Станислав Лесневский: Польшалық математик, философ және логик

Кіріспе

Польшалық математик және философ Станислав Лесневский (30 наурыз 1886 – 13 мамыр 1939) – поляк математигі, философы және логик.

Өмір

Ол 1886 жылғы 28 наурызда Мәскеу маңындағы Серпухов қаласында, Транс-Сибір теміржолын салуға қатысқан инженер Изидор мен Еленаның (құрметті әкесі Палчевский) отбасында дүниеге келді. Лесневский Иркутск қаласындағы гимназияда оқыды. Кейін Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде Ханс Корнелиус пен Львов университетінде Вацлав Серпинскийдің лекцияларын тыңдады. Лесневский Казимеж Твардовский құрған Львов-Варшава логика мектебінің алғашқы өкілдерінің бірі болды. Альфред Тарски мен Ян Лукашевичпен бірге ол Варшава университетін соғыс аралық кезеңде формалды логика саласындағы әлемдегі маңызды ғылыми орталыққа айналдырған үштік құрды. Алайда, Лесневскийдің антисемитизмінің күшеюі Тарскимен қарым-қатынастың уысуына әкелді. Оның ең маңызды еңбегі – үш біріккен формалды жүйені жасауы, оларға грек тілінен алынған прототетика, онтология және мереология деген аттар берілді. ("Аттар есебі" онтологияның орнына кейде қолданылады, бұл термин метафизикада мүлдем басқа мағынада жиі қолданылады.) Бұл жүйелерді Симонс (1987) жақсы түсіндіріп берген, олар Леонард пен Гудманның жеке тұлғалар калькулясынан туындаған, қазіргі кезде кең таралған мереологияның түрлерімен салыстырып, қарама-қарсы қояды. Симонс Лесневский мен оның шәкірттерін оқығанда анықтау қиын нәрсені нақтылайды, атап айтқанда, польшалық мереология – қазір классикалық кеңейтімді мереология деп аталатын бірінші реттік теория (тілді таңдауға байланысты). Ол көптеген еңбектер жариялады (Лесневский, 1992 – ағылшын тіліне аударылған жинағы), олардың бір бөлігі сол кездегі математиканың басты тілі болған неміс тілінде жазылған. Бірақ, оның еңбектері еңбектің жұмбақ стильі мен ерекше нотациясының салдарынан шектеулі әсер етті. Лесневский сонымен қатар радикалды номиналист болды: ол аксиоматикалық жиын теориясын оның өркендеген кезінде қабылдамады. Ол Расселдің парадоксын және осыған ұқсас мәселелерді өз қабылдамауының дәлелі ретінде келтірді және жиын теориясына нақты балама ретінде үш формалды жүйесін құрды. Альфред Тарски оның жалғыз докторанты болғанымен, Лесневский Варшава университетіндегі оқыту арқылы поляк логиктері мен математиктерінің бір буынына зор ықпал етті. Лесневскийдің ой-пікірлері көбінесе оның шәкірттерінің еңбектері арқылы белгілі болды (мысалы, Сржедницкий мен Рики, 1984). 1919-1921 жылдардағы польша-совет соғысы кезінде Лесневский Польшаның тәуелсіздігі үшін күресіп, Польша Бас штабының Шифр бюросы үшін совет-ресейлік шифрларды бұзды. Лесневский Польшаға неміс басқындығы басталар алдында рактан кенеттен қайтыс болды, нәтижесінде оның қолжазбалары жойылды. Ол Варшавадағы Повонзки зиратында жерленген.

He was born on 28 March 1886 at Serpukhov, near Moscow, to father Izydor, an engineer working on the construction of the Trans Siberian Railway, and mother Helena (née Palczewska). Leśniewski went to a high school in Irkutsk. Later he attended lectures by Hans Cornelius at the Ludwig Maximilian University of Munich and lectures by Wacław Sierpiński at Lviv University. Leśniewski belonged to the first generation of the Lwów–Warsaw School of logic founded by Kazimierz Twardowski. Together with Alfred Tarski and Jan Łukasiewicz, he formed a trio which made the University of Warsaw, during the interbellum, perhaps the most important research center in the world for formal logic. Despite that, Leśniewski's growing anti semitism later caused the deterioration of the relationship with Tarski. His main contribution was the construction of three nested formal systems, to which he gave the Greek derived names of protothetic, ontology, and mereology. ("Calculus of names" is sometimes used instead of ontology, a term widely employed in metaphysics in a very different sense.) A good textbook presentation of these systems is that by Simons (1987), who compares and contrasts them with the variants of mereology, more popular nowadays, descending from the calculus of individuals of Leonard and Goodman. Simons clarifies something that is very difficult to determine by reading Leśniewski and his students, namely that Polish mereology is a first order theory equivalent to what is now called classical extensional mereology (modulo choice of language). While he did publish a fair body of work (Leśniewski, 1992, is his collected works in English translation), some of it in German, the leading language for mathematics of his day, his writings had limited impact because of their enigmatic style and highly idiosyncratic notation. Leśniewski was also a radical nominalist: he rejected axiomatic set theory at a time when that theory was in full flower. He pointed to Russell's paradox and the like in support of his rejection, and devised his three formal systems as a concrete alternative to set theory. Even though Alfred Tarski was his sole doctoral pupil, Leśniewski nevertheless strongly influenced an entire generation of Polish logicians and mathematicians via his teaching at the University of Warsaw. It is mainly thanks to the writings of his students (e. g., Srzednicki and Rickey 1984) that Leśniewski's thought is known. During the Polish–Soviet War of 1919 21, Leśniewski served the cause of Poland's independence by breaking Soviet Russian ciphers for the Polish General Staff's Cipher Bureau. Leśniewski died suddenly of cancer, shortly before the German invasion of Poland, which resulted in the destruction of his Nachlass. He was buried at Warsaw's Powązki Cemetery.

Шығармалары

1988 жыл. Логика бойынша лекциялар. Клювер. Мазмұны. 1992 жыл. Еңбектер жинағы. 2 томдық. Клювер. Мазмұны. 1929 жыл, "Осы функцияларға қатысты өрістері топтар болатын функциялар туралы", Fundamenta Mathematicae 13: 319–32. 1929 жыл, "Математика негіздерінің жаңа жүйесінің қағидалары", Fundamenta Mathematicae 14: 1–81. 1929 жыл, "Осы функцияларға қатысты өрістері абельдік топтар болатын функциялар туралы", Fundamenta Mathematicae 14: 242–51.