Артур король туралы аңыз: Томас Мэлоридің «Артурдың өлімі»

Кіріспе

1485 жылы Сэр Томас Малоридің король Артур туралы бұрынғы әңгімелерді қайта өңдеуі.

"Артурдың өлімі" (алғашқыда le morte Darthur деп жазылған; Anglo Norman French тілінде "Артурдың өлімі" деген мағынаны білдіреді) – 15 ғасырдағы орта ағылшын тілінде жазылған Сэр Томас Малоридің король Артур, Гвиневра, Ланселот, Мерлин және Дөңгелек үстелдің рыцарьлары туралы әңгімелердің қайта өңделген нұсқасы. Артурдың дүниеге келуінен бастап өліміне дейінгі "толық" тарихын баяндау үшін Малори түрлі француз және ағылшын дереккөздерінен материалдарды жинап, қайта құрастырып, түсіндіріп, өзгертті. Бүгінде бұл Артур туралы әдебиеттің ең танымал туындыларының бірі. 19 ғасырдан бері көптеген авторлар Малориді өздерінің негізгі дереккөзі ретінде пайдаланды. Орта ғасырлық ағылшын дәуірінің соңында түрмеде жазылған болуы мүмкін, "Артурдың өлімі" Малоридің 1470 жыл шамасында аяқтаған туындысы. Алғаш рет 1485 жылы Уильям Кэкстон оны баспадан шығарды. 1934 жылы Винчестер қолжазбасы табыларға дейін 1485 жылғы басылым "Артурдың өлімі" ең ерте нұсқасы және Малоридің түпнұсқасына ең жақын деп есептелді. Қазіргі заманғы басылымдар көптеген атаулармен шығады және әдетте орфографияны, грамматиканы және есімдіктерді қазіргі ағылшын тілінде оқылатын оқырмандардың қолайлылығы үшін өзгертеді, сондай-ақ материалды қысқартып немесе қайта қарап жазады.

Авторлығы

"Артурдың өлімі" кітабының авторы кім екені көптен бері зерттеулерге арналған тақырып, себебі XV ғасырдың соңында кем дегенде алты адам "Сэр Томас Малори" деген есімді (әртүрлі жазулармен) тарихта қалдырған. Кітапта автор өзін "Книгт тұтқыны Томас Маллеорре" ("Сэр Томас Малеор" деп баспагер Уильям Кэкстон айтқандай) деп сипаттайды. Бұл дерек ғалымдардың көпшілігі қабылдаған тұжырымды қолдайды: кітаптың авторы – Уорвикширдегі Ньюболд Ревелдегі Томас Малори, Сэр Джон Малоридің ұлы. П. Дж. С. Филд ұсынған уақыт бойынша, Ньюболд Ревелдегі Сэр Томас 1434 жылы отбасылық мүлікті мұраға алған, бірақ 1450 жылға қарай қылмыстық өмірге толыққандай түсіп кеткен. Ол 1433 жылдан бастап ұрлыққа айыпталған, бірақ оған тағы ауыр айыптар тағылды: Букингемнің 1-ші герцогы Хамфри Стаффордты өлтіруге талпыныс, кем дегенде екі зорлау, Коумбе аббаттығына шабуыл жасап, тонау. Малори 1451 жылы Букингемге жасалған шабуыл үшін тұтқындалып, түрмеге қамалған, бірақ 1452 жылдың басында босатылған. Наурыз айында ол Маршалси түрмесіне қайта оралды, содан кейін Колчестерге, онда бірнеше рет қашып кетті. 1461 жылы король Генрих VI оны кешіріп, мүлігіне қайта оралды. Бірақ 1461 жылдан кейін Ньюболд Ревелдегі Малориге қатысты деп ғалымдар келісетін жазбалар аз қалды. 1468-1470 жылдары король Эдуард IV Томас Малориді есімдерінен шығарып тастаған төрт жалпы кешірім берді. Біріншісі Малориді рыцарь деп атады және Англияның солтүстігіндегі Нортумберлендтегі Ланкастер фракциясының мүшелері қатысқан науқанға қатысушыларға қатысты. Филд бұл кешірімдерді Ньюболд Ревелдегі Малориге қатысты деп түсіндіреді, бұл Малори Йорктан Ланкастерге адалдығын ауыстырғанын және король Эдуардты құлату үшін Уорвик графы Ричард Невиллмен сөз байласқанын көрсетеді. Уильям Мэтьюс Нортумберленд науқаны кезінде осы кандидаттың жасы үлкен болғанын және оңтүстікте тұрғанын дәлелдегеннен кейін, бұл жазба авторлыққа байланысты өзінің ұсынған кандидатына қатысты деп түсіндірді. Филд Лондонның Ньюгейт түрмесіндегі соңғы мерзімінде "Артурдың өлімі" кітабын жазғанын және Малори 1470 жылдың қазанында Генрих VI таққа оралғанда босатылып, бес айдан кейін қайтыс болғанын айтты. 1966 жылы Мэтьюс Ньюболд Ревелдегі Малоридің 1414 немесе 1415 жылы әйгілі Аженкур науқанында король Генрих V-нің офицері болғанын көрсететін түпнұсқа зерттеу жариялады; бұл Дугдейлдің бастапқы жазбасын растап, бұл рыцардың шамамен 1393 жылы туғанын көрсетті. Кейбір 20 ғасырдың соңындағы зерттеушілер бұл Ньюболд Ревел рыцарының "Артурдың өлімін" жазу үшін тым ескі екеніне күмән келтірді: 70-ші жылдардың ортасынан 80-ші жылдардың басына дейін түрмеде болған, Мэтьюстің сөзімен айтқанда, "орта ғасырлық көзқарас бойынша, алпысқа толған адам өлімге дайын болған, тек жемге жарайтын". Басқа замандас Томас Малори рыцарь атағын алғандығы дәлелденбегендіктен, мәселе шешілмеген күйінде қалды. "Le Morte Darthur" кітабының ықтимал авторы ретінде ғылыми қолдау алған екінші кандидат – Хантингдонширдегі Папворт Сент-Агнес қаласының Томас Мэллори. Оның 16 қыркүйек 1469 жылы латын тілінде жазылған өсиеті 1897 жылдың қыркүйек айында "Афинеум" журналында Т. А. Мартин жариялаған мақаласында сипатталған. Бұл Мэллори 1425 жылы Шропширде туған, сэр Уильям Мэллоридің ұлы, бірақ өсиетте оның өзі рыцарь болғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ; ол өсиет жасалғаннан кейін алты апта ішінде қайтыс болды. Ол Линкольнширде өскен сияқты, бұл факт "Le Morte Darthur" кітабында Линкольншир диалектісінің іздерін түсіндіруі мүмкін деп болжанады. Осы уақытқа дейін бұл кандидат Ньюболд Ревел рыцары сияқты ғалымдардың назарын аударған жоқ. Авторлыққа ең соңғы үміткер 20 ғасырдың ортасында пайда болды: Йоркширдегі Хаттон Кониерс пен Студли Рояльдің Томас Малори. Бұл талап 1966 жылы Уильям Мэтьюстың "Жалған рыцарь: Сэр Томас Малоридің кім екеніне қатысты күмәнді зерттеу" еңбегінде айтылған. Мэтьюстің Йоркшир Малориінің пайдасына негізгі аргументтері – Морттың солтүстік диалектісі; бұл Малоридің Эдуард IV-тің 1468 жылғы кешірімінен шығарылуы мүмкін екендігі; және Ньюболд Ревел рыцарының 1460-шы жылдардың соңында Мортты жазу үшін тым ескі болғандығы. Мэтьюстің түсіндірмесі кеңінен қабылданбады, себебі ол Йоркшир рыцары екеніне дәлел таба алмады. Алайда Сесилия Ламп Линтон Йоркшир Малорилері туралы толық мәлімет берді және Йоркширдің Томас рыцарь болғанын, Католик шіркеуінің әскери күші болғанын көрсетті. Ол Морттың белгілі көздерінің шығу тегін де зерттеді және бұл Малоридің осы құжаттарға оңай қол жеткізе алатынын көрсетті. Линтонның дәлелдерін қабылдау оның авторлығына қарсы негізгі қарсылықты жояды, соның салдарынан Ньюболд Ревел рыцарының қайшылықтары ескерілмейді. Кітаптың өзі, діни емес қылмыскер емес, шіркеу рыцарының туындысы сияқты көрінеді, Малоридің өзінің қорытындысынан көрінеді (қазіргі ағылшын тілінде): "Мен тірі болғанда Алла мені құтқасын деп дұға қылыңыз, ал өлгенде баршаңыз жаныма дұға оқыңыз; себебі бұл кітап король Эдуард IV-нің билігінің тоғызыншы жылында Сэр Томас Малеор, рыцарь жазды, Алланың күшімен, оның қызметшісі күндіз де, түндіз де."

The exact identity of the author of Le Morte d'Arthur has long been the subject of speculation, owing to the fact that at least six historical figures bore the name of "Sir Thomas Malory" (in various spellings) during the late 15th century. In the work, the author describes himself as "Knyght presoner Thomas Malleorre" ("Sir Thomas Maleore" according to the publisher William Caxton). Historically, this has been taken as supporting evidence for the identification most widely accepted by scholars: that the author was Thomas Malory of Newbold Revel of Newbold Revel, Warwickshire, son of Sir John Malory. According to the timeline proposed by P. J. C. Field; Sir Thomas of Newbold Revel inherited the family estate in 1434, but by 1450 he was fully engaged in a life of crime. As early as 1433, he had been accused of theft, but the more serious allegations against him included that of the attempted murder of Humphrey Stafford, 1st Duke of Buckingham, an accusation of at least two rapes, and that he had attacked and robbed Coombe Abbey. Malory was first arrested and imprisoned in 1451 for the ambush of Buckingham, but was released early in 1452. By March, he was back in the Marshalsea prison and then in Colchester, escaping on multiple occasions. In 1461, he was granted a pardon by King Henry VI, returning to live at his estate. After 1461, however, few records survive which scholars agree refer to Malory of Newbold Revel. In 1468–1470, King Edward IV issued four more general pardons which specifically excluded a Thomas Malory. The first of these named Malory a knight and applied to participants in a campaign in Northumberland in the North of England by members of the Lancastrian faction. Field interprets these pardon exclusions to refer to Malory of Newbold Revel, suggesting that Malory changed his allegiance from York to Lancaster, and that he was involved in a conspiracy with Richard Neville, 16th Earl of Warwick to overthrow King Edward. William Matthews, having given evidence of this candidate's advanced age at the time of the Northumberland campaign and living much further to the South, interprets this record as referring to his own proposed candidate for authorship. Field proposed that it was during a final stint at Newgate Prison in London that he wrote Le Morte d'Arthur, and that Malory was released in October 1470 when Henry VI returned to the throne; dying only five months later. In 1966, Matthews published original research demonstrating that Malory of Newbold Revel had in fact been an officer under King Henry V in the famous Agincourt campaign by 1414 or 1415; confirming Dugdale's original record and placing this knight's birth around 1393. Some late 20th century researchers cast a doubt that this would make the Newbold Revel knight far too old to have written Le Morte: in prison in his mid 70s to early 80s, when, in Matthews' words, "the medieval view was that by sixty a man was bean fodder and forage, ready for nothing but death's pit." Because no other contemporary Thomas Malory had been shown to have been knighted, the question remained unresolved. The second candidate to receive scholarly support as the possible author of Le Morte Darthur is Thomas Mallory of Papworth St Agnes in Huntingdonshire, whose will, written in Latin and dated 16 September 1469, was described in an article by T. A. Martin in the Athenaeum magazine in September 1897. This Mallory was born in Shropshire in 1425, the son of Sir William Mallory, although there is no indication in the will that he was himself a knight; he died within six weeks of the will being made. It has been suggested that the fact that he appears to have been brought up in Lincolnshire may account for the traces of Lincolnshire dialect in Le Morte Darthur. To date, this candidate has not commanded the attention of scholars as the Newbold Revel knight has. The most recent contender for authorship emerged in the mid 20th century: Thomas Malory of Hutton Conyers and Studley Royal in Yorkshire. This claim was put forward in 1966 in The Ill Framed Knight: A Skeptical Inquiry into the Identity of Sir Thomas Malory by William Matthews. Matthews' primary arguments in favor of the Yorkshire Malory were the northerly dialect of the Morte; the likelihood that this is the Malory who was excluded from the pardon by Edward IV in 1468; and the fact that the Newbold Revel knight was far too old to be writing the Morte in the late 1460s. Matthews' interpretation was not widely accepted, primarily because he could not find evidence that the Yorkshireman was a knight. Cecelia Lampp Linton, however, has provided extensive detail about the Malorys of Yorkshire and offered evidence that Thomas of Yorkshire was a Knight Hospitaller, a militant of the Catholic Church. She has also examined the provenance of some of the known sources of the Morte and has demonstrated that this Malory would have had ready access to these documents. Accepting Linton's evidence would remove the primary objection to his authorship, making the contradictions presented by the Newbold Revel knight irrelevant. The Morte itself seems to be much more the work of a knight of the church than a secular repeat offender, as evidenced by Malory's own conclusion (rendered in Modern English): " pray for me while I am in life that God send me good deliverance, and when I am dead I pray you all pray for my soul; for this book was ended the ninth year of the reign of King Edward the Fourth by Sir Thomas Maleore, knight, as Jesus help him by his great might, as he is the servant of Jesus both day and night."

Жарияланым және әсері

"Артурдың өлімі" 1469 немесе 1470 жылы ("Едуард IV патшаның билігінің тоғызыншы жылы") аяқталды, кітаптың соңындағы жазба бойынша. Малоридің бастапқы атауы "Кинг Артурдың және оның дөңгелек үстелдің асыл шақырушыларының толық кітабы" болуы керек деп саналады, ал кітаптың соңғы бөлімі "Le Morte Darthur" деп аталды. Ол кітапқа тараулар қосып, әр тараудың мазмұнын түйіндеді, сондай-ақ кітаптың соңына колофон қосты. Малоридің еңбегін алғаш рет 1485 жылы Кэкстон басып шығарды, ол Англияда басылған алғашқы кітаптардың бірі болды. Бұл түпнұсқа басылымның тек екі данасы ғана сақталған: Нью-Йорктегі Морган кітапханасы мен мұражайында және Манчестердегі Джон Райлендс кітапханасында. Кітап танымал болды және 1498 жылы (Англияның бұрынғы патшасы Кинг Артур және оның асыл істері мен садақалық қару-жарағы) және 1529 жылы (Ұлыбританияның бұрынғы патшасы, қазір Англия деп аталатын Кинг Артурдың ең асыл және лайықты тарихы) суреттерімен толықтырылып, өзгерістермен қайта басылды. Кэкстонның баспаханасын мұра еткен Уинкын де Ворде осы басылымдарды шығарды. Ағылшыл азамат соғысына дейін тағы үш басылым жарық көрді: Уильям Копландтың "Ең асыл және лайықты Кинг Артурдың тарихы" (1557), Томас Исттың "Кинг Артурдың тарихы, сондай-ақ оның дөңгелек үстелдің шақырушылары" (1585) және Уильям Стенсбидің "Британияның атақты патшасы Артурдың ең көне және әйгілі тарихы" (1634). Олардың әрқайсысында қосымша өзгерістер мен қателер болды. Стенсбидің басылымы, Исттің басылымына негізделген, сондай-ақ әдейі цензураланды. Содан кейін кітап романтизм дәуіріне дейін сұраныстан шығып кетті. Британ кітапханасы Малоридің еңбегінің маңыздылығын былай түйіндейді: "Бұл кітап әрқашан танымал болды: оны алғаш Уильям Кэкстон басып шығарды және содан бері оқырмандардың көптеген буындары оқыды. Әдеби тұрғыдан алғанда, Малоридің мәтіні ағылшын тіліндегі Артур жырларының ең маңыздысы болып табылады және Эдмунд Спенсер, Альфред, Лорд Теннисон, Марк Твен және Джон Стейнбек сияқты әртүрлі жазушыларға әсер етті."

Le Morte d'Arthur was completed in 1469 or 1470 ("the ninth year of the reign of King Edward IV"), according to a note at the end of the book. It is believed that Malory's original title intended was to be The hoole booke of kyng Arthur & of his noble knyghtes of the rounde table, and only its final section to be named Le Morte Darthur. chapters, and added a summary of each chapter as well as a colophon to the entire book. The first printing of Malory's work was made by Caxton in 1485, becoming one of the first books to be ever printed in England. Only two copies of this original printing are known to exist, in the collections of the Morgan Library & Museum in New York and the John Rylands Library in Manchester. It proved popular and was reprinted in an illustrated form with some additions and changes in 1498 (The Boke of Kyng Arthur Somtyme Kynge of Englande and His Noble Actes and Feates of Armes of Chyvalrye) and 1529 (The Boke of the Moost Noble and Worthy Prince Kyng Arthur Somtyme Kyng of Grete Brytayne Now Called Englande) by Wynkyn de Worde who succeeded to Caxton's press. Three more editions were published before the English Civil War: William Copland's The Story of the Most Noble and Worthy Kynge Arthur (1557), Thomas East's The Story of Kynge Arthur, and also of his Knyghtes of the Rounde Table (1585), and William Stansby's The Most Ancient and Famous History of the Renowned Prince Arthur King of Britaine (1634), each of which contained additional changes and errors. Stansby's edition, based on East's, was also deliberately censored. Thereafter, the book went out of fashion until the Romanticist revival of interest in all things medieval. The British Library summarizes the importance of Malory's work thus: "It was probably always a popular work: it was first printed by William Caxton ( ) and has been read by generations of readers ever since. In a literary sense, Malory's text is the most important of all the treatments of Arthurian legend in English language, influencing writers as diverse as Edmund Spenser, Alfred, Lord Tennyson, Mark Twain and John Steinbeck."

Винчестер қолжазбасы

Винчестер колледжінің директордың көмекшісі Уолтер Фрейзер Оукшот 1934 жылғы маусымда колледж кітапханасын тізімдеу кезінде бұрын белгісіз қолжазбаның көшірмесін тапты. Газеттерде 1485 жылы Кэкстон басылған нұсқасы Малоридің жазғанымен толық сәйкес келмейтіні хабарланды. Оукшот 1963 жылы «Қолжазбаның табылуы» деген мақала жариялады, онда оқиғаның бастапқы кезеңдері мен «шын мәнінде бұл Малоридікі» деген түсінігі, сондай-ақ Кэкстон басылымындағы «көзді жарқылдатар өзгерістердің» бар екендігі туралы айтты. Бұл қолжазба қазір Ұлыбритания кітапханасының қорында сақталуда. Малориді зерттеуші Эужен Винавер оны табылғаннан кейін көп ұзамай қарастырды. Оукшот өзіндік басылым шығаруға шақырылды, бірақ жобаны Винаверге тапсырды. Винавер қолжазбаны Кэкстон басылымымен мұқият салыстырып, ұқсас қорытындыларға келді. Микроскоппен қарау көрсеткендей, Винчестер қолжазбасындағы сияның дақтары Кэкстонның шрифтімен жаңа басылған беттердің іздері, яғни Винчестер қолжазбасы Кэкстонның баспаханасында болған. Қолжазбаның Малоридің түпнұсқасына жақын екеніне сеніледі және Кэкстон алғы сөзінде айтқандай, кітап пен тарауларға бөлінбеген. Жапондық команда оны цифрлық форматқа аударды, олар «мәтін толық емес, себебі қолжазбада бірінші және соңғы парақтар мен бірнеше жапырақтары жоқ. Қолжазбаның ең айқын ерекшелігі – қызыл сияның кең қолданылуы» екенін атап өтті. 1947 жылы «Сэр Томас Малоридің еңбектері» деген басылымда Винавер Малори бір кітап емес, әрқайсысы өзіндік және тұтас туындылар сериясын жазғанын дәлелдеді. Алайда Уильям Мэтьюс Малоридің кейінгі әңгімелерінде ертеректегі оқиғаларға жиі сілтеме жасалғанын көрсетті, бұл оның әңгімелердің үйлесімді болуын қалағанын, бірақ оны жетілдіру үшін мәтінді толыққанды қайта қарастырмағанын білдіреді. 20 ғасырдың соңында Кэкстон басылымының немесе Малоридің түпнұсқалық көрінісінің қайсысы артық екендігі туралы академиялық ортада қызу пікірталас болды. Кэкстон басылымы кейбір жерлерде Винчестер қолжазбасынан өзгешеленеді. Әр беттегі көптеген ұсақ айырмашылықтармен қатар, Малоридің ІІ кітабында (Кэкстонның V кітабы) император Люциуспен соғыс туралы сипаттамада стиль мен мазмұнда үлкен айырмашылық бар, онда Кэкстон нұсқасы әлдеқайда қысқа. Сонымен қатар, Винчестер қолжазбасында тарау тақырыптары мен басқаларын қосу керек екенін композиторға көрсететін стандартты белгілер жоқ. Сондықтан Винчестер қолжазбасы Кэкстонның басылымын дайындаған көшірме емес, керісінше, Кэкстон композиторының пайдалануы үшін өзге нұсқаны жазған немесе Малори дайындаған нұсқаны қолданған болуы мүмкін. Винчестер қолжазбасын Малоридің өзі көшірмеген, екі хатшы жасаған нұсқа сияқты, олар мәтінге енгізген диалектілік ерекшеліктеріне қарағанда, Батыс Нортгемптонширден шыққан болуы мүмкін. Бұл ерекшеліктерден басқа, Винчестер қолжазбасы мен Кэкстон басылымы да солтүстік диалектілік ерекшеліктерді көрсетеді, олар орта ағылшын диалектісінің сарапшысы Ангус Макинтош пікірінше, Линкольншир диалектісіне жақын. Алайда, Макинтош Уорвикшир Малориді автор ретінде жоққа шығармайды, ол Уорвикшир Малоридің сол кездегі романдық әдебиеттің стилін және сөздік қорын саналы түрде еліктеген болуы мүмкін екенін атап өтеді.

An assistant headmaster at Winchester College, Walter Fraser Oakeshott discovered a previously unknown manuscript copy of the work in June 1934, during the cataloguing of the college's library. Newspaper accounts announced that what Caxton had published in 1485 was not exactly what Malory had written. Oakeshott published "The Finding of the Manuscript" in 1963, chronicling the initial event and his realization that "this indeed was Malory," with "startling evidence of revision" in the Caxton edition. This manuscript is now in the British Library's collection. Malory scholar Eugène Vinaver examined the manuscript shortly after its discovery. Oakeshott was encouraged to produce an edition himself, but he ceded the project to Vinaver. Vinaver made an exhaustive comparison of the manuscript with Caxton's edition and reached similar conclusions. Microscopic examination revealed that ink smudges on the Winchester manuscript are offsets of newly printed pages set in Caxton's own font, which indicates that the Winchester Manuscript was in Caxton's print shop. The manuscript is believed to be closer on the whole to Malory's original and does not have the book and chapter divisions for which Caxton takes credit in his preface. It has been digitised by a Japanese team, who note that "the text is imperfect, as the manuscript lacks the first and last quires and few leaves. The most striking feature of the manuscript is the extensive use of red ink." In his 1947 publication of The Works of Sir Thomas Malory, Vinaver argued that Malory wrote not a single book, but rather a series of Arthurian tales, each of which is an internally consistent and independent work. However, William Matthews pointed out that Malory's later tales make frequent references to the earlier events, suggesting that he had wanted the tales to cohere better but had not sufficiently revised the whole text to achieve this. This was followed by much debate in the late 20th century academia over which version is superior, Caxton's print or Malory's original vision. Caxton's edition differs from the Winchester manuscript in many places. As well as numerous small differences on every page, there is also a major difference both in style and content in Malory's Book II (Caxton's Book V), describing the war with the Emperor Lucius, where Caxton's version is much shorter. In addition, the Winchester manuscript has none of the customary marks indicating to the compositor where chapter headings and so on were to be added. It has therefore been argued that the Winchester manuscript was not the copy from which Caxton prepared his edition; rather it seems that Caxton either wrote out a different version himself for the use of his compositor, or used another version prepared by Malory. The Winchester manuscript does not appear to have been copied out by Malory himself; rather, it seems to have been a presentation copy made by two scribes who, judging from certain dialect forms which they introduced into the text, appear to have come from West Northamptonshire. Apart from these forms, both the Winchester manuscript and the Caxton edition show some more northerly dialect forms which, in the judgement of the Middle English dialect expert Angus McIntosh are closest to the dialect of Lincolnshire. McIntosh argues, however, that this does not necessarily rule out the Warwickshire Malory as the possible author; he points out that it could be that the Warwickshire Malory consciously imitated the style and vocabulary of romance literature typical of the period.

Стиль

15 ғасырдағы басқа ағылшын прозасы сияқты, Le Morte d'Arthur француз жазбаларының ықпалына күшті түсті, бірақ Малори оларды басқа ағылшын өлеңдерімен және прозалық формаларымен үйлестіреді. Le Morte d'Arthur-дың орта ағылшын тілі Джеффри Чосердің Кентерберийлік әңгімелеріндегі орта ағылшын тілінен гөрі ерте заманғы ағылшын тіліне жақын (Чосердің еңбегін Кэкстонның жариялауы Малоридің еңбегін жариялауға көмектескен); егер әріптер жаңартылса, ол дерлік Елизавета заманының ағылшын тіліне ұқсайды. Кентерберийлік әңгімелер орта ағылшын тілінде болса, Малори "бір қолын Чосерге, екіншісін Спенсерге" созып, бір категорияға жатқызу қиын қолжазба жасайды. Малоридің жазуы бүгінде дау тудыруы мүмкін: кейде өнер тұрғысынан қарапайым, "созылған" және қайталауларға толы болып көрінеді, алайда оған "жоғары эстетикалық жетістік" деп қараушылар да бар. Малоридің жазу стилінің басқа да ерекшеліктеріне, оның бастапқы материалдардың көп бөлігін, әсіресе Артурдың өмірі мен билікке жолына қатысты бөлімдерді қысқартуы (рыцарьлардың кейінгі оқиғаларын артық көреді), авторлық болжам бойынша оқырман оқиғаны біледі деп есептеуі және маңызды мәліметтерді жоғалтуға себеп болуы ("осылайша мәтінін түсініксіз етеді") және кейде кейіпкерлердің сипаттамаларын нақты есімдерге айналдыруы жатады. Өйткені айтуға көп нәрсе бар, Малори "осылайша, содан кейін" деген сөздерді жиі қолданады, осылайша оқиғаларды жеке тұра алатын оқиғалардың орнына эпизодтарға айналдырады.

Орнату және тақырыптар

Оқиғалардың көпшілігі тарихи фантастикалық Британия мен Францияда белгісіз бір уақытта өтеді (кейде сюжет Рим мен Саррасқа бұрылып, ежелгі Таяу Шығыстағы Киелі кітаптардағы оқиғаларды еске түсіреді). Артурий мифі V-VI ғасырларда болған; алайда, Малоридің баяндауында көптеген анахронизмдер бар және тарихи дәлдікке ұмтылмайды – тіпті оның бастапқы көздерінен де артық. Алдыңғы роман авторлары Артурдың "Қараңғы ғасырларын" зәулім қамалдары мен қарулы рыцарьдары бар, таныс жоғары және соңғы ортағасырлық стильдегі әлем ретінде бейнелеген, бұл Римнен кейінгі жауынгерлер мен бекіністердің орнын басты. Малори осы аңызды одан әрі жаңартып, кельт Британиясын өзінің замандас Англия патшалығымен біріктірді (мысалы, Логресті Англия, Камелотты Винчестер, ал Астолатты Гилдфорд деп нақты айтты) және, тарихи шындыққа сай келмейтіндей, аңыздың саксон шапқыншыларын Осман түріктерімен алмастырды, оларды король Артурдың шетелдік, бейдін халықтарының жауы ретінде көрсетті. Малори рыцарлық дәрежесінің идеалистік бейнесіне, ар-ұяты мен турнирлерге қайта оралып, әңгімелерінде егіншілік өмір мен сауда туралы ештеңе айтпайды. Иан Скотт Килверт атап өткендей, кейіпкерлер "көбінесе соғысқа қатысатын ерлер, олардың әйелдері немесе жақын достары, кейде хатшы немесе сиқыршы, пери немесе джин, алып немесе ергежейлі кісілерден" тұрады және "Мэллоридің батырларына уақыттың әсері жоқ". Чарльз В. Мурман III-нің сөзіне қарағанда, Малори "Англия тілінде біріктірілген Артуриаданы жазуды көздеді, оның басты тақырыбы – дерлік мінсіз жер бетіндегі өркениеттің тууы, гүлденуі және құлдырауы болуы керек". Мурман шығармада үш негізгі мотивті анықтады: сэр Ланселот пен королева Гвиневраның махаббаты; король Лот пен король Пеллинордың отбасылары арасындағы ұзаққан қандық дұшмандық; және мистикалық Грааль іздеуі. Бұл сюжеттердің әрқайсысы Артур патшалығының құлдырауына себеп болған мәселелердің бірін анықтайды, атап айтқанда "махаббаттағы, адалдықтағы және діндегі кемшіліктер".

Most of the events take place in a historical fantasy version of Britain and France at an unspecified time (on occasion, the plot ventures farther afield, to Rome and Sarras, and recalls Biblical tales from the ancient Near East). Arthurian myth is set during the 5th to 6th centuries; however, Malory's telling contains many anachronisms and makes no effort at historical accuracy–even more so than his sources. Earlier romance authors have already depicted the "Dark Ages" times of Arthur as a familiar, High to Late Medieval style world of armored knights and grand castles taking place of the Post Roman warriors and forts. Malory further modernized the legend by conflating the Celtic Britain with his own contemporary Kingdom of England (for example explicitly identifying Logres as England, Camelot as Winchester, and Astolat as Guildford) and, completely ahistorically, replacing the legend's Saxon invaders with the Ottoman Turks in the role of King Arthur's foreign pagan enemies. Although Malory hearkens back to an age of idealized vision of knighthood, with chivalric codes of honour and jousting tournaments, his stories lack mentions of agricultural life or commerce. As noted by Ian Scott Kilvert, characters "consist almost entirely of fighting men, their wives or mistresses, with an occasional clerk or an enchanter, a fairy or a fiend, a giant or a dwarf," and "time does not work on the heroes of Malory." According to Charles W. Moorman III, Malory intended "to set down in English a unified Arthuriad which should have as its great theme the birth, the flowering, and the decline of an almost perfect earthy civilization." Moorman identified three main motifs going through the work: Sir Lancelot's and Queen Guinevere's affair; the long blood feud between the families of King Lot and King Pellinore; and the mystical Grail Quest. Each of these plots would define one of the causes of the downfall of Arthur's kingdom, namely "the failures in love, in loyalty, in religion."

І кітап (Какстон IIV)

Артур Ұлыбританияның (Мэлоридің "Англиясы") Жоғарғы Королі Утер Пендрагон мен оның жаңа әйелі Игрейннің ұлы ретінде дүниеге келеді, содан кейін сиқыршы Мерлин оны Утердің өлімінен кейін елдегі дүрбелеңнің арасында Артурдың інісі Эктордың құпия түрде бағып-қағуға алып кетеді. Бірнеше жыл өткен соң, енді жасөспірім Артур Мерлин ұйымдастырған жарыста тастан тағдырлы қылышты суырып алғанда, басшысыз қалған Британияның билеушісіне айналады, бұл оның өзі білмеген туған құқығы екенін көрсетеді. Жаңадан таққа отырған Артур патша және оның ізбасарлары, соның ішінде Бан патшасы мен Борс патшасы қарсыластары мен көтерілісшілерге қарсы күресіп, ақырында Ұлы Бедегрейн шайқасында жеңіске жетеді. Артур әскери шеберлігімен және Мерлиннің (кейіннен жойылған және сиқыршы Нимумен ауыстырылған) болжамдық және сиқырлық кеңесінің арқасында жеңіске жетеді, сондай-ақ Артурға көл әйелінен сыйға берілген Экскалибур қылышы да көмектеседі. Келісімге келген көтерілісшілердің көмегімен Артур Кларенс шайқасында шетелдік басқыншыларды жеңіп алады. Мұражайын бекіткеннен кейін Артур жас Гвиневра ханшайымына үйленеді және оның әкесі Леодегранстан дөңгелек үстелді мұраға алады. Содан кейін ол өзінің бас рыцарьларын, соның ішінде бұрынғы жауларын, енді оған қосылғандарын, өзінің астанасы Камелотқа шақырып, Дөңгелек үстел қауымын құрады, барлығы да рыцарьдық мінез-құлықтың нұсқаушысы ретінде Пентикост антқа серт салады. Малоридің алғашқы кітабының баяны негізінен Проза Мерлинге негізделген, оның нұсқасы Post Vulgate Suite du Merlin (әсіресе, Кембридж университеті кітапханасының қолжазбасы, Additional 7071). Хелен Купердің "Сэр Томас Малори: Ле Морте Д'артур – Винчестер қолжазбасы" еңбегінде айтылғандай, сол кездегі тарихи құжаттардың стилін имитациялайтын прозалық стиль бүкіл туындыға сенімділік сезімін береді. Бұл замандастарына кітапты көркем шығарма ретінде емес, тарих ретінде қарастыруға мүмкіндік берді, сондықтан ол Розалар соғысы кезінде Малоридің зорлық-зомбылық пен хаостың арасындағы тәртіптің үлгісі болды. Малоридің заңдылыққа деген қызығушылығы 15 ғасыр Англиясын көрсетеді, онда көптеген адамдар зорлық-зомбылық пен қантөгіс арқылы билікке құқықтарын талап етті.

Arthur is born to the High King of Britain (Malory's "England") Uther Pendragon and his new wife Igraine, and then taken by the wizard Merlin to be secretly fostered by Arthur's uncle Ector in the country in turmoil after the death of Uther. Years later, the now teenage Arthur suddenly becomes the ruler of the leaderless Britain when he removes the fated sword from the stone in the contest set up by Merlin, which proves his birthright that he himself had not been aware of. The newly crowned King Arthur and his followers including King Ban and King Bors go on to fight against rivals and rebels, ultimately winning the war in the great Battle of Bedegraine. Arthur prevails due to his military prowess and the prophetic and magical counsel of Merlin (later eliminated and replaced by the sorceress Nimue), further helped by the sword Excalibur that Arthur received from a Lady of the Lake. With the help of reconciled rebels, Arthur also crushes a foreign invasion in the Battle of Clarence. With his throne secure, Arthur marries the also young Princess Guinevere and inherits the Round Table from her father, King Leodegrance. He then gathers his chief knights, including some of his former enemies who now joined him, at his capital Camelot and establishes the Round Table fellowship as all swear to the Pentecostal Oath as a guide for knightly conduct. The narrative of Malory's first book is mainly based on the Prose Merlin in its version from the Post Vulgate Suite du Merlin (more specifically, possibly on the manuscript Cambridge University Library, Additional 7071). According to Helen Cooper in Sir Thomas Malory: Le Morte D'arthur – The Winchester Manuscript, the prose style, which mimics historical documents of the time, lends an air of authority to the whole work. This allowed contemporaries to read the book as a history rather than as a work of fiction, therefore making it a model of order for Malory's violent and chaotic times during the Wars of the Roses. Malory's concern with legitimacy reflects 15th century England, where many were claiming their rights to power through violence and bloodshed.

ІІ кітап (Какстон V)

Екінші томның басында Артур мен оның патшалығы жаусыз күйде кездеседі. Оның тағысы берік, ал оның рыцарьлары, оның ішінде Грифлет пен Тор, сондай-ақ Артурдың жүрек туыстары Гауэйн мен Иуэйн (Моргауз бен Морганның ұлдары) бірінші томда баяндалған түрлі шайқастар мен керемет ізденістерде өзінің батылдығын көрсеткен. Артур мен оның рыцарьлары одан да артық даңқ іздеп, Британиядан қайтадан салық төлеуді талап еткен (құрық) император Люциусқа қарсы соғысқа шығады. Джеффри Монмуттың әдеби дәстүрінен өзгеше, онда Мордред басшылыққа қалдырылады (бұл оқиғаның соңына жақын болады), Малоридің Артур королін Константин Корнуоллдың қолына тапсырып, Нормандияға ағасы Хоелмен кездесуге кетеді. Содан кейін Артурдың Алмайн (Германия) және Италия арқылы Римге жасаған жорылы туралы айтылады. Бірқатар шайқастардан кейін Люциус пен оның одақтастары жеңіліске ұшырап, Рим Сенаты тәуелділікке берілген соң, Артур Батыс императоры болып жарияланады, бірақ ол өкілдік үкімет құрып, Британияға қайта оралады. Бұл кітап негізінен орта ағылшынның батырлық поэмасы "Alliterative Morte Arthure" (өзі Джеффридің "Historia Regum Britanniae" псевдохроникасына көп сүйенген) поэмасының бірінші жартысына негізделген. Кэкстонның баспа нұсқасы Малоридің қолжазбасымен салыстырғанда жартысынан астам қысқартылған. Винавердің болжамы бойынша, Малори бұл бөлімді бастапқыда француз романстарын білмей, жеке туынды ретінде жазған. Іс жүзінде, Артурдың Франциядағы Клауда патшасымен соғысқан кезеңі бар.

ІІІ кітап (Какстон VI)

Екінші кітапқа дейінгі уақытқа оралып, Малори жас француз жетім ханзадасы Ланселотті көптеген эпизодтық оқиғалар арқылы король Артурдың ең құрметті салт аттысы ретінде бекітеді, олардың кейбіреулерін ол комедиялық стильде көрсетеді. Ланселот әрқашан Пентикост антқа адал болып, қиын жағдайдағы әйелдерге көмектеседі және шайқаста жеңген құрметті жауына кешірім жасайды. Алайда, Ланселот өмір сүретін әлем қарапайым бұйрықтар үшін тым күрделі, және Ланселот этикалық кодекске сәйкес өмір сүруге ұмтылса да, басқалардың іс-әрекеттері оны қиындатады. Морганның Ланселотті баурауы да басқа мәселені көрсетеді, бұл сиқырдың әйемделуін білдіреді, сондай-ақ осы хикаядағы турнирлік жекпе-жектің маңыздылығы, майдан дауларынан гөрі көбірек делдалдық және ізгіленген зорлық-зомбылыққа қарай бет бұруды көрсетеді. Ланселот кейіпкері бұрын, хронологиялық тұрғыдан кейінгі Екінші кітапта Артур үшін римдіктерге қарсы күрескенде пайда болған. Үшінші кітапта, француз тіліндегі «Проза Ланселоттың» бөлімдеріне (көбінесе «Агравен» бөлімі, сондай-ақ Перлесваустан алынған қауіпті капелла эпизодымен бірге) негізделген, Малори сарайлық махаббатты адалдықтан гөрі қызметке ауыстыруға тырысады, Ланселоттың барлық ісін өз мырзасы және досы Артурдың әйелі Гвиневра патшайымға арнауы арқылы, бірақ (әзірге) онымен адалдыққа сатқындық жасай отырып, қарым-қатынасқа түспеуге тырысады. Дегенмен, Ланселоттың жоғары рыцарлық сапаларының түпкі көзі – оның махаббаты, және Малоридің өзі мұндай жағдайға толыққанды дайын болмаған сияқты, өйткені бұл оның жеке рыцарлық идеалымен қақтығысқандай көрінеді. Камелоттың құлауына түрткі болғанмен, француз романдық проза ағымындағы дәстүрде, «Le Morte» еңбегінде Ланселот пен Гвиневра арасындағы адалдыққа сатқындық жасаудың моральдық жағы олардың қарым-қатынасының шынайы және таза екенін көрсетеді, өйткені Малори сарайлық махаббаттың асылдандыру аспектілеріне назар аударды.

IV кітап (Какстон VII)

Төртінші том негізінен жас Гарет ("Беймендер") атты жігіттің Линетт пен Лайонесс әпкелерін іздеудегі ерліктерімен айналысады. Артурдың Моргауз бен Лот патшадан туған ең кіші немересі Гарет, Камелотта аты-жөні жоқ жаяу әскер ретінде өзін жасырып, ең адал және құрметті жолмен рыцарь атағын алуға тырысады. Бұл әңгіме бұрынғы томдардың мазмұны сияқты, нақты бір мәтінге тікелей негізделмегенімен, "Белгісіз Батыр" жанрындағы әртүрлі Артурий романстарын еске түсіреді.

V кітап (Какстон VIIIXII)

Лиондық Тристан туралы әңгімелер жинағы, сондай-ақ Динадан, Ламорак, Паламед, Александр Жетім (Тристанның Морган ұрлаған жас туысы) және "La Cote de Male Tayle" сияқты басқа да рыцарьлар туралы әңгімелер. Тристанның тууы мен балалық шағы туралы баяндағаннан кейін, кітаптың негізгі назары Тристан мен оның зұлым ағасы Марк патшаның әйелі, әдемі Изольда арасындағы құпия махаббатқа ауысады. Бұдан бөлек, Галахадтың Ланселоттан Корбеник ханшайымы Элейннен тууының бұрынғы оқиғасы және Ланселоттың соңғы жылдардағы ақылдан адасуы да келтіріледі. Негізінен француз тіліндегі кең көлемді "Прозалық Тристанға" немесе оның жоғалған ағылшыл тіліндегі бейімдеуіне (сондай-ақ, мүмкін, орта ағылшыл тіліндегі "Sir Tristrem" поэмасына) сүйенген Малоридің жас Корнуолл князі Тристан туралы айтуы, "Le Morte d'Arthur" ең маңызды бөлігі және оның сегіз кітабының ең ұзыны болып табылады. Эпизодтардың көптігі және Тристан оқиғасының дәйділігінің болмауы Малоридің шығармасындағы оның рөлі туралы сұрақтар тудырады. Дегенмен, кітап шығарманың қалған бөлігін болжап көрсетеді, сондай-ақ жұмыстың басқа бөлімдерінде талқыланған кейіпкерлермен және оқиғалармен байланысты. Оны ұят пен мақтаныш сезіміне негізделгендегі зайырлы рыцарлық және "абырой" немесе "құрмет" туралы әңгіме ретінде қарастыруға болады. Егер "Le Morte" Малоридің рыцарлықты анықтауға тырысатын мәтіні ретінде қарастырылса, онда Тристан туралы әңгіме, Малоридің басқа кітаптарындағыдай, идеалды рыцарь жасауға тырысуының орнына, оның сынағына айналады.

VI кітап (Какстон XIIIXVII)

Малоридің бұл ұзақ бөлімдегі негізгі көзі – "Вулгатаның Сен-Грааль іздеуі" (Vulgate Queste del Saint Graal) кітабы, онда "Құдайдың қасиетті ыдысын" табу үшін Дөңгелек үстелдің көптеген рыцарьларының рухани ізденісі суреттеледі. Гауэйн Грааль іздеуге бірінші болып шығады; Ланселот сияқты басқа рыцарьлар да ізденіс жолына түседі, нәтижесінде Галахад және оның соңғы серіктері Персиваль мен Кіші Борс табысқа жетеді. Олардың ерліктері бойларында кездесетін қыздармен және жол көрсетушілермен, армандарды түсіндіріп, кеңес беретін шөлділермен ұштасады. Алдыңғы кітаптағы зайырлы моральдық кодекстің шатастығынан кейін Малори дінге баса назар аудара отырып, жаңа рыцарлық үлгісін құруға тырысады. Христиан діні мен шіркеу арқылы Пентикост антты сақтауға мүмкіндік туады, бірақ діннің қатаң моральдық талаптары рыцарьлардың сәтсіздікке ұшырауына көлеңке түсіреді. Мысалы, Гауэйн өз күнәлары үшін тәубе етуден бас тартады, рыцарлықпен бірге жүретін қиындықтарды зайырлы тәубе ретінде қарастырады. Сол сияқты, Ланселот өзінің адалдығына қарамастан Гвиневраға деген құштарлығынан толығымен арыла алмайды, сондықтан Галахад табысқа жететін жерде ол сәтсіздікке ұшырайды. Бұл, Құдайдың күшін қолданатын таза бойлы Галахадтың мінсіздіктің бейнесі болуымен үйлеседі. Галахадтың күнәсіз өмірі оны ұлы рыцарьдың үлгісіне айналдырады, оның қасиеттілік деңгейіне зайырлы рыцарлықпен қол жеткізу мүмкін емес.

VII кітап (XVIIIXIX Кэкстон)

Ланселот пен Гвиневра арасындағы махаббат оқиғасының жалғасы. Ланселот патшайымның махаббатына лайық екенін дәлелдеу үшін бірқатар сынақтардан өтеді, соңында оны Малегант атты тәлкек рыцарьдың қолынан құтқарады (осы шығармада олардың жыныстық қатынасы туралы алғаш рет айтылады). Оны жазу барысында Малори Вулгата циклының «Ланселот прозасынан» алынған бұрыннан келген материалдарды (Асколаттың әдемі қызының оқиғасы және «Шарбақтың рыцары Ланселот» оқиғасының қысқартылған нұсқасы) және өзінің туындыларын («Ұлы турнир» және «Сэр Уридің жазылуы») біріктірді.

VIII кітап (Какстон XXXXI)

Мордред пен оның жартылай ағасы Агравейн Гвиневренің адалдығын ашады, ал Артур оны өртеуге үкім шығарады. Ланселоттың құтқару тобы атқа шабуыл жасайды, Дөңгелек үстелдің бірнеше адал рыцарларын, соның ішінде Гавейннің ағалары Гарет пен Гахеристі өлтіреді. Гавейн өшпенділікке толып, Артурды Ланселотқа қарсы ұзақ және ащы соғысқа итермелейді. Олар Францияға Ланселотты қууға кеткеннен кейін, Гавейн Ланселотпен жекпе-жекте қаза табады (кейін өлім төсегінде онымен татуласады), Мордред таққа отырып, Артурдың патшалығын басып алады. Мордредтің ізбасарлары мен Артурға адал болғандар арасындағы қанды соңғы шайқаста Артур Мордредті өлтіреді, бірақ өзі ауыр жарақат алады. Артур көз жұмқанда, жалғыз аман қалған Бедивер Экскалибурды лақтырып жібереді, ал Морган мен Ниму Артурды Авалонға алып кету үшін бірігеді. Король Артурдың орнына Константин келгеннен кейін, Малори Бедивер, Гвиневра, Ланселот және оның туыстарының кейінгі өлімі туралы айтады. Малори осы атпен аталатын соңғы кітабын жазғанда, Артурдың өлімі туралы нұсқаны қолданды, ол негізінен Вулгата Mort Artu-дың бөліктерінен алынған, ал екіншілік көз ретінде – ағылшын тіліндегі Stanzaic Morte Arthur-дан (немесе, мүмкін, Mort Artu-дың қазір жоғалған француздық өңделісі осы екі мәтіннің ортақ көзі болған). Джордж Браун айтқандай, кітап «Артур әлемінің құлдырау алдындағы ұлылығын жұртқа паш етеді. Керемет бірлестік өзіне-өзіне қарсы бұрылғанда, өлім мен жойқын да өкініш, кешірім және құтқарылуға жол ашады».

Қазіргі нұсқалары мен бейімделулері

Соңғы басылымнан бері 182 жыл өткеннен кейін, 1816 жылы Александр Чалмерстің жаңа басылымы жарық көрді, Томас Увинс суреттеді («Британия королі атақты принц Артурдың тарихы; Оның өмірі мен өлімі және барлық даңқты шайқастарымен. Сондай-ақ, оның батыр Жоғарғы дастарханның батырларының құрметті істері мен қаһармандық ерліктері»), сондай-ақ Джозеф Хасливудтің тағы бір басылымы («La Mort D'Arthur: The Most Ancient and Famous History of the Renowned Prince Arthur and the Knights of the Round Table»); екеуі де 1634 жылғы Стэнсби нұсқасына негізделген. Басқа да бірнеше заманауи басылымдар, соның ішінде Томас Райт («La Morte D'Arthur: The History of King Arthur and of the Knights of the Round Table», 1858) және Эрнест Рис («Malory's History of King Arthur and the Quest of The Holy Grail: From The Morte D'Arthur», 1886) жазғандары да Стэнсби басылымына негізделген. Уильям Апкотттың басылымы, ол жаңадан табылған Морган көшірмесіне тікелей негізделген, 1817 жылы Роберт Саутидің кіріспесімен және Вульгата дәстүрінен алынған түпнұсқа француз материалдарының тұжырымдамаларымен жарияланды. Кейіннен Кэкстон 1934 жылы Винчестер қолжазбасының ашылуына дейін көптеген келесі басылымдардың негізіне айналды. Кэкстонның алғашқы жаппай басылған заманауи басылымын 1868 жылы Эдвард Стречи «Le Morte Darthur: Sir Thomas Malory's Book of King Arthur and His Noble Knights of the Round Table» атты балаларға арналған кітап ретінде жариялады. 19 ғасырдағы көптеген басқа редакторлар, қысқартушылар және қайта жазушылар, мысалы Генри Фрит («Король Артур және оның Дөңгелек үстелдің рыцарлары», 1884) де өз нұсқаларын дәл осы себеппен цензуралады. Кэкстонға негізделген алғашқы «стандартты» танымал басылым 1890 жылы Генрих Оскар Сомердің «Le Morte Darthur by Syr Thomas Malory» кітабы, кіріспе және сөздікпен, сондай-ақ Малоридің проза стилі туралы эссесімен, содан кейін Джон Рис (1893, «Everyman's Library») және Израиль Голанч (1897, «Temple Classics») басылымдары жарық көрді. («Жақсылық жасап, жамандықтан қаш, сонда саған жақсылық пен атақ әкеледі»). 19 ғасырдағы Артурлық қайта жанданудан бастап, «Артурдың өлімі» атты көптеген заманауи републикациялар, қайта баяндаулар және бейімделулер пайда болды. Олардың бірнешеуі төменде келтірілген (соның ішінде келесі библиографиялық бөлімді қараңыз): Малоридің кітабы Реджинальд Хебердің аяқталмаған «Morte D'Arthur» поэмасына әсер етті. Оның бір бөлігін 1830 жылы Хебердің жесірі басып шығарды. Викториялық ақын Альфред Теннисон «Корольдің әуендері» (1859 және 1885) атты поэзиялық жинағында аңыздарды қайта айтып берді. Оның жұмысы «Le Morte d'Arthur» және «Mabinogion»-ға, көптеген кеңейтулермен, толықтырулармен және бірнеше бейімделулермен, мысалы, Гвиневраның тағдыры (Малориде ол өртеуге сотталды, бірақ Ланселот құтқарады; «Идилдерде» Гвиневра монастырға қашып кетеді, Артур оны кешіреді, тәубе етіп, өліміне дейін монастырда қызмет етеді). Джеймс Томас Ноулз 1860 жылы «Артурдың өлімі» атты «Артур патша мен оның рыцарьларының аңыздары» атты кітап шығарды. Ноулз оны «Сэр Томас Малоридің нұсқасының қысқартылған нұсқасы, Джеффри Монмут және басқа да дереккөздерден бірнеше қосымшалар қосылған және көптеген әңгімелер бір-біріне сәйкес келетін оқиғаға орналастырылды» деп сипаттады. Алғашында Джордж Хаусман Томас суреттеген, кейіннен оны Уильям Генри Маргетсон мен Луис Редті қоса алғанда, басқа да әртүрлі суретшілер суреттеген. 1912 жылғы басылымның суреттерін Ланселот Спид жасаған, ол кейіннен Руперт С. Холландтың 1919 жылғы «Король Артур және Дөңгелек үстелдің рыцарлары» романын суреттеген, ол Ноулзге негізделген, оған 12 ғасырдағы «Персевал, Грааль тарихы» деген материал қосылған. 1880 жылы Сидни Ланьер «Баланың королі Артур: сэр Томас Малоридің король Артур мен оның дөңгелек үстелдің рыцарларының тарихы» атты балаларға арналған танымал бейімделуін жариялады, ол бастапқыда Альфред Каппес суреттеген. Н.С.Уайеттің суреттері бар жаңа басылым алғаш рет 1917 жылы жарық көрді. Бұл нұсқа кейіннен Гроссет пен Данлаптың «Иллюстрацияланған кіші кітапхана» деп аталатын кітаптар сериясына енгізіліп, «Король Артур және оның Дөңгелек үстелдің рыцарлары» (1950) деген атпен қайта басылды. 1892 жылы Лондон баспашысы Дж. М. Дент «Le Morte Darthur» кітабының суреттелген нұсқасын қазіргі орфографиямен шығарды. Ол 1893 жылдың маусым айы мен 1894 жылдың ортасы аралығында 12 томда шығарылды және тек қана кішігірім табысқа ие болды, бірақ кейіннен Беардслидің алғашқы шедеврі ретінде сипатталды. Бұл Беардслидің алғашқы ірі тапсырысы болды және оған 585-ке жуық тараудың ашылуы, шекаралары, әріптері, безендірулері және толық немесе екі беттік суреттері кірді. Дент басылымының көптеген суреттері 1972 жылы Dover Publications баспасымен «Beardsley's Illustrations for Le Morte Darthur» деген атпен қайта басылды. Беардсли басылымының факсимилесі, Малоридің толыққанды мәтінімен бірге, 1990 жылдарда жарияланды. Мэри МакЛеодтың балаларға арналған танымал бейімделуі «Король Артур және оның батыр рыцарлары: Сэр Томас Малоридің Морте д'Артурдан алынған әңгімелер» 1900 жылы Артур Джордж Уокердің суреттерімен алғаш жарық көрді және кейіннен әртүрлі басылымдарда және балалар журналдарындағы үзінділерде қайта басылды. Беатрис Клей «Le Morte Darthur» және «Mabinogion»-нан алынған әңгімелеріндегі «Stories from Le Morte Darthur and the Mabinogion» (1901) кітабында алғаш рет жазылған қайта баяндауын жасады. 1905 жылы қайта аталған нұсқасы «Stories of King Arthur and the Round Table» Дора Кертистің суреттерімен жарық көрді. 1902 жылы Эндрю Лэнг Генри Джастис Фордтың суреттерімен «Malory» қайта баяндауын «The Book of Romance» атты кітапта жариялады. 1909 жылғы басылымда ол «Tales of King Arthur and the Round Table» деп аталды. Ховард Пайл «Король Артур және оның рыцарларының тарихы» (1903), «Дөңгелек үстелдің чемпиондарының тарихы» (1905), «Сэр Ланселот және оның серіктерінің тарихы» (1907) және «Грааль тарихы және король Артурдың өтуі» (1910) атты төрт кітаптан тұратын серияны жазып, суреттеді. Пайл әңгімелерді жазылғандай қайта баяндамай, басқа әңгімелермен және өзінің қиялымен толықтырылған өзінің нұсқаларын ұсынды. Генри Гилберттің «Король Артурдың рыцарлары: Балалар мен қыздар үшін қайта баяндалған әңгімелер» атты тағы бір балаларға арналған бейімделуі 1911 жылы алғаш жарық көрді, бастапқыда Уолтер Крэйн суреттеген. Өте танымал болғандықтан, ол 1940 жылға дейін көп рет қайта басылды, сондай-ақ Фрэнсис Брундаж бен Томас Хит Робинсон сияқты басқа суретшілердің суреттерін де қамтыды. Альфред У. Поллард 1900 жылы Артур Ракхем суреттерімен Малоридің қысқартылған басылымын жариялады. Поллард кейіннен 1910–1911 жылдары төрт томдық және 1920 жылы екі томдық нұсқаларын, Уильям Рассел Флинт суреттерімен жариялады. Т.Х. Уайттың «The Once and Future King» (1938–1977) Малоридің жұмысының белгілі және ықпалды қайта баяндауы болып табылады. Уайт әңгімені өзінің стилінде қайта жазды. Оның нұсқасында қасақана және айқын анхронизмдер мен қазіргі мәселелерге қатысты әлеуметтік-саяси пікірлер бар. Уайт Малоридің өзін кейіпкер етіп жасады және оған ең жоғары мақтау айтты. Поллардтың 1910–1911 жылғы қысқартылған басылымы Джон У. Дональдсонның 1943 жылғы «Arthur Pendragon of Britain» кітабының негізі болды. Оны Н.С.Уайеттің ұлы Эндрю Уайет суреттеді. Роджер Ланселин Грин мен Ричард Ланселин Грин 1953 жылы «Король Артур және оның Дөңгелек үстелдің рыцарлары» кітабын жариялады. Алекс Блумның «Knights of the Round Table» комикс қайта баяндауы 1953 жылы «Classics Illustrated» сериясында жарық көрді. Джон Стейнбек «The Acts of King Arthur and His Noble Knights» кітабы үшін Томас Малоридің Винчестер қолжазбаларын және басқа да дереккөздерді түпнұсқа мәтін ретінде пайдаланды. Бұл қайта баяндау жастарға арналған болған, бірақ ешқашан аяқталған жоқ. Ол 1976 жылы «The Book of King Arthur and His Noble Knights of the Round Table» атты кітап ретінде жарияланды. Уокер Перси өзінің «Lancelot» (1977) романы үшін бала кезінде «The Boy's King Arthur» кітабын оқығанын айтты. Томас...

Following the lapse of 182 years since the last printing, the year 1816 saw a new edition by Alexander Chalmers, illustrated by Thomas Uwins (The History of the Renowned Prince Arthur, King of Britain; with His Life and Death, and All His Glorious Battles. Likewise, the Noble Acts and Heroic Deeds of His Valiant Knights of the Round Table), as well as another one by Joseph Haslewood (La Mort D'Arthur: The Most Ancient and Famous History of the Renowned Prince Arthur and the Knights of the Round Table); both of these were based on the 1634 Stansby's version. Several other modern editions, including these by Thomas Wright (La Morte D'Arthure: The History of King Arthur and of the Knights of the Round Table, 1858) and Ernest Rhys (Malory's History of King Arthur and the Quest of The Holy Grail: From The Morte D'Arthur, 1886), were also based on that by Stansby. William Upcott's edition directly based on then newly rediscovered Morgan copy of the first print Caxton version was published as Malory's Morte d'Arthur with Robert Southey's introduction and notes including summaries of the original French material from the Vulgate tradition in 1817. Afterwards, Caxton became the basis for many subsequent editions until the 1934 discovery of the Winchester Manuscript. The first mass printed modern edition of Caxton was published in 1868 by Edward Strachey as a book for boys titled Le Morte Darthur: Sir Thomas Malory's Book of King Arthur and His Noble Knights of the Round Table, highly censored in accordance to Victorian morals. Many other 19th century editors, abridgers and retellers such as Henry Frith (King Arthur and His Knights of the Round Table, 1884) would also censor their versions for the same reason. The first "standard" popular edition, based on Caxton was Heinrich Oskar Sommer's Le Morte Darthur by Syr Thomas Malory published in 1890 with an introduction and glossary as well as an essay on Malory's prose style, followed by these by John Rhys in 1893 (Everyman's Library) and Israel Gollancz in 1897 (Temple Classics). (Do after the good and leave the evil, and it shall bring you to good fame and renown.) Since the 19th century Arthurian revival, there have been numerous modern republications, retellings and adaptations of Le Morte d'Arthur. A few of them are listed below (see also the following Bibliography section):

Malory's book inspired Reginald Heber's unfinished poem Morte D'Arthur. A fragment of it was published by Heber's widow in 1830. Victorian poet Alfred Tennyson retold the legends in the poetry volume Idylls of the King (1859 and 1885). His work focuses on Le Morte d'Arthur and the Mabinogion, with many expansions, additions and several adaptations, such as the fate of Guinevere (in Malory, she is sentenced to be burnt at the stake but is rescued by Lancelot; in the Idylls, Guinevere flees to a convent, is forgiven by Arthur, repents and serves in the convent until her death). James Thomas Knowles published Le Morte d'Arthur as The Legends of King Arthur and His Knights in 1860. Knowles described it as "an abridgment of Sir Thomas Malory's version with a few additions from Geoffrey of Monmouth and other sources—and an endeavor to arrange the many tales into a more or less consecutive story." Originally illustrated by George Housman Thomas, it has been subsequently illustrated by various other artists, including William Henry Margetson and Louis Rhead. The 1912 edition was illustrated by Lancelot Speed, who later also illustrated Rupert S. Holland's 1919 King Arthur and the Knights of the Round Table that was based on Knowles with addition of some material from the 12th century Perceval, the Story of the Grail. In 1880, Sidney Lanier published a much expurgated rendition entitled The Boy's King Arthur: Sir Thomas Malory's History of King Arthur and His Knights of the Round Table, Edited for Boys, an enduringly popular children's adaptation, originally illustrated by Alfred Kappes. A new edition with illustrations by N. C. Wyeth was first published in 1917. This version was later incorporated into Grosset and Dunlap's series of books called the Illustrated Junior Library, and reprinted under the title King Arthur and his Knights of the Round Table (1950). In 1892, London publisher J. M. Dent produced an illustrated edition of Le Morte Darthur in modern spelling, with illustrations by 20 year old insurance office clerk and art student Aubrey Beardsley. It was issued in 12 volumes between June 1893 and mid 1894, and met with only modest success, but was later described as Beardsley's first masterpiece, launching what has come to be known as the "Beardsley look". It was Beardsley's first major commission, and included nearly 585 chapter openings, borders, initials, ornaments and full or double page illustrations. The majority of the Dent edition illustrations were reprinted by Dover Publications in 1972 under the title Beardsley's Illustrations for Le Morte Darthur. A facsimile of the Beardsley edition, complete with Malory's unabridged text, was published in the 1990s. Mary MacLeod's popular children's adaptation King Arthur and His Noble Knights: Stories From Sir Thomas Malory's Morte D'Arthur was first published with illustrations by Arthur George Walker in 1900 and subsequently reprinted in various editions and in extracts in children's magazines. Beatrice Clay wrote a retelling first included in her Stories from Le Morte Darthur and the Mabinogion (1901). A retitled version, Stories of King Arthur and the Round Table (1905), features illustrations by Dora Curtis. In 1902, Andrew Lang published The Book of Romance, a retelling of Malory illustrated by Henry Justice Ford. It was retitled as Tales of King Arthur and the Round Table in the 1909 edition. Howard Pyle wrote and illustrated a series of four books: The Story of King Arthur and His Knights (1903), The Story of the Champions of the Round Table (1905), The Story of Sir Launcelot and His Companions (1907), and The Story of the Grail and the Passing of King Arthur (1910). Rather than retell the stories as written, Pyle presented his own versions of select episodes enhanced with other tales and his own imagination. Another children's adaptation, Henry Gilbert's King Arthur's Knights: The Tales Retold for Boys and Girls, was first published in 1911, originally illustrated by Walter Crane. Highly popular, it was reprinted many times until 1940, featuring also illustrations from other artists such as Frances Brundage and Thomas Heath Robinson. Alfred W. Pollard published an abridged edition of Malory in 1900, illustrated by Arthur Rackham. Pollard later also published a complete version in four volumes during 1910–1911 and in two volumes in 1920, with illustrations by William Russell Flint. T. H. White's The Once and Future King (1938–1977) is a famous and influential retelling of Malory's work. White rewrote the story in his own fashion. His rendition contains intentional and obvious anachronisms and social political commentary on contemporary matters. White made Malory himself a character and bestowed upon him the highest praise. Pollard's 1910–1911 abridged edition of Malory provided basis for John W. Donaldson's 1943 book Arthur Pendragon of Britain. It was illustrated by N. C. Wyeth son, Andrew Wyeth. Roger Lancelyn Green and Richard Lancelyn Green published King Arthur and His Knights of the Round Table in 1953. Alex Blum's comic book retelling Knights of the Round Table was published in the Classics Illustrated series in 1953. John Steinbeck utilized the Winchester Manuscripts of Thomas Malory and other sources as the original text for his The Acts of King Arthur and His Noble Knights. This retelling was intended for young people but was never completed. It was published posthumously in 1976 as The Book of King Arthur and His Noble Knights of the Round Table. Walker Percy credited his childhood reading of The Boy's King Arthur for his own novel Lancelot (1977). Thomas Berger described his 1978 novel Arthur Rex as his memory of the "childish version" by Elizabeth Lodor Merchant that began his fascination in the Arthurian legend in 1931. Excalibur, a 1981 British film directed, produced, and co written by John Boorman, retells Le Morte d'Arthur, with some changes to the plot and fate of certain characters (such as merging Morgause with Morgan, who dies in this version). Marion Zimmer Bradley's 1983 The Mists of Avalon retold Le Morte d'Arthur from a feminist neopagan perspective. In 1984, the ending of Malory's story was turned by John Barton and Gillian Lynne into a BBC2 non speaking (that is featuring only Malory's narration and silent actors) television drama, titled simply Le Morte d'Arthur. Emma Gelders Sterne, Barbara Lindsay, Gustaf Tenggren and Mary Pope Osborne published King Arthur and the Knights of the Round Table in 2002. Jeff Limke's and Tom Yeates' comic book adaptation of a part of Malory's Book I was published as King Arthur: Excalibur Unsheathed in 2006, followed by Arthur & Lancelot: The Fight for Camelot in 2007. Castle Freeman Jr.'s 2008 novel Go with Me is a modern retelling of Malory's Tale of Sir Gareth. In 2009, Dorsey Armstrong published a Modern English translation that focused on the Winchester manuscript rather than the Caxton edition. Peter Ackroyd's 2010 novel The Death of King Arthur is a modern English retelling of Le Morte d'Arthur. Chris Crawford's 2023 game Le morte D'Arthur features interactive story where one plays for Arthur and decides about course of action.

Басқа

Брайан, Элизабет Дж. (1999/1994). "Сэр Томас Малори", "Ле Морте Д'Артур", v бет. Нью-Йорк: Modern Library. Лумианский, Р. М. (1987). "Сэр Томас Малоридің "Ле Морте Дартур" туындысы, 1947–1987: Автор, Атауы, Мәтіні". Speculum, 62 том, 4 нөмір (қазан, 1987), 878–897 беттер. Чикаго университеті Американың ортағасырлық академиясы тапсырысы бойынша басылған.

Линтон, Сесилия Лэмпп. Бізге Артур патшаны сыйлаған рыцарь: Сэр Томас Малори, госпитальдік рыцарь. Front Royal, VA: Christendom College Press. 2023 жыл. ISBN 979 8 9868157 2 5.