Кіріспе

Данияда туған этникалық топ – даниялықтар (danskere, ) – Данияда туған этностық топ және ұлт, сондай-ақ Дания мемлекетімен байланысты қазіргі заманғы халық. Бұл байланыс тұқымдық, заңдық, тарихи немесе мәдени болуы мүмкін. Даниялықтар көбінесе өздерін ұлт ретінде қарастырады және "этностық" терминін жақында көшіп келгендерді сипаттау үшін қолданады, оларды кейде "жаңа даниялықтар" деп те атайды. Қазіргі заманғы даниялық ұлттық санасы "даниялықтық" ұғымына негізделген, ол тарихи мәдени байланыстар арқылы қалыптасқан принциптерге құрылған және әдетте этникалық тегіне байланысты емес.

Ерте тарих

Дания ежелгі заманнан бері аңғарлар, кимврлер, ютар, герулдер, тевтондар және басқа да герман тайпаларымен қоныстанған.

Викингтер дәуірі

Даниядағы даниялықтардың алғашқы айрықша аталуы 10 ғасырда Джеллинг руналық тасында кездеседі, онда 10 ғасырда Даниялықтардың Харальд Блютут арқылы христиан дініне өтуі туралы айтылады. 960 және 980 жылдардың басында Блютут Дания жерінде патшалық құрды, ол Ютландиядан Сканияға дейін созылды. Сол кезде оған неміс миссионері келді, ол аңыз бойынша, отқа төзіп, Харальдты христиандыққа көнуге көндірді. Келесі жылдары Дания викингтерінің кеңеюі болды, оның нәтижесінде Норвегия мен Англия Данияның Солтүстік теңіз империясына қосылды. 1035 жылы Ұлы Кнуттың қайтысынан кейін Англия Данияның билігінен бөлініп шықты. Кнуттың немересі Суэйн Эстридсон (1020–74) Данияның патшалық билігін қайта орнатып, сол кездегі бүкіл Скандинавияның архиепискобы болған Бремен архиепискобымен жақсы қарым-қатынас орнатты. Келесі ғасырларда Дания империясы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауы бойында кеңейді. «Det danske folk» (даниялықтар) тұжырымы 19 ғасырлық этникалық ұлтшылдықта маңызды рөл атқарды және құқықтық мәртебеден гөрі өзін-өзі анықтауға қатысты. Бұл терминді қолдану көбінесе тарихи контекстпен шектеледі, атап айтқанда, Дания ұлттық мемлекетінің мәртебесіне қатысты Шлезвиг герцогтігінің мәселесіндегі неміс-даниялық күрес. Бұл Данияда және басқа жерлердегі Дания ұлтының адамдарын сипаттайды, ең бастысы – Данияның өзінде және бұрынғы Данияның Шлезвиг герцогтігіндегі этникалық даниялықтарды. Бұл анықтамаға бұрынғы Норвегия, Фарер аралдары және Гренландиядан келгендер, неміс азшылығының мүшелері және басқа этникалық азшылықтардың мүшелері кірмейді. Маңыздысы, даниялықтардың жеке басын анықтау үшін, көптеген басқа этно-ұлттық жеке басын анықтау үшін қолданылатын сияқты, ешқандай нәсілдік немесе биологиялық мұрамен байланыс болған емес. Мысалы, Н. Ф. С. Грунтвиг даниялықтардың тіліне және отан – Данияға деген эмоционалдық байланысына баса назар салды, оларды даниялықтықтың шешуші өлшемдері деп атады. Бұл мәдени этникалық анықтаманың Данияның еврей және поляк тектес алғашқы этникалық азшылықтарын Германияға қарағанда сәттірек интеграциялауының себептерінің бірі болуы мүмкін. Яһудилік даниялық этникалық сәйкестікке қайшы келмейді, егер ең маңызды мәдени тәжірибелер мен құндылықтар ортақ болса. Бұл инклюзивті этникалық жағдай Даниядағы антисемитизмнің салыстырмалы түрде аздығының және Дания еврейлерін құтқарудың, Данияның еврей халқының 99% Холокосттан аман қалғанының негізі ретінде сипатталды. Қазіргі заманғы Данияның мәдени сәйкестігі 19 ғасырда Дания ұлттық мемлекетінің пайда болуымен байланысты. Осыған байланысты Данияның ұлттық сәйкестігі шаруалар мәдениеті мен лютерандық теология негізінде қаланды, Грунтвиг пен оның халықтық қозғалысы осы процесте маңызды рөл атқарды. Даниялық болудың екі анықтамалық мәдени критерийі – дания тілін білу және Данияны отан деп тану. Даниялықтықтың идеологиясы Данияның Еуропалық Одамен (ЕО) саяси қарым-қатынастарын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, бұл Дания халқының айтарлықтай қарсылығына ұшырады, сондай-ақ Дания жұртшылығының иммиграцияның күшеюіне жақындағы реакциясында да көрінді.

Диаспора

Дания диаспорасы эмигранттар мен олардың ұрпақтарынан тұрады, әсіресе өздерінің даниялық мәдениетінің кейбір әдет-ғұрыптарын сақтайтындар. Германия шекарасында орналасқан бұрынғы Данияның Оңтүстік Шлезвиг (Sydslesvig) аймағында шамамен елу мың даниялық санаты бар неміс азаматы тұрады, олар жергілікті халықтың шамамен он пайызын құрайды. Данияда осы топқа көбінесе «шекарадан оңтүстікке қарайғы даниялықтар» (De danske syd for grænsen), «даниялық саналы» (de dansksindede) немесе жай ғана «Оңтүстік Шлезвигтіктер» деп аталады. Иммиграцияның нәтижесінде АҚШ, Бразилия, Канада, Гренландия және Аргентина сияқты Даниядан тыс елдерде де даниялық тамыры бар көптеген адамдар бар. Даниялық американдықтар (Dansk amerikanere) – даниялық тегінен тараған американдықтар. Шамамен 1,5 миллион америкалықтың тегі немесе шығу тегі Данияға байланысты. Көптеген даниялық американдықтар АҚШ-тың батыс және орталық-батыс штаттарында тұрады. Калифорния штатында Даниядан шыққан адамдардың саны АҚШ-та ең көп. АҚШ-тағы танымал даниялық қауымдастықтар Калифорния штатының Солванг және Висконсин штатының Расин қалаларында орналасқан, бірақ Дания үкіметі оларды ресми түрде даниялықтар деп санамайды және кейбір еуропалық елдердегідей, тек тегі бойынша Дания азаматтығын алу мүмкін емес. 2006 жылғы халық санауы бойынша, 200 035 канадалықтың тегі даниялық, олардың 17 650-і Данияда туған. Канада соғыстан кейінгі кезеңде даниялықтар үшін маңызды бағытқа айналды. Бір кезде Копенгагенде Канаданың иммиграциялық кеңсесін ашу жоспарланған болатын. Данияның бақылауындағы өздігінен басқаратын аумақ – Гренландияда шамамен 6 348 даниялық гренландтық тұрады, бұл аумақтың халқының шамамен 11 пайызын құрайды.

Генетика

Даниялықтардың арасында ең көп кездесетін Y ДНК гаплогруппалары R1b (37,3%) және I1 (32,8%) құрайды.