Кіріспе

Музыкалық нота аккордты сипаттайды. Гармонияның музыкалық теориясында тамыр – нақты бір аккордты атап, оның ерекшелігін анықтайтын нота. Аккордтар көбінесе олардың тамыры, сапасы және кеңейтімдері тұрғысынан талқыланады. Егер аккордтың сапасы көрсетілмесе, ол мажорлық деп есептеледі, мысалы, «C аккорды» C, E және G ноталарынан тұратын C мажорлық триадасын білдіреді. Белгілі бір гармониялық контексте аккордтың тамыры міндетті түрде бас позициясында болуы керек емес, себебі аккордтар бірдей атауын сақтай отырып инверсиялана алады, демек, сол тамырды сақтайды. Үшінші интервалдардан құралған аккордтар қарастырылатын гармониялық теорияда (мысалы, дәстүрлі тоналдылықта) аккордтың тамыры – келесі үшіншілердің тігіліп қойылған нотасы болып табылады. Мысалы, C мажор триадасының тамыры C болып табылады, үш нотаның (C, E және G) вертикальді орналасуына қарамастан. Тригада үш мүмкін позиция болуы мүмкін: «тамырлық позиция» (тамыр бас нотасында, яғни тамыр ең төменгі нота ретінде – C, E, G немесе C, G, E, төменнен жоғарыға қарай), бірінші инверсия (мысалы, E, C, G немесе E, G, C, яғни тамырдан үшінші интервалдағы нота ең төменгі нота ретінде) және екінші инверсия (мысалы, G, C, E немесе G, E, C, онда тамырдан бесінші интервалдағы нота (G) ең төменгі нота болып табылады). Аккорд тамырлық позицияда немесе инверсияда болсын, тамыр барлық жағдайда бірдей болады. Төрт ноталық септі аккордтың төрт мүмкін позициясы бар. Яғни, аккордты тамыр бас нотасымен, тамырдан үшінші интервалдағы нота бас нотасымен (бірінші инверсия), тамырдан бесінші интервалдағы нота бас нотасымен (екінші инверсия) немесе тамырдан жетінші интервалдағы нота бас нотасымен (үшінші инверсия) ойнауға болады. Бес ноталық нона аккордтары бес позицияны біледі, бірақ тамырлық позиция әрқашан үшіншілердің тігілуінен құралған позиция болып табылады, ал тамыр осы тігілудің ең төменгі нотасы болып табылады (сондай-ақ, аккорд факторын қараңыз).

Тамырларды анықтау

[[Сурет:Жетілік аккордты модуляциялау.png|thumb|Модуляцияда жетілік аккордты қолдану: жақшада көрсетілген әрбір түбір доминант, тоник немесе супертоник ретінде қолданылуы мүмкін. Жетіінші азайтылған аккорд "модуляция үшін ерекше мүмкіндіктер" береді, себебі оны төрт түрлі түбірді көрсету үшін төрт жолмен жазуға болады.

Жаз музыкасында

Джаз және джаз фьюжн музыкасында, аккордтарды ойнайтын музыканттар (мысалы, электр гитарасы, пианино, Хаммонд орган) бас аспабы бар (қос бас, электр бас немесе басқа бас аспаптары) ансамбльде аккордтарды импровизациялағанда, аккордтардың тамырлары жиі жіберіліп қалады, себебі бас аспабы тамырды ойнайды. Мысалы, егер топ C мажор тонында музыка ойнаса, егер доминантты тонда (яғни G7) доминантты жетінші аккорды ойнаса, аккордты ойнайтын музыканттар әдетте G нотасын ойнамайды, өйткені олар бас аспабынан тамырды ойнауды күтеді. Аккордты ойнайтын музыканттар көбінесе үшінші, жетінші және қосымша кеңейтімдерді (әдетте тоғызыншы және он үшіншіні, тіпті олар аккорд сызбасында көрсетілмесе де) қамтитын дыбыс беруді ойнайды. Осылайша, G7 аккордын ойнайтын музыканттың стандартты дыбыс беруі B және F (аккордтың үшіншісі және бесіншісі), сондай-ақ A және E (G7 аккордының тоғызыншысы және он үшіншісі) ноталарынан тұрады. Бұл G7 аккордының дыбыс беруінің бір мысалы B, E, F, A (G7 аккордының үшіншісі, он үшіншісі, жетіншісі және тоғызыншысы) ноталары болуы мүмкін. (Ескерту: он үшінші интервал алтыншы интервалмен бірдей "тональность класы", бірақ бір октава жоғары; тоғызыншы интервал екінші интервалмен бірдей "тональность класы", бірақ бір октава жоғары.)

Музыкадағы тамырлар

Басты бас (basse fondamentale) – Жан-Филипп Рамо ұсынған, қазіргі кезде аккорд тамырларының өрбуі деп аталатын нәрсені белгілеу үшін thoroughbass-тан туындаған тұжырымдама. Бұл музыкадағы нақты ең төменгі нота емес, аккорд тамырларының тізбегін көрсетеді. Рамо осыдан бастап, аккордтардың өрбуі үшін, олардың тамырлары арасындағы интервалдарға негізделген ережелерді жасады. Содан бері музыка теориясы аккорд тамырларын гармонияның анықтамалық ерекшелігі ретінде қарастырып келеді. Римдік сандармен талдау басты бас теориясынан шыққан деуге болады, бірақ ол тамырлардың тізбегін толыққанды теориялық тұрғыдан қарастырмайды. Басты бас теориясы 20-шы ғасырда Арнольд Шенберг, Ижак Садай және Николас Миус еңбектері арқылы қайта жаңғырылды.