Кіріспе

1983 жылы Айзек Азимовтың "Таңның роботтары" романы – американдық жазушы Айзек Азимовтың 1983 жылы алғаш жарық көрген, кім қылды? жанрындағы ғылыми-фантастикалық романы. Бұл Азимовтың "Робот" сериясындағы үшінші роман.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Жердегі детектив Илайджа Бейли ұлымен және басқалармен бірге әлеуметтік тұрғыдан тамыр жайған агорафобияны жеңу үшін жаттығады, оған Аурораның Spacer әлемі оны қылмыс тергеуді сұрады: Р. Джандер Панеллдің ақыл-ойының жойылуы, Р. Данель Оливаумен бірдей адам тәрізді робот, ақыл-ой блогы бар. Роботты ойлап тапқан Хан Фастольф бұл әрекетті жасаған жалғыз адам екенін мойындаған, бірақ мұны істегенін жоққа шығарған. Фастолф сонымен қатар Жерге жақтас Ауроран саяси фракциясының көрнекті мүшесі; сондықтан оның ақталуы саяси тұрғыдан тиімді. Аврораға бара жатқанда Бэйли тағы да Р. Данель Оливаумен серіктес болып, Р. Гискард Ревентловпен танысады, ол бұрынғы модельдің роботы. Аврорада ол Р. Яндердің соңғы иесі Гладыя Дельмарремен сұхбаттасады және Гладыяның Жандермен жыныстық қатынаста болғанын, эмоционалдық тұрғыдан оны күйеуі деп санағанын біледі. Кейін Бэйли Фастолфтың алыстаған қызы Василия Фастолфпен сұхбат жасайды ("Василия Алина") ол әкесі психохисторияны ілгерілету үшін қажет нәрсені жасайды деп мәлімдейді, оның ішінде Яндер мен Гладианың жүрегі жараланған. Осыдан кейін Бэйли Греймионис Сантрикспен сұхбат жасайды, ол Гладыя мен Василия екеуімен бірге Ауроранның табуын жасады. Гремионис кісі өлтіруге қатысы бар екенін жоққа шығарып, ол Бэйли туралы төрағаға (Аврора үкіметінің атқарушы органы) жамандау үшін хабарлағандығын айтады; бірақ жауап бергеннен кейін Василия оның Гладиаға деген құштарлығын ұйымдастырғанын түсінеді. Кейін Бейли Фастолфтың басты саяси қарсыласы және Роботика институтының басшысы Келден Амадиромен сұхбаттасады. Ол институттың саяси мотивациясын түсіндіреді: олар Аврораның Галактиканы адам тәрізді роботтар арқылы отарлауын көргісі келеді. Амадхиромен сұхбаттасу барысында Бейлидің аэродромы (жеке әуеайлақ) тоқтауға мәжбүр болады. Ауа компрессоры саботажға ұшырады. Бейли Амадироға күдікпен қарай отырып, Данель мен Гискардқа қашуға бұйрық береді. Бірнеше робот машинаны ұстап, Бейлиден сұрақтағанда, Бейли оларға Дэнелді Робототехника институтына қайтаруды бұйырғанын айтады және олар кетеді. Бейли машинамен сырттағы найзағайға қашады, онда агорафобиясы оны есінен тайдырады. Оны Гладыя мен Гискард тауып алады және Гладыяның үйіне апарады. Бастығы Fastolfe және Amadiroмен бұрын ұйымдастырылған кездесуде Бэйли Amadiro-ны өзін Институтта қорғап қалу үшін көлікті саботаж жасады деп айыптайды, сондықтан Данелді де бақылаусыз ұстауға заңды себеп бар. Бейлидің айтуынша, Фастолфтың ынтымақтастығысыз, адам тәрізді роботтар туралы білімді алудың жалғыз жолы - Данельді теріске шығару инженерін мұқият жауап беру арқылы, бұл Амадироға оның жұмысының егжей-тегжейін білуге мүмкіндік береді. Логикалық тұрғыдан қарасақ, Белидің дәлелсіз айыбы Амадриро сияқты танымал және құрметке ие Ауроранның ресми түрде жоққа шығаруына қарсы тұра алмайды. Алайда, Бейли Амадироға Амадироның Гладиа мен Яндер арасындағы қарым-қатынасты білетінін және оның оны күйеуі деп санайтынын айтады; бұл жергілікті Ауроран үшін ойға сыймайтын нәрсе. Амаддиро мұны біреуден естіген шығар, бірақ кімнен есіне түсіре алмайтынын айтады. Кейін Бейли Амадрироға бұл қарым-қатынас туралы тек бір Ауроран ғана айта алатынын айтады: Жандердің өзі. Содан кейін ол құпияның шешімін береді: Гладиа болмаған кезде Амадиро Жандерді үш өлшемді көру (телебейне) арқылы сұрап, сынады. Данель Фастольфтің мекемелерінің бір бөлігі болды, сондықтан жақсы күзетілді, бірақ Яндер Гладианың үйінде болды, сондықтан оны кері инженерия мақсатында жауап беру әлдеқайда оңай болды. Гремьонис Гладыяға соғыс жасауға талпынды, өйткені олар ұзақ серуендеуге бейім болды, бұл Амадироға сынақтарға көбірек уақыт берді. Көлікті саботаждау Данелді тұтқындап, талдауды аяқтау үшін жасалды. Бейли бұл эксперименттер Джандердің өшірілуіне себеп болған болуы мүмкін деп мәлімдегенде, Амадиро эксперименттер мүлдем зиянсыз екенін айтады. Осылайша, ол Жандермен жұмыс істегенін мойындайды, бұл оның жағдайын үмітсіз етеді. Нәтижесінде ол Фастольфтің саясатымен келісуге мәжбүр болады; Амадиро Жердің галактикалық отарлауда қатысу құқығымен келіседі, ал Фастольф Институтқа адам тәрізді робот дизайны туралы деректерін береді. Алайда Бэйли Гискардпен бетпе-бет келеді, ол Василияның бала кезінде тәжірибелер кезінде оған телепатиялық қабілеттер бергенін мойындайды. Хан Фастольфтің санасынан алынған білімді пайдаланып, Гискард Адамдық роботтарды жасау үшін �...

Кейіпкерлер

Төменде сюжеттік егжей-тегжейімен бірге кітаптағы барлық маңызды және екінші дәрежелі кейіпкерлердің пайда болу ретімен тізімі берілген. Илайджа Бейли: Жерде жұмыс істейтін қара киімдегі (полиция детективі). Ол Аурорадағы істі шешу үшін шақырылады. Езабел "Джесси" Бейли: Илайджаның әйелі (тек есімдері аталады). Бентли Бейли: Илайджаның ұлы. Глэдия: Бейли Солярияда танысқан, қазір Аурорада тұратын әйел. Ол Фастольфтен қазір жойылған Жандер Панельді қарыз алған. Уилсон Рот: жаңа комиссар және Бейлидің Джулиус Эндерби отставкаға кеткеннен кейін екі жарым жылдан бергі басшысы. Лавиния Демачек: Жердегі Әділет министрлігінің орынбасары. Альберт Минним: Лавинияның жоғары лауазымды қызметкері (тек есімдері аталады). Хан Фастольф: Аурорадағы саясаткер, экстремистер оны адам тәрізді роботты жойғаны үшін айыптайды. Ол Аурораның жетекші робототехникалық теорияшысы ретінде Данельді және оның үй шаруасында көмектесетін 56 роботты бағдарламалаған. Оның екі қызы бар және ол гуманист (барлық адам баласының Галактиканы зерттеуге құқығы бар деп санайды). Р. Данель Оливау: Бейлидің бұрынғы серіктесі, ол Фастольфтің жасаған алғашқы сәттілі адам тәрізді роботы. Р. Гискард Ревентлов: Бейли Аурораға жолда кездесетін робот. Ол Фастольф жасаған және оның оң қолы. Жандер Панель: Аурорада жойылған робот. Бастапқыда Фастольфке тиесілі болған, ол Глэдияға пайдалану үшін берілген. Рож Неменну Сартон: Данельдің дизайнері. Ол Жерде өлтірілген (тек есімдері аталады). Фания: Фастольфтің қазіргі әйелі (тек есімдері аталады). Пандион: Глэдияға қызмет ететін робот. Борграф: Глэдияға қызмет ететін робот. Василия Алиена: Фастольфтың қызы, оны Аурора дәстүріне қарсы өзі тәрбиелеген. Ол кәсіби робототехник және Фастольфқа қарсы Аурораның Робототехника институтының мүшесі. Люмен: Фастольфтың қызы, онымен байланысы аз. Ол Глобалист партиясынан саяси кеңсеге үміткер, бұл партия Ауроралықтардың Галактикаға лайық екеніне сенеді (тек есімдері аталады). Сантрикс Гремионис: Глэдияға бірнеше рет өзін ұсынған Ауроралық. Ол шаш пен киім дизайнері, Бейли оны сұраққа тартыпты. Брунди: Гремиониске қызмет ететін робот. Келден Амадиро: Аурораның Робототехника институтының басшысы. Малуон Сисис: Бейли Амадироға жету үшін сөйлескен робототехник. Рутилан Хордер: Аурора заң шығару органының төрағасы.

Қабылдау

Дейв Лэнгфорд "Ақ жұлдыз" журналының 53-ші санында "Таң роботтары" ромасын қарап шығып, "Бұл ойға толы кітап, қылмыстың интеллектуалдық схемасы шеберлікпен салынған сюжет пен қадамдар арқылы біртіндеп ашылады, ал физикалық ширығудың ең жоғары шегі Бейлидің жаңбырға ілігіп қалуынан ғана тұрады (оның агорафобиясының арқасында өте әсерлі көрініс)" деді. 1984 жылы бұл роман "Хьюго" және "Локус" сыйлықтарына ие болу үшін ұсынылды.