Кіріспе

Шұңқырлы қоңыздар – су қоңыздары, Gyrinidae тұқымдасына жатады. Көбінесе бұл қоңыздар су бетінде, аласұрып жүзеді, бірақ қауіп сезгенде су астына шомып кетеді. Олардың «шұңқырлы» деген атауы, қорқыныштан шеңбермен жылдам жүзу әдеттерінен шыққан. Сондай-ақ, олар екіге бөлінген көздерімен ерекшеленеді, олардың судың үстінен де, астынан да көруге мүмкіндік беретініне сенімді. Бұл тұқымдасқа бүкіл әлемде 15 туысқа бөлінген, сонымен қатар бірнеше қазба түрлері бар 700-ге жуық тірі түр кіреді. Көптеген түрлердің сыртқы түрі өте ұқсас, бірақ олардың ұзындығы 3 мм-ден 18 мм-ге дейін жетеді. Олардың пішіні жоғарыдан қарағанда, көлденең және бойлық қимада жазық және дөңгелек болып келеді. Шындығында, олардың пішіні эллипсоидқа жақын, ал аяқтары мен басқа мүшелері гидродинамикалық бетке жақын орналасқан. Шұңқырлы қоңыздар Adephaga қоңыздар кіші тобына жатады, оған жер қоңыздары және суға жүзуші қоңыздар да кіреді.

Сипаттама

Бұл құрттар өздерінің таңғажайып жүзуімен ерекшеленеді. Олар қозғалмай тұрса немесе су астында болса, оларды көру қиын. Көптеген түрлері болат сұр немесе қола түсті болады. Олардың денесі кішкентай шұңқырлармен мұқият өрнектелген, қатты және серпімді, суды тебілетін майлы қабатпен жабылған, ол үнемі жаңарып тұрады. Басқа функциялармен қатар, майлау қабаты мен тегіс пішіні құртты ұстап алуды қиындатады. Олардың мұртшалары құрттар арасында ерекше – қысқа және жуан, су деңгейіне жуық орналасқан. Күрделі көздері ерекшеленеді, әрқайсысы пассивті түрде жүзгенде су деңгейінен жоғары болатын және су астында болатын бөліктерге бөлінген. Ересек құрттардың қанат жапқыштарының астында ауа көпіршігі болады. Бұл оларға қажет болған жағдайда, жақсы оттегі бар су астында белгісіз мерзімге суға батып, жүзуге мүмкіндік береді. Бұл механизм күрделі және физикалық жалмауышқа тең. Бірақ олардың экологиялық бейімделуі ересектердің су бетінде азық іздеуіне және аулауға бейімделгендігінде, сондықтан олар көбінесе ұзақ уақытқа суға түспейді. Личинкалардың алғашқы сегіз құрсақ сегментінің әрқайсысында жұпталған қауырсын тәрізді трахеялық желбезектері бар. Әдетте, гиринидтер жұмыртқаларын су астында, су өсімдіктеріне бекітіп, әдетте қатарлап салады. Ересектер сияқты, личинкалар да белсенді жыртқыштар, көбінесе өзен төрінде және су өсімдіктерінде тіршілік етеді. Оларда ұзын кеуде аяқтары және жұп тырнақтары бар. Олардың төменгі жақ сүйектері қисық, сүйір және сору арнасымен тесілген. Осы тұрғыдан алғанда, олар Dytiscidae сияқты көптеген басқа жыртқыш су құрттарының личинкаларына ұқсайды. Жетілген личинкалар су өсімдіктеріне бекітілген кокон ішінде қуыршаққа айналады.

Таксономия

Бұрын бұрқанақ қоңыздар "Hydradephaga" тобының мүшелері ретінде, Dytiscidae сияқты Adephaga-ның басқа су ортасында тіршілік ететін түрлерімен топтастырылған. Бірақ, молекулалық деректерге сүйенсек, қазіргі уақытта олар Adephaga-ның ең алғашқы таралған түрі екені және олардың су экологиясы басқа Adephaga түрлерінен тәуелсіз дамығаны айтылуда. Василикопулос және авторлардың 2021 жылғы кладограммасы.