Кіріспе

Илеана Косанзеана – румын мифологиясындағы кейіпкер. Ол әдемі және жақсы мінезді ханшайым немесе императордың қызы ретінде бейнеленеді, немесе зор күш-қуаты бар пери ретінде сипатталады.

Аттар

Профессор Нина Кучюктың айтуынша, оның есімін келесідей аударуға немесе жазуға болады: Косинзеана, Косензеана, Санзиана, Синзиана, Илеана Косинзана, Хелен Косинзана және Илеана Косинзеана Сора Соарелуи ("Күннің сіңлісі"). Оны "Гүлдер патшайымы" деп те атауға болады. Адела Илеана Драусеанның айтуынша, Илеана есімі Еленадан шыққан, ал косанзеана румындық мереке sânziană және румын мифологиясындағы феяларды белгілеу үшін тағы бір терминмен байланысты. Фольклорист Лазар Саинеану оның есімін француз тіліне Hélène aux cheveux d'or (sic) ("Алтын шашы бар Елена") деп аударды. Румын тіл біліміндегі Сорин Палига кейіпкердің бірнеше баламалы аттарын тізімдейді: Илеана Симзиана, Флореа Флорилор ("Гүлдердің гүлі"); Фрумоаса луми ("Әлемнің сұлулығы"); Зана доброзана (zână, латынша Дианадан, "фея" дегенді білдіреді, және оның пікірінше, славян сөзі dobr "жақсы" деген мағынаны білдіреді). Оны кейде Рора және Розуна деп атайды, бұл Палигаға сәйкес, "тамшы" сөзін қамтиды, ол оны таңертеңгілік пен өсімдік құдайымен байланыстырады. Тағы бір теория бойынша, оның шыққан тегі кеш латынша Constantiana-дан болуы мүмкін, грекше айтылуы *Cosandiana-ға ұқсас. Бұл император Константин Ұлының анасы, Сент-Еленамен байланысты болуы мүмкін, кейіннен sânziană-ның және феялардың әсерімен байланысқа түскен.

Фольклорлық шығармалар

Румын халық фольклорында Илеана – әйел сұлулығының бастапқы түсінігі, перилердің арасындағы ең әдемісі: оның көздері күндей жарқырайды, денесі теңіздей кең, ал киімдері гүлдерден тоқылған. Ән салғанда аузынан алтын мен інжу-маржан ағып шығады. Ол сондай-ақ, ақ сиқыр күшін жараларды емдеуге немесе қайта тірілтуге пайдаланады. Илеана Косанзеана – румындық генийдің ең поэтикалық қиялын бейнелейді. Ол сұлулықты, жастықты және періштедей таза жанды, бір сөзбен айтқанда, адамзаттың кемелдігін символдайды. Ол – құдайдан берілген күш-қуаты мен символдық мәні бар мифтік кейіпкер. Илеана Косанзеана батылдығы, ақылы, қарапайымдылығы және еңбекқорлығының арқасында зұлым күштерді жеңіп шығады.

Ай кейіпкері Илеана

Илеана Косанзеана – "алтын шашы мен көк көзі бар қыз" және профессор Адела Илеананың пікірінше, ол "күндік еркек архетипіне" "әйел қарсылығын" білдіреді: Принц Фат Фрумос. Екінші жағынан, бірнеше ғалымдар Илеана Косанзеананың айлық жағы бар екенін, сондай-ақ оның Рим қасиетті Діанамен байланысты этимологиясының болуын да дәлелдейді. Айға Илеана Санциана ретінде де табынылған. Румын фольклорисі Марку Беза айдың "халықтық" румындық Рождество әнінде (колинда) және Трансильвания балладасында Күннің қарындасы ретінде бейнеленгенін айтты. Тереза Стратилеско жинаған аңызда Күн үйленгісі келеді, бірақ лайықты жар таба алмайды. Ол тоғыз бойжеткенді көреді, олардың ішінде "күннің қарындасы" Илеана Симзиана да бар. Ол оған қиын тапсырмалар беріп, өз қарындасына үйленуден жаңылдыруға тырысады. Осы уақытта Илеана крест жасап бата алады және теңізге секіріп, шабаққа айналады. Күн балықшыларға оны ұстауды бұйырады, бірақ олар тек балықты ғана табады. Әулиелер оған аянып, теңізден алып шығып, Адам мен Хауаға жеткізеді, олар оны "тазартады" және "Луна" деп ат қояды. Құдай оны Күннің қарсы тұрушысы ретінде белгілейді. Беза сонымен қатар, әріптес фольклорисі Г. Дем. Теодореску жинаған оқиғаның нұсқасын да хабарлады, онда Ай Күннен Қара теңіз арқылы темір көпір және аспанға баспалдақ салуды сұрап, тойды кейінге қалдыруға тырысады.

Ұқсас таңбалар

Румын фольклорисі Лазар Сэйнеану румындық Илеана Косанзеананы албандық Букура е дхеут ("Жердің сұлулығы") және венгрлік Түндер Илона ("Пері Елена")мен салыстырды.

Әңгімелерде

Кейбір ертегілерде "Илеана Косанзеана" - көктем гүлдерінің перисі, ол әр гүлге хош иісін сыйлайды, бірақ оны қайтарып алу қабілеті де бар. Эльфтер мен гүлдер оны жақсы көреді, тіпті жел де Илеананы сүйеді, алайда оны ешқашан қолға түсіре алмайды. Аңыз бойынша, ол Змеу (аждаһа сияқты) ұрлап әкеткен сұлу ханшайым, ол оны өз қамалына қамап, оның үйлену ұсынысын қабылдауын күтеді. Оны Фат Фрумос құтқарады, ол – шайтаннан құтылған ханзадаға ұқсас. Фат Фрумос Илеана Косанзеанаға жол тартқанда көптеген сынақтардан өтеді. Соңында ол Змеумен шайқасып, жеңіске жетеді және Илеана Косанзеананы босатады. Олар екеуі де бақытты өмір сүреді. Кейбір аңыздарда Илеана Косанзеананың үлкен ағасы – Верея Витеазул болғандығы айтылады. "Илеана Косанзана, дин косита флореа и канта, ноуа импаратии слуша" ("Илеана Косанзана, оның өрілген шашындағы гүл ән салады, тоғыз патшалық тыңдайды") ертегісінде ханшайым Илеана Косанзана музыкамен байланысты, ол – құдайлық әндер шығаратын сиқырлы гүл арқылы.

Қарым-қатынас белгілері

Румыния фольклорында тағы бір осындай есімді пери бар: Иана Санциана (ro). Адела Илеананың сөзінше, кейбір ұқсастықтарға қарамастан, оларды шатастыруға болмайды: екеуі де шын мәнінде перилер, бірақ Иана – аспандық немесе жұлдыздық кейіпкер, ал Илеана Косанзеана – "адам, жер бетіне қатысты". Иана да күннің қарындасы болғандықтан, күнге байланысты сипаттарды көрсетеді.