Кіріспе

Параклит (гр. жақтаушы, көмекші) – Жаңа өсиеттегі Иоанн жазбаларында бес рет кездесетін христиандық термин. Христиандық дінтануда бұл сөз көбінесе Киелі Рухты білдіреді және «жақтаушы», «кеңесші» немесе «көмекші» деп аударылады.

Этимология

Параклит термині грекше παράκλητος (paráklētos) сөзінен туындаған. "Жанама" ("жанында/қосымша") және "шақыру" мағыналарын білдіретін бұл сөз Киелі кітапта алғаш рет Жохан 14:16-да кездеседі. Рене Киффер бұл терминнің мағынасының қалыптасуын былай түсіндіреді: Параклетос сөзі – көбінесе сотта көмекке шақырылатын адамды білдіретін сөз тудырмасы. Яһуди дәстүрінде бұл сөз еврей әріптерімен жазылып, Құдай алдындағы періштелер, пайғамбарлар және ізгілердің қорғаушысы ретінде қолданылған. Сондай-ақ, бұл сөз "жайын табуға келген" мағынасын да алған (Әйүп 16:2, Теодотион мен Акиланың аудармалары; LXX-те parakletores сөзі дұрыс қолданылған). Иоаннның Параклитін тек бір діни контекстке сүйене отырып түсіндіру қате болар еді. Бұл сөздің мағынасы өте күрделі: Киелі Рух Исаның орнын басады, ол қорғаушы және куәгер, сонымен қатар шәкірттерге демеу береді.

Ежелгі грек тілінде

Бұл термин яһуди емес мәтіндерде кеңінен таралмаған. Ең белгілі қолданысы Демосфенге тән:

«Афина азаматтары, менің күмәнім жоқ, сіздердің барлығыңыз бұл соттың қызу тараптарлық пен белсенді науқандар орталығы болғанын жақсы білесіздер, өйткені сіздер қазір жеребе тастау кезінде сіздерді мазалаған және жалықтырған адамдарды көрдіңіздер. Бірақ мен сіздерден бір сұраныс етуге тиіспін, ол сұрамастан-ақ орындалуға лайық. Сіздер жеке тілектерге немесе жеке әсерге қарағанда әділеттілік рухына және сол қорапқа кіргенде берген әрбір анттарыңызға көбірек мән беріңіздер. Сіздер әділеттілік пен анттың сіздердің өзіңізге және мемлекетке қатысты екенін есте сақтаңыз, ал адвокаттардың жалбарынуы мен партиялық рухы заңдармен жол берілген жеке құштарлықтарға қызмет етеді, жамандық жасаушылардың пайдасына итермелеу емес, керісінше олардың жолын кесу үшін шақырылған.» |Демосфен, «Жалған елшілік» 19:1

Грек-ағылшын сөздігі Демосфеннен (жоғарыда) басқа, көмекке шақырылған құлдың мысалын да келтіреді.

Иудаизмдегі

Филон бірнеше рет "параклит" деп аталатын, негізінен адам араға түсушілер туралы айтады. Бұл сөз кейіннен эллиндік-яһуди жазбаларынан раввиндік әдебиетке өтті. "Жақтаушы" деген еврейше сөзді – מְנַחֵם (mənaḥḥēm) 'көңіл көтеруші' және מליץ יושר (mliṣ yosher) – аудару үшін басқа сөздер де қолданылады.

Христиан дінінде

Жаңа Келісімде параклит тек Жоханның жазбаларында кездеседі және ол бес рет қана қолданылады: Жохан 14:16, 14:26, 15:26, 16:7 және Жоханның бірінші хаты 2-тарау, 1-аят. Жохан 14:16-17-де 'параклит' Παράκλητον, ал 'рух' Πνεῦμα (пневма), яғни 'демік' дегенді білдіреді. Пневма Христиандық Жаңа Келісімде 250-ден астам рет кездеседі және бұл Киелі Рухқа, яғни Құдайдың Рухына сілтеме жасайтын сөз. Жохан 14:17-дегі түсіндірмеге сүйене отырып, Жохан 14:16-дағы Параклит Киелі Рух деп есептеледі. Кембридж университетінің баспасында жарық көрген, рецензияланған ғылыми журнал «Жаңа Келісім зерттеулері» Параклиттің сипаттамалық атрибуттары мен оның міндеттерінің, христиандық пайғамбарлықтардың нәтижелерімен «көзге түсетін ұқсастығы» бар екенін көрсетеді, соның салдарынан Параклитті Пасхадан кейінгі Киелі Рухтың сыйы ретінде түсіндіреді. «Параклит – Рухтың ерекше бір формада, пневматикалық христиандық сөз өнерінің харизмасы ретінде көрініс табуын білдіреді. Параклиттің қызметін сипаттайтын әрбір етістік тікелей оның сөйлеу функциясымен байланысты». Алғашқы шіркеу Параклитті Киелі Рух деп мойындаған. Бірінші ғасырдағы яһуди және христиан түсінігінде Киелі Рухтың келуі пайғамбарлықтың қайта жандануын білдіреді. Бүгінде Киелі Рух «Құдайға мадақ айту» деп аталатын дұғада Параклит ретінде еске алынады, ол Ықылас шарапатының бата беру кезінде оқылады.

Ғылыми түсіндірмелері

Иса "басқа Параклит" келеді деп айтқан, оның шәкірттеріне көмектесетінін келтіреді, Лоуренс Луткемейердің сөзіне сәйкес, бұл Исаның бірінші және басты Параклит екенін көрсетеді. Исаның өзі "параклит" деп аталады. Реймонд Браун (1970), Джордж Джонстон (2005) қолдаған, сондай-ақ, Иоанн 14:16-дағы "басқа Параклит" көп жағынан тағы бір Иса, Иса Әкесіне көтерілгеннен кейін Исаның қасында болуы. Матай ішінде екі рет, 2:18 және 5:4-де, παρακαλῶ етістігінің пассивті түрі қолданылады. Екі жағдайда да контекст қайғыға толы, ал етістіктің мағынасы "көңіл көтеруге" немесе "аудармалауға" болады.