Кіріспе

Курт Воннегуттың Бокононизміндегі кейбір қасақана жұмбақ тұжырымдамалар. Бокононизмнің құрастырылған дінінде (Курт Воннегуттың 1963 жылғы «Мысық алақаны» романында) гранфалон – «жалған карасс» деп анықталады. Яғни, бұл ортақ есімділікке немесе мақсатқа ұмтылатын, бірақ өзара байланысы мәнсіз адамдардың тобы. Чарльз Шилдстің «And So It Goes: Kurt Vonnegut: A Life» (2011) кітабында айтылғандай, Воннегут өзінің «Wampeters, Foma and Granfalloons» (1974) кітабының кіріспесінде «гранфалон – адамзаттың мақтанышпен құрылған, бірақ мәнсіз жиынтығы» деп жазған; Шилдс сондай-ақ сол кітапта Воннегуттың кейіннен «Hoosiers» атауын осы термин нені білдіретінінің «[Воннегуттың] сүйікті мысалдарының бірі» деп атағанын көрсетеді. «Мысық алақаны» романында келтірілген гранфалонның тағы бір мысалы – «Корнелл университетінің түлектері». Курт Воннегут Индиана штатында дүниеге келген және Корнелл университетінде оқыған.

Гранфаллон техникасы

Гранфаллон техникасы – адамдарды белгілі бір гранфаллонмен немесе әлеуметтік топпен өзін-өзі теңестіруге ынталандыратын сендіру әдісі. Топпен теңестіруге жасалатын қысым, топтың символдарымен, дәстүрлерімен және сенімдерін қабылдау арқылы адамның адалдығы мен міндеттемесін қамтамасыз ету мақсатында қолданылады. Әлеуметтік психологияда бұл тұжырым поляк әлеуметтік психологы Анри Таджфелдің зерттеулерінен туындайды, оның нәтижелері ең төменгі топ парадигмасы ретінде танымал. Таджфелдің зерттеулерінде, жат адамдардың ешқандай маңызға ие емес критерийлер негізінде топтар құратыны анықталды. Бір зерттеуде Таджфелге қатысушылар тиындарды лақтыруды көрді. Олар тиынның сыртын немесе қақ бөлігін көрсетуіне байланысты белгілі бір топқа жатқызылды. Мұндай мағынасыз байланыстарға негізделген топтарға бөлінген адамдар, «мағынасыз белгілерді бөліскендер туысқандары немесе жақын достары сияқты әрекет етеді» деген қорытындыға келді. Таджфелден бері зерттеушілер осы құбылыстың сырын ашу үшін үлкен қадам жасады. Бүгінде бұл екі негізгі психологиялық процеске бөлінеді: бірі – танымдық, екіншісі – мотивациялық. Біріншіден, адамның осы топтың бір бөлігі екенін білу әлемді түсіну үшін пайдаланылады. Адам белгілі бір топпен байланысқанда, топ мүшелерінің арасындағы ұқсастықтарға назар аударады. Алайда, топқа жатпаған адамдар үшін немесе «сыртқылар» үшін айырмашылықтарға назар аударылып, көбінесе олар шамадан тыс үлкейтіледі. Гранфаллонның мәселесі – оның көбінесе топ ішіндегі және топтан тысқары қарауға бейімділікке әкелетіні. Екіншіден, әлеуметтік топтар өзіне деген құрмет пен мақтаныш сезімін береді, бұл Гроучо Марксизмінің кері түрі, оның атақты сөзінде айтқандай: «Мен өзімді мүше ретінде қабылдайтын ешқандай клубқа тиесілі болғым келмейді». Бенедикт Андерсонның ойдағы қауымдастықтары ұқсас тұжырымдаманы құрайды. Терапевт Грант Девилли гранфаллонды псевдонаулық тақырыптардың қалай таратылуының бір түсіндірмесі деп санайды.