Кіріспе

Канадалық анабаптистік конфессия – штаб-пәтері Манитоба штатының Штайнбах қаласында орналасқан, Британдық Колумбиядан Оңтүстік Онтариоға дейінгі 62 шіркеуді біріктіретін Канадалық евангелистік меннониттердің конференциясы. Оған әртүрлі мәдени және конфессиялық түбірлері бар адамдар кіреді.

Шолу

Евангелистік меннониттер конференциясының шіркеулері Канаданың батыс-орталық аймағындағы Британ Колумбиясынан Онтариоға дейінгі бес провинцияда орналасқан. 2012 жылы 62 шіркеуде 7200-ден астам мүшесі болды, оларға 150-ге жуық пасторлар қызмет көрсетті. Қауымдар тоғыз аймаққа бөлінген. Миссионерлік жұмыс 25 елде құрылған, көбінесе евангелистік, конфессияаралық немесе анабаптистік ұйымдармен ресми миссионерлік серіктестікте жұмыс істейді. EMC-де кең ауқымды жауапкершіліктері бар бес ұлттық кеңес бар. Дегенмен, оны ең соңында шіркеулер бірлесіп басқарады, олардың өкілдері жылына екі рет конференция кеңесінің отырыстарына қатысады, ал пасторлары жылына екі рет ұлттық деңгейде (соның ішінде семинарларда) жиналады. EMC архивтері, кеңселерi, сонымен қатар Штайнбах христиандық жоғары мектебі мен Штайнбах Библия колледжі Канаданың Манитоба провинциясындағы Штайнбах қаласында орналасқан. EMC Виннипегтегі (Канада) меннонит университетімен байланысты жоғары білім беру деңгейіндегі Теология және Министрлік мектебімен байланысты. Конференцияның ресми басылымы – "Мессенджер" жылына 12 рет жарық көреді және онлайн қолжетімді. "Теодидактос" журналы, EMC-нің теология және білім беру саласындағы басылымы, жылына бір-екі рет шығарылады және онлайн қолжетімді. Конференция сондай-ақ, мерзімімен "Христиандық білім беру туралы жаңалықтарды" жариялайды. 2006 жылы "Мені іздеңдер" атты, Киелі кітаптағы әлеуметтік әділдік тақырыбындағы жексенбілік мектепке арналған оқу құралын шығарды. Конференция уағыз айтуға көмектесетін материалдарды және "Бейбітшілік туралы уағыздар" (2011, 2008, 2007) тақырыбындағы CD-дискілер мен буклеттерді де жариялады. 1940 жылдары EMC-де Бен Д. Реймер және басқалардың бастауымен евангелистік жаңару орын алды. Соңғы жылдары EMC-нің ерекше белгісі – миссионерлік жұмысына баса назар аудару. Қазіргі уақытта Конференцияның ұлттық бюджетінің жартысынан астамы миссионерлік жұмыстарға жұмсалады. Канадада шіркеулер құру мәселесі ұлттық бюджетте де көрініс тапқан. Шіркеулердің санын арттыру ғана емес, сонымен қатар Иса Мәсіһтің "Мен сендерге бұйырған нәрселердің бәрін орындауларыңды" (Маттай 28:20) деген шақыруын көрсететін шіркеулерге де басымдық берілуде. Бұл, ішінара, ертедегі голланд көшбасшысы Менно Симонстың "нағыз евангелистік сенім жатып қалмайды, ол барлық адалдық пен махаббат істерінде көрінеді" деген тұжырымына оралу болып саналады (Менно Симонстың толық жазбалары, 307). Евангелистік меннониттер конференциясы Канаданың Евангелистік қауымдастығының, Меннониттердің орталық комитетінің, Меннониттердің дүниежүзілік конференциясының және басқа да ұйымдардың мүшесі болып табылады.

Клаус Раймер

Евангелистік меннониттер конференциясының тамыры 1812 жылға дейін жетеді, осы жылы Клейн Гюменде қауымы Оңтүстік Ресейдегі (қазіргі Украина) Молочна поселкесінде, голланд-пруссиялық мәдениетке жақын, плаутдиеч тілінде сөйлейтін «орыс» меннониттер тобының күшімен құрылды. Kleine Gemeinde жоғары неміс тілінде «кішкентай» немесе «ұсақ шіркеу» деген мағынаны білдіреді, ал плаутдиеч тіліндегі атауы – «Kleen Gemeente». 1805 жылы Клас Раймер (1770–1837), меннонит пасторы, Оңтүстік Ресейдегі меннониттер қонысы – Молочнаға қоныстанды. Раймер аймақтағы меннониттердің діни нанымдары мен ізгілігінде кемшіліктер бар деп санады және 1812 жылы үйлерде жиналыстар өткізе бастады. Оған тағы бір пастор, Корнелиус Янзен, және он сегіз мүше қосылды, олар 1814 жылы өздерін жеке шіркеу ретінде мойындады. 1812 жылғы бөліну себептеріне қатысты, 1838 жылы жарық көрген памфлет негізгі меннониттер қауымымен болған бес дауды қарастырады. Басты шағым – меннонит басшыларының дәстүрлі бейбітшілік ұстанымынан айырылып, қылмыскерлерді жазалау үшін үкіметке тапсыруы, сонымен қатар шіркеу басшыларының рухани тәртіпті сақтауда салғырттануы. Алкогольді көп пайдалану және басқа да жаман әдеттер дәлел ретінде келтірілді. Екінші мәселе – ұсақ құқық бұзушылықтар үшін тәртіптік шаралардың дәйекті қолданылмауы; бөлінген топқа тыйым салынды, ал басқа да құқық бұзушылықтар назардан тыс қалды. Үшіншіден, адалдыққа қатысты айыптауға жауап ретінде, олар үкіметке бағынуға дайын екенін растады, бірақ қылмыскерлерді ұстауға немесе жазалауға қатысудан бас тартты. Төртіншіден, олар өздерінің көзқарасы бойынша дүниеге бет бұрған тойларға қатысуды мақұлдамады. Соңғы сын – жаназалардағы уағыздар мен мақтау сөздеріне бағытталған, бұл тәжірибелерді католиктер мен лютерандардан жақында қабылдаған.

Солтүстік Америкаға көшіп келу

1870 жылы Ресей үкіметі меннониттерге 1880 жылға дейін берілген барлық ерекше артықшылықтарды жою туралы жарлық шығарды. Мектептерінен айырылып, әскери қызметтен босатылу мүмкіндігінен қорқып, меннониттер мен хуттерлер басшыларының делегациясы, оның ішінде Корнелиус Тоуз және Клейне Гемейндеден Дэвид Классен, 1873 жылы Солтүстік Америкаға қоныс аудару мүмкіндіктерін зерттеу үшін сапар жасады. 1874–75 жылдары негізгі топ Солтүстік Америкаға көшіп кетті, консервативті бөлігі Канаданың Манитоба провинциясына, ал либералды бөлігі АҚШ-тың Небраска штатындағы Дженсен қаласына жақын Джефферсон округіне қоныстанды. Барлығы шамамен 200 Клейне Гемейнде отбасы меннониттердің үлкен көші-қонының бір бөлігі ретінде Солтүстік Америкаға көшіп келді. Шамамен сексен отбасы Оңтүстік Манитобада, әсіресе Шығыс резервациясында қоныс тапты, ал кішірек топ Небраскада қоныстанды. 1860 жылы осы топтың бір бөлігі Якоб Вибе басшылығымен Қырымға көшіп барды. Бұл топ суға батырып шомылу рәсімін қабылдады. 1874 жылы Канзасқа көшкеннен кейін олар Криммер меннониттері деп белгілі болды. Дженсен тобы Канзасқа көшіп, ақырында Клейне Гемейндеден бөлініп шықты. Кейіннен Клейне Гемейнде қауымының бірқатар мүшелері ақсақал Джон Холдманның (Христостағы Құдайдың шіркеуі, меннониттер) қозғалысына қосылды.

Мексикаға көшіп келу

1948 жылы Kleine Gemeinde консервативті отбасылары, барлығы 800 адам, Канададан Мексикадағы Чиуауа штатының Куаутемок қаласынан солтүстікке қарай 100 шақырым жердегі Лос-Ягуэйс колониясына (Quellenkolonie) көшіп келді. Канададағы Kleine Gemeinde-дегі радикалды өзгерістерге қарсылық көрсетіп, мексикалық тармағы өзінің атын, дәстүрін және ерекшелігін сақтап, 1958 жылы Белиз еліне, ал кейін Боливияға тарады. 2015 жылы Kleine Gemeinde құрамында 4500 адам болды, олардың бәрі – орыс меннониттерінің ұрпақтары, Латын Америкасында олар әлі де өсіп келеді.

Солтүстік Америкадағы түбегейлі өзгерістер

20 ғасырдың ортасында Канададағы діни ұйым үш негізгі жолмен түбегейлі өзгерді: евангелистік теологияны қабылдау, дәстүрлі меннониттік амалдарды (мысалы, қарапайым киім кию) біртіндеп жою және көп тілді, көп ұлтты діни ұйымға айналу. EMC-нің алғашқы миссионері Сюзанн Плетт болды, ол 1945 жылы Боливияға ресми қолдаусыз миссионер ретінде кетті. Басқалары да оның үлгісін ұстанды. 1952 жылы Солтүстік Америкадағы Kleine Gemeinde, сол кезде бар болғаны 5 қауымнан тұратын, өз атын Евангелиелік меннонит шіркеуі деп өзгертті, содан кейін (АҚШ-та бұрыннан бар, сол аттас топтың болуына байланысты) 1959 жылы Евангелиелік меннонит конференциясы деп өзгертілді. Мексикадағы әлдеқайда консервативті Kleine Gemeinde дәстүрлі атауын және Kleine Gemeinde дәстүрлерінің көп бөлігін сақтап қалды. 1946 жылдан 1961 жылға дейін EMC Саскачеван, Манитоба және Солтүстік-Шығыс Онтариодағы Батыс Жақсы Жаңалық Миссиясының (евангелизм/шіркеу құру бастамасы) және EMC мүшелері мен шіркеулерінің ықпалында болды. Уэльсте туған Эдвин Райт, EMC-де қызмет еткен алғашқы орыс емес меннонит пасторы болды; ол 1960 жылдары Эндевор (Саскачеван) және Ривертон (Манитоба) шіркеулерінде қызмет етті. Ескі қауымдар арасында құдайға сыйынғанда неміс тілінен ағылшын тіліне ауысу 1960 жылдары көбінесе аяқталды; жас шіркеулерде ағылшын тілі көбінесе бастапқы тіл ретінде қолданылды. Білімге деген құндылық арта түсті. EMC 2012 жылы 75 жылдығын тойлаған Steinbach Библия колледжінің ресми серіктесі болды. Бүгінде көптеген EMC мүшелері колледж, университет немесе семинарияда білім алған. Соңғы онжылдықтарда Мексика мен Парагвайдан Канадаға көшіп келген консервативті меннониттер қауымдарға қосылды (кейде қызметтерде Жоғары неміс тілі қолданылады). Латын Америкасынан келгендер де басқа қауымдарға қосылды немесе жаңа шіркеулер құрды (испан және кейде ағылшын тілінде).

Қазіргі

EMC мүшелері, жақтастары және басшылары әртүрлі шіркеу және мәдени түбірлерден шыққан. 1940 жылдан бері EMC өзінің тарихи голланд-пруссиялық мәдени тамырларынан әдейі шығып, басқа мәдени топтарға кеңейді. Жақында испан тіліндегі қауымдастар құрылды. Канадада құлшылық қызметтері үш тілде жүргізіледі, ең көп қолданылатыны – ағылшын тілі. Конфессия 2012 жылы 200 жылдығын тойлады. Ол конфессияның рухани тарихын баса көрсетті. Конфессия стратегиялық жоспарлау процесінде. 2012 жылдың желтоқсан айында конференция кеңесінің делегаттары оның Сенім туралы мәлімдемесін қарастыру үшін бастауыш деңгейдегі процесті бекітті.

Доктрина

Евангелистік меннониттер конференциясының нанымдары мен тәжірибелері оның «Сенім туралы мәлімдемесінде» және «Шіркеу тәжірибелерінде» баяндалған, соңғы рет 1994 жылы қайта қарастырылған. Олар Троица, адамзаттың қажеттілігі, Иса Мәсіхтің құрбандық арқылы кешірім беруі және Мәсіхтің қайта оралуы сияқты евангелистік христиандық ілімдерді ашады. Бұл нанымдардың негізінде Киелі кітаптың соңғы билігі мен қатесіздігі жатыр. EMC теологиялық тұрғыдан арминиандық: толық бұзылу, шартты сайлау, шексіз кешірім, қарсы тұруға болатын инаят және шартты қауіпсіздік принциптерін ұстанады. Кейбір мүшелер, әсіресе соңғы мәселеде, жеке пікірде болуы мүмкін. Анабаптистерге тән ерекшеліктер, яғни иман келтіргеннен кейін шомылу, формальдылыққа қарсылық, өзара жауапкершілік, шіркеу тәртібі, қауымдық басқару, ант беруден бас тарту және қарсылық көрсетпеу сақталады. Исаға сену және шәкірттік өмір салты бірінен бірін ажыратуға болмайды. Шәкірттік басқа сенушілермен бірлестік пен кеңінен қоғамға қызмет ету арқылы көрініс табуы керек. «Бейбіт өмір» (Сенім туралы мәлімдеме, 9-бап) былай дейді: «Қару алудың орнына, біз адамдардың қайғы-қасіретін азайту үшін бар күшімізді салуымыз керек, тіпті өмірімізге қауіп келген жағдайда да». «Мемлекет» (Шіркеу тәжірибелері, 9-бап) былай деп мәлімдейді: «Христиандар азаматтық билікті құрметтеуі және олар үшін дұға етуі керек; салық төлеуі керек; әлеуметтік жауапкершілікті мойындауы керек; жемқорлыққа, кемсітушілікке және әділетсіздікке қарсы тұруы керек; және Киелі кітапқа қайшы келмейтін барлық талаптарына бағынуы керек». EMC ресми түрде толықтырушылық ұстанымды қабылдайды және әйелдерді діни қызметке бекітпейді. Дегенмен, кейбір әйелдер көмекші немесе аға пасторлар ретінде қызмет етеді. Әйелдер ұлттық кеңестер мен комиссияларда және шіркеу делегаттары ретінде жұмыс істей алады. Көптеген әйелдер миссионерлік қызметте белсенді. Әйелдер мен шіркеу басшылығы мәселесі бойынша бейресми пікірталас жалғасуда. Үш қасиетті рәсім сақталады: сенушілердің шомылуы, Раббының соңғы кешкі асы және аяқ жуу, бірақ соңғысы кеңінен таралмаған. Шомылу құю немесе толық суға батыру арқылы жүзеге асырылады. Әртүрлі теологиялық және әлеуметтік мәселелер талқыланып жатыр. EMC «қоғамдық герменевтиканы» көрсетеді, яғни Киелі кітапты жеке адамдар немесе өз шешімдерін «жай ғана мүшелерге» жеткізетін дін қызметкерлері емес, жиналған қауым жақсы түсіндіретініне сенім мен тәжірибе.

Мүшелер мен қауымдар

1998 жылы Канададағы 53 қауымда Евангелиелік меннониттер конференциясының 6508 мүшесі болды. 2011 жылы ол 62 шіркеуді және түрлі этникалық топтардан шамамен 7200 мүшені қамтыды, оның ішінде испаноязылдар мен африкалықтардың саны артық болды.