Кнут Ұлы: Дания, Норвегия және Англия королі

Кіріспе

11 ғасырдың Дания, Норвегия және Англия патшасы

Кнут Дания князі ретінде 1016 жылы Солтүстік-Батыс Еуропада ғасырлар бойы жалғасқан викингтердің белсенділігінен кейін Англия тағына отырды. Кейін 1018 жылы Дания тағына мұрагерлікке ие болғаннан кейін Англия мен Дания тәждері бірікті. Кнут осы билік базасын сақтау үшін даниялықтар мен ағылшындарды байлық пен дәстүрлердің мәдени байланыстары арқылы біріктіруге тырысты. Скандинавиядағы қарсыластарымен он жылдық қақтығыстан кейін Кнут 1028 жылы Тронхеймде Норвегия тәжін иеленді. 1031 жылы Шотландияның Малкольм II де оған бағынды, бірақ Шотландияға ағылшын-норвегиялық ықпал әлсіз болды және Кнут қайтыс болған кезде толыққанды жүзеге аспады. Англияға билік ету даниялықтарға Ұлыбритания мен Ирландия аралдары арасындағы теңіз аймағына маңызды байланыс сыйлады, онда Кнут, әкесі сияқты, үлкен қызығушылық танытып, норвегиялық-гэлдер арасында зор ықпалға ие болды. Кнуттың Англияның және Данияның континенттік епархияларын иеленуі – оған Киелі Рим империясының Гамбург-Бремен архиепархиясы да талап еткен – Католик шіркеуі мен христиан әлемінің ықпалды тұлғалары арасында үлкен бедел мен мүмкіндіктердің көзі болды (олар паллий алу үшін саяхаттауға мәжбүр болса да, епископтарының паллий бағасы бойынша, сондай-ақ Римге бара жатқан жолдағы алымдар бойынша маңызды жеңілдіктер алды). 1026 жылы Норвегия мен Швецияға қарсы жеңіске жеткеннен кейін және Римнен, Киелі Рим императорының тағына отыруына қатысып қайтып келгенде, Кнут өзінің поддандыларына арналған хатында өзін "Барлық Англияның, Данияның, норвегиялықтардың және шведтердің бір бөлігінің патшасы" деп жариялады. Орта ғасыр тарихшысы Норман Кантор оны "англосаксон тарихындағы ең тиімді патша" деп атады. Ол Кнут патша мен толқын туралы аңызбен байланысты кеңінен танымал.

Уэссекске қону

1015 жылдың қыркүйек айының басында, «Питерборо жылнамасының» қолжазбасына сәйкес, «Кнут Сандвичке келді, Кентті айналып, Уэссекске дейін жүзіп, Фром өзенінің сағасына жеткенше, Дорсет, Уилтшир және Сомерсет аймақтарын шапты», Альфред Ұлы заманынан бері көрілмеген қарқынды науқанды бастады. Емма патшайымының «Мақтауындағы» бір үзінді Кнуттың флотын бейнелейді: «Он там ондай түрлі қалқандар болды, сондықтан әр елден келген әскерлер бар деген сенімге ие болатынсың. Кемелердің мұңдықтарында алтын жарқырады, түрлі пішінді кемелерде күміс де шағылысты. Кімнің көзіне алтынның жарқырауымен қорқынышты жаудың арыстандары, алтын беттерімен қауіп төндіретін темірден жасалған адамдар, мүйіздері алтыннан жарқырап тұрған, өлімді сезіндіретін кемедегі бұқалар көрінбеді? Бұл зор жорықта құл, босатылған құл, қара туған, жасынан әлсіз адам болған жоқ; барлығы да асыл текті, барлығы ересек шақтағы күшті, барлығы кез келген шайқасқа лайықты, барлығы соншалықты жылдам болғандықтан, аттылардың жылдамдығын ескермеді». Осы кезде Мерсияның алдорманы Эадрик Стреона 40 кеме және олардың экипаждарымен бірге Этельредті тастап, Кнутқа қосылды. Тағы бір сатқын – Торкелл Биік, ол викингтердің Свейн Форкбардтың басқындығына қарсы соғысқан, 1012 жылы ағылшындарға адалдығын серт еткен. Бұл адалдықтың өзгеруіне түсіндірме беруді «Жомсвикинг сагасының» бір шумағынан табуға болады. Бұл сагада Жомсвикингтің жалдамалы әскерлеріне қарсы екі шабуыл туралы айтылады, олардың арасында Торкеллдің інісі Хеннинге де болған. Егер «Флатейярбок» бұл адам Кнуттың балалық шағындағы ұстазы болса, онда ол оның Жомсборгтың қызметіне адалдығын қабылдағанын түсіндіреді. Эадрикпен бірге келген 40 кеме, көбінесе Данелаудан деп есептеледі, ол Нортумбриялық қарсыласы Турбранд Холдты Утредті және оның серіктерін өлтіру үшін жіберген сияқты. Эйрик Хаконарсон, мүмкін, скандинавтардың басқа күшімен бірге, Кнутты қолдауға келді, ал норвегиялық аға жаролы Нортумбрияға басшылық етті. Принц Эдмунд Лондонда қалды, әлі де қабырғаларының артында мойынсұнбаған күйде, Этельредтің 1016 жылдың 23 сәуірінде қайтысынан кейін патша болып сайланды.

According to the Peterborough Chronicle manuscript, one of the major witnesses of the Anglo Saxon Chronicle, early in September 1015 "[Cnut] came into Sandwich, and straightway sailed around Kent to Wessex, until he came to the mouth of the Frome, and harried in Dorset and Wiltshire and Somerset", beginning a campaign of an intensity not seen since the days of Alfred the Great. A passage from Queen Emma's Encomium provides a picture of Cnut's fleet:
text=[T]here were there so many kinds of shields, that you could have believed that troops of all nations were present. Gold shone on the prows, silver also flashed on the variously shaped ships. For who could look upon the lions of the foe, terrible with the brightness of gold, who upon the men of metal, menacing with golden face, who upon the bulls on the ships threatening death, their horns shining with gold, without feeling any fear for the king of such a force? Furthermore, in this great expedition there was present no slave, no man freed from slavery, no low born man, no man weakened by age; for all were noble, all strong with the might of mature age, all sufficiently fit for any type of fighting, all of such great fleetness, that they scorned the speed of horsemen.|sign=Encomium Emmae Reginae

Wessex, long ruled by the dynasty of Alfred and Æthelred, submitted to Cnut late in 1015, as it had to his father two years earlier. At this point Eadric Streona, the Ealdorman of Mercia, deserted Æthelred together with 40 ships and their crews and joined forces with Cnut. Another defector was Thorkell the Tall, a Jomsviking chief who had fought against the Viking invasion of Sweyn Forkbeard, with a pledge of allegiance to the English in 1012—some explanation for this shift of allegiance may be found in a stanza of the Jómsvíkinga saga that mentions two attacks against Jomsborg's mercenaries while they were in England, with a man known as Henninge, a brother of Thorkell, among their casualties. If the Flateyjarbók is correct that this man was Cnut's childhood mentor, it explains his acceptance of his allegiance—with Jomvikings ultimately in the service of Jomsborg. The 40 ships Eadric came with, often thought to be of the Danelaw, who seems to have sent a Northumbrian rival, Thurbrand the Hold, to massacre Uhtred and his retinue. Eiríkr Hákonarson, most likely with another force of Scandinavians, came to support Cnut at this point, and the veteran Norwegian jarl was put in charge of Northumbria. Prince Edmund remained in London, still unsubdued behind its walls, and was elected king after the death of Æthelred on 23 April 1016.

Лондон қоршауы

Кнут оңтүстікке қайтып келді, ал даниялық әскер, әрине, бөлінді, кейбіреулері Эдмундпен күресті, ол Кнут қаланы толық қоршау алмай тұрып, Лондоннан қашып шығып, ағылшын монархиясының дәстүрлі орталығы Уэссекске әскер жинауға бағытталды. Даниялық әскердің бір бөлігі Лондонды қоршады, солтүстік және оңтүстік жақтарында бекіністер салды және қаланың оңтүстігінде Темзаның жағалауында канал қазып, олардың ұзын кемелері өзен бойындағы байланысты үзуге мүмкіндік берді. Сомерсеттегі Пенселвудта – Селвуд орманындағы төбеде болған шайқас болды, содан кейін Уилтширдегі Шерстон қаласындағы шайқас екі күнге созылды, бірақ екі тарап та жеңіске жетпеді. Эдмунд уақытша Лондонды босатып, жауды ығыстырып, Брентфордтан Темзаны кесіп өткеннен кейін жеңді. Ауыр шығынға ұшырап, ол Уэссекске жаңа әскер жинау үшін қайтып келді, ал даниялықтар Лондонды қайтадан қоршады, бірақ тағы бір сәтсіз шабуылдан кейін ағылшындардың шабуылымен Отфордқа шегінді, онда шайқас болды. Осы кезде Эдрик Стреона король Эдмундқа қосылды, ал Кнут Темза сағасынан солтүстікке Эссекске қарай жүзіп, кемелермен Орвелл өзеніне дейін Мерсияны тонауға барды.

Лондон келісім бойынша басып алынды

1016 жылы 18 қазанда даниялықтар кемелеріне қайтып бара жатқанда Эдмундтың әскерімен шайқасты, нәтижесінде Асандун шайқасы болды. Бұл шайқас Оңтүстік-Шығыстағы Эшингдон немесе Солтүстік-Батыстағы Эшдон аудандарында өтті. Соңынан басталған күресте ағылшын жағына қайтып келген Эдрик Стреона, бұл тек алдау болған болуы мүмкін, өз әскерін шайқастан шығарып алып, ағылшындардың шешуші жеңілісіне себеп болды. Эдмунд батысқа қарай қашып, Кнут оны Глостерширге дейін қуып жетті. Дин орман жанында тағы бір шайқас болған болуы мүмкін, себебі Эдмундтың уэльстіктермен одағы болған. Кнут пен Эдмунд, екеуі де жараланған, Дирхерст маңындағы аралда кездесіп, бейбіт келісім шарттарын талқылады. Келісім бойынша, Темзаның солтүстігіндегі барлық Англия Дания ханзадасының иелігіне, ал оңтүстігіндегі жерлер Лондонмен бірге ағылшын патшасының билігінде қалатын болды. Эдмунд қайтыс болғаннан кейін бүкіл Англия патшалығына Кнут мұрагер болар еді. Эдмунд 30 қарашада, келісімге қол қойылғаннан кейін бірнеше апта ішінде қайтыс болды. Кейбір дереккөздер Эдмундты өлтіргенін айтады, бірақ оның өлімінің себептері әлі белгісіз. Батыс саксондар енді Кнутты бүкіл Англияның патшасы деп мойындады және 1017 жылы Лондонда Кентербери архиепископы Лайфинг оны тәж кигізді.

Англия королі

Кнут Англияны шамамен екі онжылдық бойы басқарды. Ол викинг шабуылдарынан қорғады – олардың көпшілігі оның басшылығында болды. Бұл 980 жылдары қайта жандана бастаған викингтердің шабуылдарынан бұрынғыдай нашарлаған елдің гүлденуін қайта қалпына келтірді. Өз кезегінде, ағылшындар оған Скандинавияның көп бөлігін бақылауға көмектесті. Оның билігі тұсында Англия ешқандай күшті сыртқы шабуылға ұшырамады.

Консолидациялау және Danegeld

Англияның Дания королі ретінде Кнут, күшті Уэссекс әулетінің қалғандарынан туындауы мүмкін кез келген қарсылықты жоюға асықты. Оның билігінің алғашқы жылы, ол күдікпен қараған бірнеше ағылшын дворяндарының өлімімен белгіленді. Этельредтің ұлы Эдвиг Этелинг Англиядан қашып кетті, бірақ Кнуттың бұйрығымен өлтірілді. Эдмунд Айронсайдтың ұлдары да шетелге қашып кетті. Этельредтің Нормандиялық Эммадан туған ұлдары Нормандия герцогтығындағы туыстарының қорғауына өтті. 1017 жылдың шілдесінде Кнут, Этельредтің жесірі және Нормандия герцогы Ричард I-нің қызы Емма патшайымға үйленді. 1018 жылы, бүкіл ел бойынша 72 000 фунт стерлингке тең, ал Лондоннан тағы 10 500 фунт стерлинг жиналғаннан кейін, Кнут әскерін төлеп, көп бөлігін үйіне жіберді. Ол Англияда 40 кеме мен олардың экипаждарын тұрақты күш ретінде қалдырды. Heregeld (әскерлік төлем) деп аталатын жылдық салық, Этельредтің 1012 жылы өз қызметіндегі скандинавиялықтарды марапаттау үшін енгізген жүйе арқылы жиналды. Кнут, бірнеше графтықтарды бір алдорменнің басқаруына біріктіру арқылы, ағылшынның қалыптасқан тенденциясын пайдаланды, осылайша елді төрт үлкен әкімшілік бірлікке бөлді, олардың географиялық аумағы Англияның бірігуінен бұрынғы ең ірі және берік патшалықтарға негізделген. Бұл провинцияларға жауапты лауазымды тұлғалар графтар деп аталды – бұл скандинавиялық атау Англияда бұрыннан қолданылып келді және енді барлық жерде алдорман атауын ығыстырды. Уэссекс бастапқыда Кнуттың тікелей бақылауында болды, ал Нортумбрия Эрик Хлатирге, Шығыс Англия Торкеллға, ал Мерсия Эдрик Стреонаның қолында қалды. Биліктің осы бастапқы бөлінуі ұзаққа созылмады. Қасаңдыққа бой алған Эдрик, Кнут таққа отырғаннан кейін бір жыл ішінде өлімге кесілді, бірақ оқиға ағылшын немесе даниялық жағалауда болғаны белгісіз. Ол өзінің 1019 жылғы хатында (Англияға, Даниядан), Англия мен Данияның патшасы ретінде қиындықтарды айтты. Осы оқиғалар Харальдтың өлімімен байланысты болуы мүмкін. Кнут, Данияның Англияға көмектесуі үшін еркіндігін қамтамасыз ету үшін наразылармен күрескенін айтады.

As Danish King of England, Cnut was quick to eliminate any prospective challenge from the survivors of the mighty Wessex dynasty. The first year of his reign was marked by the executions of a number of English noblemen whom he considered suspect. Æthelred's son Eadwig Ætheling fled from England but was killed on Cnut's orders. Edmund Ironside's sons likewise fled abroad. Æthelred's sons by Emma of Normandy went under the protection of their relatives in the Duchy of Normandy. In July 1017, Cnut wed Queen Emma, the widow of Æthelred and daughter of Richard I, Duke of Normandy. In 1018, having collected a Danegeld amounting to the colossal sum of £72,000 levied nationwide, with an additional £10,500 extracted from London, Cnut paid off his army and sent most of them home. He retained 40 ships and their crews as a standing force in England. An annual tax called heregeld (army payment) was collected through the same system Æthelred had instituted in 1012 to reward Scandinavians in his service. Cnut built on the existing English trend for multiple shires to be grouped together under a single ealdorman, thus dividing the country into four large administrative units whose geographical extent was based on the largest and most durable of the separate kingdoms that had preceded the unification of England. The officials responsible for these provinces were designated earls, a title of Scandinavian origin already in localised use in England, which now everywhere replaced that of ealdorman. Wessex was initially kept under Cnut's personal control, while Northumbria went to Erik of Hlathir, East Anglia to Thorkell the Tall, and Mercia remained in the hands of Eadric Streona. This initial distribution of power was short lived. The chronically treacherous Eadric was executed within a year of Cnut's accession. although it is unknown if this was off the English or Danish shores. He himself mentions troubles in his 1019 letter (to England, from Denmark), written as the King of England and Denmark. These events can be seen, with plausibility, to be in connection with the death of Harald. Cnut says he dealt with dissenters to ensure Denmark was free to assist England:

Мемлекеттік қызмет

Кнут Англияның дана және табысты патшасы ретінде есте қалды, бірақ бұл көзқарас оның тарихи жазбаларды сақтайтын шіркеуге жасаған жақсы қарым-қатынасымен байланысты болуы мүмкін. Сондықтан, ол екі әйел алған және өзінің христиан қарсыластарына қатыгездік танытқан болса да, бүгінгі күнге дейін діншіл адам саналады. Оның билігі тұсында Кнут ағылшын және дания мемлекеттерін біріктірді, скандинавиялық және саксондық халықтар Скандинавияда да, Британ аралдарында да үстемдік дәуірін бастан кешірді. Оның шет елдердегі жорықтары нәтижесінде викингтердің басымдығы ағылшындардың пайдасына бұрылып, ұзын кемелердің бағыты Скандинавияға қарай бұрылды. Кнут Данелау құрылымын және скандинавтардың еркін қызметін қамтамасыз ету үшін король Эдгардың заңдарын қайта жаңартып, қолданыстағы заңдарды бірқатар жарлықтармен толықтырып, оның назарына жеткізілген халықтың наразылықтарын басуға тырысты, олардың ішінде: Мүліктің иесіз қалған жағдайындағы мұрагерлік туралы және Батырлар мен жеңілдіктер туралы заңдар бар еді. Ол сондай-ақ, Дания мен Скандинавияның басқа аймақтарында қолданылған монеталармен бірдей салмақтағы монеталар сериясын енгізіп, валюта жүйесін күшейтті. Ол қазір I Кнут және II Кнут деп белгілі заң жинақтарын жариялады, бірақ олардың негізгі авторы Йорктік Вулфстан болған сияқты. Оның сарайында ағылшындар мен скандинавтар тең дәрежеде өкілдік етті.

Дания патшасы

1018 жылы Харальд II қайтыс болды, ал Кнут Данияға барып, Дания тағына өзінің мұрагерлігін бекітті, сондай-ақ 1019 жылы Англияға қарсы шабуылдарды болдырмау ниеті туралы хат жазды (жоғарыда қараңыз). Оған қарсы Даниядан наразылар болған сияқты, ал ол жасаған Помераниялық вендтерге шабуыл осыған байланысты болуы мүмкін. Осы жорықта Кнуттың ағылшын қолдаушыларының бірі Годвин, түнгі шабуылға жеке басшылық етіп, патшаның сенімін жеңіп алды. Дания тағындағы орны бекіген Кнут 1020 жылы Англияға оралды. Ол өзінің қарындасы Эстрид Свенсдаттердің күйеуі Ульф Ярлды Данияның регенті етіп тағайындады, сондай-ақ оған патшайым Эммадан туған кішкентай ұлы Хартакнутты, өзінің мемлекетінің мұрагері деп белгілеп, сеніп тапсырды. 1021 жылы Торкелл Ұзынның жер аударылуы вендтерге жасалған шабуылмен байланысты болуы мүмкін. 1022 жылы Олаф Скотконнинг қайтыс болды, ал оның ұлы Анунд Якобтың Швеция тағына отыруы Швецияны Норвегиямен одақтастырды, бұл Балтық теңізінде Данияның күшін көрсетуге себеп болды. Жомсборг, жомсвикингтердің аңызға толы бекінісі (Померания жағалауындағы аралда орналасқан деп есептеледі), Кнуттың жорығының мақсаты болды. Бұл айқын демонстрациядан кейін, Кнуттың скандинавиялық істерге үстемдік ету ниетінен соң Торкелл 1023 жылы Кнутпен келісімге келді. Норвегия королі Олаф Харальдссон мен Анунд Якоб Кнуттың Англияға берген уәдесін пайдаланып, Данияға шабуыл жасағанда, Ульф Даниялық еркіндік иелеріне әлі бала Хартакнутты король ретінде қабылдауға себепкер болды. Бұл амалдың нәтижесінде Ульф патшалықты регент ретінде басқарды. Осы оқиғалар туралы хабар алғаннан кейін Кнут Данияға қайтып, өзін қалпына келтіру үшін және Ульфпен айналысу үшін аттанды, ол да өз орнына келді. Хелгеа шайқасы деп аталатын шайқаста Кнут және оның әскері 1026 жылы, шамамен, Хелгеа өзенінің сағасында норвегиялықтар мен шведтермен шайқасты, ал оның айқын жеңісі Кнутты Скандинавиядағы ең басты басшы етіп бекітті. Ульфтің қайтадан билікке оралуы мен шайқасқа қатысуы Кнуттың кешірімін алмады. Кейбір деректерге сәйкес, Роскильдеде өткен банкетте ағайындылар шахмат ойнап отырғанда араларында дау туды, ал келесі күні, 1026 жылғы Рождествода Кнуттың үй қызметкерлерінің бірі Роскильде соборының алдындағы Троица шіркеуінде оның батасымен Ярлды өлтірді.

Harald II died in 1018, and Cnut went to Denmark to affirm his succession to the Danish crown, stating his intention to avert attacks against England in a letter in 1019 (see above). It seems there were Danes in opposition to him, and an attack he carried out on the Wends of Pomerania may have had something to do with this. In this expedition, at least one of Cnut's Englishmen, Godwin, apparently won the king's trust after a night time raid he personally led against a Wendish encampment. His hold on the Danish throne presumably stable, Cnut was back in England in 1020. He appointed Ulf Jarl, the husband of his sister Estrid Svendsdatter, as regent of Denmark, further entrusting him with his young son by Queen Emma, Harthacnut, whom he had designated the heir of his kingdom. The banishment of Thorkell the Tall in 1021 may be seen in relation to the attack on the Wends. With the death of Olof Skötkonung in 1022, and the succession to the Swedish throne of his son Anund Jacob bringing Sweden into alliance with Norway, there was cause for a demonstration of Danish strength in the Baltic. Jomsborg, the legendary stronghold of the Jomsvikings (thought to be on an island off the coast of Pomerania), was probably the target of Cnut's expedition. Successful, after this clear display of Cnut's intentions to dominate Scandinavian affairs, it seems that Thorkell reconciled with Cnut in 1023. When the Norwegian king Olaf Haraldsson and Anund Jakob took advantage of Cnut's commitment to England and began to launch attacks against Denmark, Ulf gave the Danish freemen cause to accept Harthacnut, still a child, as king. This ruse resulted in Ulf ruling the kingdom as regent. Upon news of these events, Cnut set sail for Denmark to restore himself and to deal with Ulf, who then got back in line. In a battle known as the Battle of the Helgeå, Cnut and his men fought the Norwegians and Swedes at the mouth of the river Helgeå, probably in 1026, and the apparent victory left Cnut as the dominant leader in Scandinavia. Ulf the usurper's realignment and participation in the battle did not, in the end, earn him Cnut's forgiveness. Some sources state that the brothers in law were playing chess at a banquet in Roskilde when an argument arose between them, and the next day, Christmas 1026, one of Cnut's housecarls killed the jarl with his blessing, in Trinity Church, the predecessor to Roskilde Cathedral.

Римге сапар

Скандинавиядағы жаулары бағындырылып, көріне бергенде бос уақытында Кнут Римде Киелі Рим императоры Конрад II-нің таққа отыруына куә болуға шақыруды қабылдады. Ол солтүстіктегі істерін қалдырып, 1027 жылы Пасхада Даниядан коронацияға барды, бұл орта ғасырлардағы Еуропа билеушілері үшін зор беделге ие болар еді. Қайтып келгенде ол 1019 жылғы хаты сияқты 1027 жылғы хатын да жазып, Англиядағы халқына шетелдегі ниеттерін жеткізіп, өзін "Англияның, Данияның, норвегиялықтардың және шведтердің бір бөлігінің патшасы" деп жариялады. Христиан патшасы ретіндегі рөліне сай, Кнут Римге күнәларынан тәубе ету үшін, халқының құтқарылуы мен қауіпсіздігі үшін дұға ету үшін, сондай-ақ Папамен ағылшын архиепископтары үшін паллиумнің құнын төмендету және Кантербери мен Гамбург-Бремен архиепископтары арасындағы Дания епархияларына басымдық үшін күресті шешу үшін келіссөздер жүргізу үшін барғанын айтты. Ол сонымен қатар Римге баратын жолдағы паломниктер мен саудагерлердің жағдайын жақсартуға тырысты. Оның өз сөздерімен: Кнуттың мәтініндегі "Роберт" - бұрынғы тәуелсіз Бургундия Корольдігінің соңғы билеушісі Рудольфтің қате жазылуы болуы мүмкін. Сондықтан Рим Папасының, Императордың және Рудольфтің салтанатты сөзі төрт архиепископ, жиырма епископ және "сансыз көп әміршілер мен ақсүйектердің" куәлігімен берілді, бұл рәсімдер аяқталғаннан кейін болғанын көрсетеді. Кнут пен император, әртүрлі деректерге сәйкес, христиандық дәуірде Құдайдың ықыласына бөленген патша бақытты елді билейтініне сенетін еді. Дегенмен, бұл монеталар көбінесе Данияда соғылған монеталардың көшірмелері саналады. Сигтунада швед патшасы Олаф Скотконунгтің Англия королі болғанын көрсететін монеталар да табылған. Кнут сонымен қатар Скандинавия корольдықтары арасындағы бейбітшілікті сақтау үшін Данияға бару ниетін білдірді, бұл Джон Вурчестердің 1027 жылы Кнуттың кейбір норвегиялықтардың наразы екенін естіп, оларға алтын мен күміс жіберіп, олардың таққа деген талабын қолдауын алуға тырысқанын айтуымен сәйкес келеді. 1028 жылы Кнут Англиядан Норвегияға, елу кемеден тұратын флотпен Тронгейм қаласына аттанды. Патша Олаф Харальдсон өзінің ақсүйектерін Кнуттың параға сатып алғаны және (Адам Бременнің айтуынша) олардың әйелдерін сиқыршылықпен айыптағаны себепті олармен күресуге мүміндік таба алмады. Кнут патша тағына отырды, енді Англияның, Данияның және Норвегияның, сондай-ақ Швецияның бір бөлігінің патшасы болды. Ол Ладе графтығын бұрынғы графтардың ұрпағына, Хокон Эриксонға сеніп тапсырды, Эрик Хаконарсон осы уақытқа дейін қайтыс болған болуы мүмкін. Хокон Эриктен кейін Нортумбрия графы болған болуы мүмкін. Норвегияның тәуелсіз патшаларына қарсы ұзақ жылдар бойы күрескен отбасының мүшесі Хокон, Кнуттың туысы, 1016-1017 жылдары Вурчестер графтығымен аралдарды иеленген еді. Ирланд теңізі мен Гебридтер арқылы теңіз жолдары Оркни мен Норвегияға жететін және Кнуттың Скандинавия мен Британ аралдарында үстемдік ету ниетіне орталық болды. Хокон Кнуттың осы стратегиялық тізбектегі өкілі болуы керек еді, ал соңғы қадам 1028 жылы Олаф Харальдссон қуылғаннан кейін Норвегиядағы патшаның орынбасары ретінде тағайындалу болды. Алайда, ол 1029 жылдың соңында немесе 1030 жылдың басында Пентленд бұғазында (Оркни аралдары мен материк арасында) кеме апатына ұшырап, суға батып кетті. Хоконның өлімінен кейін Олаф Харальдсон швед әскерімен Норвегияға оралды. Ол 1030 жылы Стиклестад шайқасында өз халқының қолынан қаза тапты. Кнуттың Нортгемптондық Эльфгифу және оның үлкен ұлы Свен Кнутсон арқылы Трондеярлдардың қолдауысыз Норвегияны басқаруға жасаған тырысы сәтті болмады. Бұл кезең Норвегияда Эльфгифу заманы деп белгілі, ол ауыр салықтармен, бүлікпен және Әйелі Сен-Олафтың заңсыз ұлы Магнус Жақсының басшылығымен бұрынғы норвегиялық әулеттің қайта орнатуымен сипатталды.

His enemies in Scandinavia subdued, and apparently at his leisure, Cnut was able to accept an invitation to witness the accession in Rome of the Holy Roman Emperor Conrad II. He left his affairs in the north and went from Denmark to the coronation at Easter 1027, which would have been of considerable prestige for rulers of Europe in the Middle Ages. On the return journey he wrote his letter of 1027, like his letter of 1019, informing his subjects in England of his intentions from abroad and proclaiming himself "king of all England and Denmark and the Norwegians and of some of the Swedes". Consistent with his role as a Christian king, Cnut says he went to Rome to repent for his sins, to pray for redemption and the security of his subjects, and to negotiate with the Pope for a reduction in the costs of the pallium for English archbishops, and for a resolution to the competition between the archdioceses of Canterbury and Hamburg Bremen for superiority over the Danish dioceses. He also sought to improve the conditions for pilgrims, as well as merchants, on the road to Rome. In his own words:

"Robert" in Cnut's text is probably a clerical error for Rudolph, the last ruler of an independent Kingdom of Burgundy. Hence, the solemn word of the Pope, the Emperor and Rudolph was given with the witness of four archbishops, twenty bishops, and "innumerable multitudes of dukes and nobles", suggesting it was before the ceremonies were completed. Cnut and the emperor, in accord with various sources, In the days of Christendom, a king seen to be in favour with God could expect to be ruler over a happy kingdom. These coins are however usually regarded as copies of coins minted in Denmark. Coins stating that the Swedish king Olof Skötkonung was King of England have also been found in Sigtuna. Cnut also stated his intention of proceeding to Denmark to secure peace between the kingdoms of Scandinavia, which fits the account of John of Worcester that in 1027 Cnut heard some Norwegians were discontented and sent them sums of gold and silver to gain their support for his claim to the throne. In 1028, Cnut set off from England to Norway, and the city of Trondheim, with a fleet of fifty ships. King Olaf Haraldsson was unable to put up a serious fight, both as his nobles had been bribed by Cnut and (according to Adam of Bremen) because he tended to apprehend their wives for sorcery. Cnut was crowned king, now of England, Denmark and Norway as well as part of Sweden. He entrusted the Earldom of Lade to the former line of earls, in Håkon Eiriksson, with Eiríkr Hákonarson probably dead by this time. Hakon was possibly the Earl of Northumbria after Erik as well. Hakon, a member of a family with a long tradition of hostility towards the independent Norwegian kings, and a relative of Cnut's, was already in lordship over the Isles with the earldom of Worcester, possibly from 1016 to 1017. The sea lanes through the Irish Sea and the Hebrides led to Orkney and Norway, and were central to Cnut's ambitions for dominance of Scandinavia and the British Isles. Hakon was meant to be Cnut's lieutenant in this strategic chain, and the final component was his installation as the king's deputy in Norway, after the expulsion of Olaf Haraldsson in 1028. Unfortunately, he was drowned in a shipwreck in the Pentland Firth (between the Orkney Islands and the mainland coast) either late 1029 or early 1030. Upon the death of Hakon, Olaf Haraldsson returned to Norway, with Swedes in his army. He died at the hands of his own people, at the Battle of Stiklestad in 1030. Cnut's subsequent attempt to rule Norway without the key support of the Trondejarls, through Ælfgifu of Northampton, and his eldest son by her, Sweyn Knutsson, was not a success. The period is known as Aelfgifu's Time in Norway, with heavy taxation, a rebellion, and the restoration of the former Norwegian dynasty under Saint Olaf's illegitimate son Magnus the Good.

Батыс теңіз жолдарындағы ықпал

1014 жылы Кнут Англияға қайта шабуыл жасауға дайындалып жатқанда, Клонтарф шайқасы Дублин қабырғалары алдындағы далада орналасқан әскерлердің қатарын анықтады. Лейнстер патшасы Маэль Морда мак Мурчада және Ирландияның билеушісі Брайан Борумаға қарсы көтеріліске қатысу үшін барлық викинг патшалықтарына елшілер жіберді. Оркни графы Сигурдқа барлық норвегиялық күштердің басқаруы ұсынылды, ал Жоғарғы патша Альбаннахтан көмек сұрады, оларды Мардың Мормаері Домналь мак Эймин меик Кейнн жетектеді. Лейнстер-викинг одағы жеңілді, екі қолбасшысы – Сигурд пен Маэль Морда қаза тапты. Брайан, оның ұлы, немересі және Мормаер Домналь да қаза болды. Сигтриггтің одағы бұзылды, бірақ ол тірі қалды, ал Ирландияның жоғарғы патшалығы қайтадан Маэль Сехнаилл мак Домнаилл басшылығымен Уи Неиллге қайтып келді. Дублин викингтері үшін Ирландия теңізі аймағында қысқа мерзімге еркіндік орнады, Солтүстік Атлантика архипелагының бүкіл Батыс теңіз аймағында саяси вакуум сезілді. Осы бос орынды толтыруға ұмтылғандардың арасында «Скандинавияға жетекшілік етуі оған батыс колонияларына ерекше ықпал етуге мүмкіндік берді және олардың сауда артерияларын бақылау саяси үстемдікке экономикалық артықшылық сыйлады» деген Кнут болды. Дублиндегі патша, Ерікті сақалды, Кнуттың төрт жапырақты мотивін бейнелейтін, оның атын көрсететін және оны «Дублиннің» немесе «ирландтардың арасындағы» билеуші деп атаған шамамен 1017–25 жылдары соғылған монеталар Кнуттың ықпалын көрсетеді. Тағы бір дәлел – Кнуттың үш жарғысында Сихтрик дукстің атының кездесуі. Өлеңдерінің бірінде Кнуттың сарай ақыны Сигватр Тордарсон атақты ханзадалар Кнутқа бас сәлем етіп, бейбітшілік сатып алғанын айтады. Бұл өлеңде Олаф Харальдсон туралы өткен шақта айтылады, өйткені ол 1030 жылы Стиклестад шайқасында қаза тапқан. Осыдан кейін, Норвегияны біріктіргеннен кейін, Кнут 1031 жылы Шотландияға әскерімен және Ирландия теңізіндегі флотпен келді, үш шотланд патшасының – Маэлькольмнің, болашақ король Мельбеттің және Иемарктың қарсылығынсыз бағынуын қабылдады. Бұл патшалардың бірі, Иемарк, Эхмарках мак Рагнайл болуы мүмкін, ол Уи Имайр әміршісі және Ирландия теңізінің теңіздік патшалығының билеушісі, оның иеліктерінің арасында Галлоуэй болды. Дегенмен, Малкольм Кнуттың билігіне көп мойын бұрмаған сияқты, ал Шотландияға ықпалы Кнут қайтыс болған кезде тоқтады. Мұндағы ирланд тілінің қолданылуы Галл Гаедил патшалықтарын емес, Галл патшалықтарын білдіруі мүмкін. Бұл Свейн Форкбирдтің Ирландия теңізіндегі болжамды әрекеттерін және Бремендік Адамның рекс Скоторуммен (шотланд патшасы) болған оқиғасын еске түсіреді және Иемаркқа да байланысты болуы мүмкін, ол 1031 жылы бағынды және Кнуттың ирландтармен қарым-қатынасына қатысты болуы мүмкін.

In 1014, while Cnut was preparing his re invasion of England, the Battle of Clontarf pitted an array of armies laid out on the fields before the walls of Dublin. Máel Mórda mac Murchada, king of Leinster, and Sigtrygg Silkbeard, ruler of the Norse Gaelic kingdom of Dublin, had sent out emissaries to all the Viking kingdoms to request assistance in their rebellion against Brian Bóruma, the High King of Ireland. Sigurd the Stout, the Earl of Orkney, was offered command of all the Norse forces, while the High King had sought assistance from the Albannaich, who were led by Domnall mac Eimín meic Cainnig, the Mormaer of Mar. The Leinster Norse alliance was defeated, and both commanders, Sigurd and Máel Mórda, were killed. Brian, his son, his grandson, and the Mormaer Domhnall were slain as well. Sigtrygg's alliance was broken, although he was left alive, and the high kingship of Ireland went back to the Uí Néill, again under Máel Sechnaill mac Domnaill. There was a brief period of freedom in the Irish Sea zone for the Vikings of Dublin, with a political vacuum felt throughout the entire Western Maritime Zone of the North Atlantic Archipelago. Prominent among those who stood to fill the void was Cnut, "whose leadership of the Scandinavian world gave him a unique influence over the western colonies and whose control of their commercial arteries gave an economic edge to political domination". Coinage struck by the king in Dublin, Silkbeard, bearing Cnut's quatrefoil type—in issue c. 1017–25—sporadically replacing the legend with one bearing his own name and styling him as ruler either 'of Dublin' or 'among the Irish' provides evidence of Cnut's influence. Further evidence is the entry of one Sihtric dux in three of Cnut's charters. In one of his verses, Cnut's court poet Sigvatr Þórðarson recounts that famous princes brought their heads to Cnut and bought peace. This verse mentions Olaf Haraldsson in the past tense, his death at the Battle of Stiklestad having occurred in 1030. It was therefore at some point after this and the consolidation of Norway that Cnut went to Scotland with an army, and the navy in the Irish Sea, in 1031, to receive, without bloodshed, the submission of three Scottish kings: Maelcolm, the future King Maelbeth and Iehmarc. One of these kings, Iehmarc, may be one Echmarcach mac Ragnaill, an Uí Ímair chieftain and the ruler of a sea kingdom of the Irish Sea, with Galloway among his domains. Nevertheless, it appears that Malcolm adhered to little of Cnut's power, and that influence over Scotland died out by the time of Cnut's death.—use of Irish here being likely to mean the Gall Ghaedil kingdoms rather than the Gaelic kingdoms. It "brings to mind Sweyn Forkbeard's putative activities in the Irish Sea and Adam of Bremen's story of his stay with a rex Scothorum (? king of the Irish) [&] can also be linked to Iehmarc, who submitted in 1031 [&] could be relevant to Cnut's relations with the Irish".

Чиркенемен қарым-қатынастар

Кнуттың жаулап алушы ретіндегі әрекеттері және құлатылған әулетке жасаған қатыгездігі оны шіркеумен келіспеушілікке түсірді. Ол король болғанға дейін христиан болған, тіпті крещениеде Ламберт деп аталған, бірақ Скандинавияның христиандануы толыққанды болмаған. Нормандиялық Эммаға үйленуі, оның бұрын Нортгемптондық Эльфгифуға үйленгеніне қарамастан, ол Эксетердегі мүлігімен оңтүстікте сақталды, шіркеу заңдарымен келіспеушілік тудырды. Шіркеу өкілдерімен келісу үшін Кнут викингтердің шабуылынан зардап шеккен барлық ағылшын шіркеулері мен монастырларын жөндеп, олардың қазыналарын толтырды. Ол сондай-ақ жаңа шіркеулер салды және монахтар қауымдастығының ынталы меценаты болды. Оның туған жері Дания христиан дінінің дамып келе жатқан елі болды және дінді жандандыруға деген құштарлық әлі де жаңа болды. Мысалы, Скандинавияда салынған алғашқы тас шіркеу 1027 жылы Роскильде салынды, оның демеушісі Кнуттың қарындасы Эстрид болды. Кнуттың шіркеуке деген көзқарасы терең діни сенімнен туындаған ма, әлде оның режимі халықты бақылау құралы болған ма, анықтау қиын. Оның поэзиясындағы пұтқа табынушылыққа деген құрметтің дәлелдері бар, ол өз скальдтарын скандинав мифологиясымен безендіруге қуанды, ал басқа викинг басшылары христиандық принциптерді қатаң сақтауға талап етті, мысалы, қасиетті Олаф. Дегенмен ол Еуропада құрметке лайық христиан мемлекетін құруға ұмтылды. 1018 жылы кейбір дереккөздер оның Римнен оралған Кентербери архиепископы Лифингтен Рим папасының нұсқаулық хаттарын алу үшін Кентербериде болғанын айтады. Егер бұл хронология дұрыс болса, ол бұл оқиғаны тіркеу үшін Кентербериден Оксфордтағы Уиттанға, Йорк архиепископы Ульфстанның қатысуымен барған болуы керек. Оның экуменикалық сыйлықтары кең таралған және көбінесе жомарт болды. Жерлер жалпы иелікке берілді, сондай-ақ салықтан босатылып, қасиетті заттар да сыйланды. Крайст-Черчке маңызды Сандвич портында құқықтар берілді, сондай-ақ салықтан босатылды, ал олар Лондон халқының наразылығына орай, қасиетті Эльфхедің қасиеттеріне ие болды. Корольдің жақсылығына ие болған тағы бір орын – Винчестер, байлығы жағынан Кентербериден кейін екінші орында тұрды. Жаңа Minster Liber Vitae Кнутты монастырьдің меценаты ретінде жазды, сондай-ақ 500 күміс және 30 алтын маркасы бар Винчестер кресті, сондай-ақ әртүрлі әулиелердің қасиеттері оған сыйланды. Ескі Minster қасиетті Биринусқа арналған қасиеттерді сақтады және оның артықшылықтарын растады. Эвешамдағы монастырь, оның аббаты Эльфвард, корольдің Эльфгифу ханым арқылы туысы (вероятно, Нортгемптондық Эльфгифу, королева Эмма емес, сонымен қатар Эльфгифу деп те белгілі) қасиетті Вигстанның қасиеттерін алды. Кейбір ағылшындар бұл саясатты мақұлдағанмен, оның скальдтары "қазынаны жою" деп атаған, салық жүктемесі кеңінен сезілді. Оның Лондон шіркеуіне деген көзқарасы жақсы болмады. Эли мен Гластонберидегі монастырлардың арасында да жақсы қарым-қатынас болған жоқ. Сонымен қатар, оның көршілеріне де басқа сыйлықтар берілді. Олардың арасында Шартрға жіберілген сыйлық та бар еді, оның епископы былай деп жазды: "Бізге жіберген сыйларыңызды көріп, біліміңізге де, сеніміңізге де таң қалдық, өйткені біз бұрын пұтқа табынушы патша екенін естігенбіз, енді сіздің ғана христиан емес, сонымен қатар Құдайдың шіркеулері мен қызметшілеріне ең жомарт сый беруші екеніңізді білдік". Ол Питерборо қаласында жасалған (суреттерімен әйгітлі) псалтыр мен тағамдық кітапты Кельнге, ал алтынмен жазылған кітапты және басқа да сыйлықтармен бірге Аквитанияның Ұлы Вильгельмына жібергені белгілі. Бұл алтын кітап, көрініп тұрғандай, Аквитанияның қасиетті Марциалдың елші ретінде мәлімдегенін қолдауға арналған. Оның иесі шебер қолөнерші, ғалым және құлшынысты христиан болған, ал Сент-Марциаль аббаттығы үлкен кітапхана және скрипторий болған, ол Клюнидегіден кейін екінші орында тұрды. Кнуттың сыйлықтары тарихшылардың қазіргі білімінен әлдеқайда көп болуы мүмкін. Кнуттың 1027 жылы Римге сапары оның христиан дініне берілгендігінің тағы бір белгісі. Ол екі держава арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін Конрад II-нің таққа отырғызу рәсіміне қатысқан болуы мүмкін, бірақ ол бұрын аспан патшалығының кілттерін ұстайтын қасиетті Петірдің ықыласына ие болуды уәде еткен. Римде болған кезінде Кнут папамен келісіп, ағылшын архиепископтарының паллиум алу үшін төлейтін ақысын азайтады. Сондай-ақ, ол өзінің патшалығынан келген жолаушыларға әділетсіз жол ақысын төлейтіндіктен қиындық тудырмауды және оларды Римге баратын және қайтып келетін жолдарда қорғап тұруды тапсырды. 1030 жылы екінші сапарға аттанғандығы туралы кейбір деректер бар.

Cnut's actions as a conqueror and his ruthless treatment of the overthrown dynasty had made him uneasy with the Church. He was already a Christian before he was king—being named Lambert at his baptism—although the Christianization of Scandinavia was not at all complete. His marriage to Emma of Normandy, even though he was already married to Ælfgifu of Northampton, who was kept in the south with an estate in Exeter, was another conflict with Church teaching. In an effort to reconcile himself with his churchmen, Cnut repaired all the English churches and monasteries that were victims of Viking plunder and refilled their coffers. He also built new churches and was an earnest patron of monastic communities. His homeland of Denmark was a Christian nation on the rise, and the desire to enhance the religion was still fresh. As an example, the first stone church recorded to have been built in Scandinavia was in Roskilde, c. 1027, and its patron was Cnut's sister Estrid. It is difficult to ascertain whether Cnut's attitude towards the Church derived from deep religious devotion or was merely a means to reinforce his regime's hold on the people. There is evidence of respect for the pagan religion in his praise poetry, which he was happy enough for his skalds to embellish in Norse mythology, while other Viking leaders were insistent on the rigid observation of the Christian line, like St Olaf. Yet he also displays the desire for a respectable Christian nationhood within Europe. In 1018, some sources suggest he was at Canterbury on the return of its Archbishop Lyfing from Rome, to receive letters of exhortation from the Pope. If this chronology is correct, he probably went from Canterbury to the Witan at Oxford, with Archbishop Wulfstan of York in attendance, to record the event. His ecumenical gifts were widespread and often exuberant. Commonly held land was given, along with exemption from taxes as well as relics. Christ Church was probably given rights at the important port of Sandwich as well as tax exemption, with confirmation in the placement of their charters on the altar, while it got the relics of St Ælfheah, at the displeasure of the people of London. Another see in the king's favour was Winchester, second only to the Canterbury see in terms of wealth. The New Minster Liber Vitae records Cnut as a benefactor of the monastery, and the Winchester Cross, with 500 marks of silver and 30 marks of gold, as well as relics of various saints was given to it. Old Minster was the recipient of a shrine for the relics of St Birinus and the probable confirmation of its privileges. The monastery at Evesham, with its Abbot Ælfweard purportedly a relative of the king through Ælfgifu the Lady (probably Ælfgifu of Northampton, rather than Queen Emma, also known as Ælfgifu), got the relics of St Wigstan. While some English approved of these policies, which his skalds called "destroying treasure", the burden of taxation was widely felt. His attitude towards London's see was clearly not benign. The monasteries at Ely and Glastonbury were apparently not on good terms either. Other gifts were also given to his neighbours. Among these was one to Chartres, of which its bishop wrote: "When we saw the gift that you sent us, we were amazed at your knowledge as well as your faith since you, whom we had heard to be a pagan prince, we now know to be not only a Christian, but also a most generous donor to God's churches and servants". He is known to have sent a psalter and sacramentary made in Peterborough (famous for its illustrations) to Cologne, and a book written in gold, among other gifts, to William the Great of Aquitaine. This golden book was apparently to support Aquitanian claims of St Martial, patron saint of Aquitaine, as an apostle. Of some consequence, its recipient was an avid artisan, scholar and devout Christian, and the Abbey of Saint Martial was a great library and scriptorium, second only to the one at Cluny. It is likely that Cnut's gifts were well beyond historian's current knowledge. Cnut's journey to Rome in 1027 is another sign of his dedication to the Christian religion. It may be that he went to attend the coronation of Conrad II in order to improve relations between the two powers, yet he had previously made a vow to seek the favour of St Peter, the keeper of the keys to the heavenly kingdom. While in Rome, Cnut made an agreement with the Pope to reduce the fees paid by the English archbishops to receive their pallium. He also arranged that travellers from his realm not be straitened by unjust tolls and that they should be safeguarded on their way to and from Rome. Some evidence exists for a second journey in 1030.

Өлім және мұрагерлік

Кнут 1035 жылғы 12 қарашада Шэфтсбериде қайтыс болды. Оның анасы, королева Эмма, бұрын Винчестерде ұлының кейбір үй сақшыларымен бірге тұрған, Кнуттың басқа ұлы, Эльфгифу Нортгемптондықтан туған Свейннің қолдаушыларының қысымымен Фландриядағы Брюггеге қашуға мәжбүр болды: Гарольд Харфут – 1035–1037 жылдары Англияның регенті (ол 1037 жылы Англия тағына талап етіп, 1040 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді). Скандинавиядағы бейбітшілік Хартакнутқа 1040 жылы таққа отырып, анасының орнын қайтаруға мүмкіндік берді. Ол Дания мен Англияның тәждерін қайта біріктірді, 1042 жылы қайтыс болғанға дейін. Данияда Ульфтің ұлы Свейн Эстридсон мен Норвегия королі арасындағы билік күресінен соңғы жылдары тәртіпсіздік орнады, бұл Магнустың 1047 жылы қайтыс болуымен аяқталды. Егер Кнуттың ұлдары оның қайтысынан кейін он жыл ішінде өлмесе, және егер оның жалғыз қызы Гунгильда, Конрад II-нің ұлы Генрих III-ке қайтысынан сегіз ай кейін үйленбек болса, Италияда императордың жұбайы бола алмай қайтыс болмаса, Кнуттың билігі Англия мен Скандинавия арасындағы толыққанды саяси одақтың негізі болуы мүмкін еді – Солтүстік теңіз империясы, қанымен қатысы бар қасиетті Рим империясымен.

Винчестердегі сүйектер

Кнут Винчестердегі Ескі Монастырға жерленді.