні" эпизоды (1986 жылдың 26 қарашасында CBS телеарнасында көрсетілді) романнан алынған, бұрынғы қарындасын және қылмыстық серігін іздеу туралы сюжеттік желісін пайдаланды, соның ішінде бардағы төбелес және біреудің суретті қасақана дұрыс танымауы және одан кейін өлтірілуі де осы сюжетке енді.

The Falcon Takes Over Қорқыныш, менің сүйіктім Қош бол, менің сүйіктім
Шығарылған жылы 1942 1944 1975
Режиссер Ирвинг Рейс Эдвард Дмитрик Дик Ричардс
Сценарий авторы Линн Рут және Фрэнк Фентон Джон Пакстон Дэвид Зелаг Гудман
Оқиға орны Нью-Йорк Лос-Анджелес 1941 Лос-Анджелес
Филип Марлоу Джордж Сандерс (Гей Лоуренс рөлінде) Дик Пауэлл Роберт Митчем
Хелен Грейл Хелен Гилберт (Диана Кенион рөлінде) Клэр Тревор Шарлотта Рэмплинг
Анна Риордан Линн Барри Анна Ширли
Муз Маллой Вард Бонд Джек О'Холлоран
Жульс Амортан Турхан Бей Отто Крюгер
Кейт Мурта (Франсис Амортан рөлінде) Джесси Флориан Эстер Говард
Мистер Грейл Майлз Мэндер Джим Томпсон
Линдсей Мариотт Ханс Конрид Дуглас Уолтон
Джон О'Лири Лаирд Брунетт Селмер Джексон ("Лаирд Бернетт" рөлінде)
Энтони Зербе

Радиоға бейімделу

Романды Билл Моррисон BBC Radio 4 арнасы үшін бейімдеді, режиссері Джон Тайдман болды және 1988 жылдың 22 қыркүйегінде эфирге шықты, бас рөлде Марлоу рөлін Эд Бишоп ойнады. BBC Radio 4, «Classic Chandler» сериясының аясында, 2011 жылдың 19 ақпанында Робин Брукстің драмалық бейімделуін, қатал детектив рөлінде Тоби Стивенспен эфирге шығарды. Ол 1946 жылдың 8 маусымында «Murder My Sweet» деген атаумен Голливуд жұлдыздары уақытында Дик Пауэллдің қатысуымен қысқартылған түрінде бейімделді.

Мәдени сілтемелер

"Картерді ал" фильмінің титрлерден кейінгі алғашқы кадрында Майкл Кейн сомдаған кейіпкер кітаптың жұқа қағаздан жасалған нұсқасын оқып отырады. "Жалығып өлдік" телесериалының бірінші бөлімінде Джейсон Шварцман ойнаған Джонатан Эймс кейіпкері кітапты оқығаннан кейін жеке детектив болуға шабыттанады.