Кіріспе

Түбірден жоғары екі кіші үштік

Музыка теориясында, кемтілген үштік (кейде «кіші жалпақ бестік» деп те аталады) – түбірден жоғары екі кіші үштіктерден құралған үштік. Бұл – төмендетілген (жазық) бестікпен бірге кіші үштік. Ақкордты белгілеуде оны "dim", "°", "m5" немесе "MI(5)" символдарымен көрсетуге болады. Дегенмен, көптеген музыкалық ақкорд анықтамалықтарында "dim" және "°" символдары кемтілген сегіздік ақкордын (төрт дыбыстық ақкордты) білдіреді, ал кейбір заманауи джаз және музыка теориясы кітаптарында оны "dim7" немесе "7" символдарымен көрсетеді. Мысалы, B түбірінен құралған, B деп жазылған кемтілген үштік B D F ноталарынан тұрады:

Ақкордты {0, 3, 6} сандық белгісімен көрсетуге болады. Кәдімгі практика кезеңінде кемтілген үштік диссонансты болып есептеледі, себебі оның кемтілген бестігі (немесе тритоны) бар.

Гармониялық функция

Үлкен гаммаларда кемтілген үштік тек жетінші гаммалық сатыда кездеседі. Мысалы, До мажорында бұл Си-бем кемтілген үштік (Си-бем, Ре, Фа). Үштік жетінші сатыда құрылғандықтан, оны жетекші тон үштігі деп те атайды. Бұл аккордтың үстемдік функциясы бар. Үстемдік үштігінен немесе үстемдік жетіншісінен айырмашылығы, жетекші тон үштігі құрылымдық емес, созылғыш аккорд ретінде жұмыс істейді, өйткені бестік бойынша күшті тамыр қозғалысы жоқ. Екінші жағынан, табиғи минор гаммаларында кемтілген үштік екінші гаммалық сатыда кездеседі; До минорында бұл Ре кемтілген үштік (Ре, Фа, Ля). Осы үштік супертоникалық кемтілген үштік деп аталады. Мажорлық тоналдықтағы супертоникалық минор үштігі сияқты, супертоникалық кемтілген үштік те үстемдік функцияға ие, ол әрқашан үстемдік функцияны атқаратын аккордқа аяқталады. Музыка минор тоналдықта болса, жетіншінің көтерілген нотасында да кемтілген үштіктер кездеседі. Себебі, көтерілетін мелодиялық минор гаммасында алтыншы және жетінші сатылар көтеріледі. Мысалы, vii–i аккордтық тізбегі жиі қолданылады. Жетекші тонның кемтілген үштігі және супертоникалық кемтілген үштік әдетте бірінші инверсияда кездеседі (тиісінше vii6 және ii6), өйткені аккордтың нотациясы баспен кемтілген бестік құрайды. Бұл толық кемтілген жетінші аккордынан ерекшеленеді, ол көбінесе негізгі позицияда болады. Екі жағдайда да бас жоғары қарай қозғалады, ал жоғарғы дауыстар төмен қарай, кері қозғалыспен иіледі. ii аккордын қамтитын әндерге Santo & Johnny-дің "Sleep Walk", Jay and the Americans-тің "Cara Mia" және Hollies-тің "The Air That I Breathe" әндері жатады. Мажор тоналдықтағы vii аккорды ii аккордына қарағанда сирек кездеседі, бірақ оның да пайдалану орындары бар. Ол көбінесе туыс минорды тонизациялау үшін қолданылады, мысалы vii–V7/vi–vi сияқты тізбектерде, бұл туыс минордағы ii–V7–i-ге ұқсас.