Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех жерлерінің тарихы (Богемия мен Моравия) 1867–1918
History of the Czech lands (Bohemia and Moravia) 1867–1918
1867 жылғы Аустрия-Мажарстан келісімі Аустрия-Мажарстанның екі монархиялық құрылымын (Аустрия-Мажарстан империясы деп те аталады) орнатты.
The Austro Hungarian Compromise of 1867 established the Dual Monarchy of Austria Hungary (also known as the Austro Hungarian Empire).
Саяси динамиканың шолуы 18671918
Империяның екі бөлігін ортақ билеуші, ортақ сыртқы саясат және белгілі бір дәрежеде ортақ қаржы біріктірді. Әйтпесе, Австрия мен Венгрия дербес мемлекеттер сияқты болды, әрқайсысының өз парламенті, үкіметі, әкімшілігі және сот жүйесі бар еді. Бірқатар дағдарыстарға қарамастан, бұл екіұстама жүйе 1918 жылға дейін сақталды. Ол Венгриядағы венгрлердің және монархияның австриялық бөліктеріндегі немістердің үстемдік құқығын бекітті. Империяның екі жартысында да парламенттік жүйе болғанмен, Австрия бөлігінде 1907 жылы жалпы еркек сайлау құқығымен аяқталған сайлау реформаларының тізбегі чехтерге Австрияның саяси өміріне белсенді қатысуға мүмкіндік берді. 1914 жылға дейінгі соңғы онжылдықтарда бірнеше үкіметтер құрамына неміс емес министрлер, тіпті бір поляк премьер-министрі де кірді, бірақ Австрияның немістері мемлекет жойылғанға дейін империялық деңгейдегі саяси биліктің басым бөлігін өздерінде сақтап қалды. Жергілікті деңгейде әртүрлі ұлт өкілдері 1860 және 1870 жылдардағы жергілікті басқару реформаларынан кейін провинциялық және қалалық мәселелерді бақылауға алды. Монархияның ұлттық мәселелерді шешуге бейімсіздігі немесе құлшынбауы халықаралық дағдарыстардың өршуі кезінде парламенттік жүйені әлсіретті.
The two parts of the empire were united by a common ruler, by a joint foreign policy, and, to some extent, by shared finances. Otherwise, Austria and Hungary were virtually independent states, each having its own parliament, government, administration, and judicial system. Despite a series of crises, this dual system survived until 1918. It made permanent the dominant positions of the Hungarians in Hungary and of the Germans in the Austrian parts of the monarchy. Although both halves of the empire had parliamentary systems, in the Austrian half a series of franchise reforms, culminating in universal manhood suffrage in 1907, allowed the Czechs to play an increasingly active role in the political life of Austria. In the last decades before 1914 a succession of governments included a number of non German ministers and even one Polish Minister President, but Austria's Germans dominated political power at the imperial level until the end of the state. At the local level, the various nationalities gained a great deal of control over provincial and municipal affairs after a series of reforms in local government in the 1860s and 1870s. The monarchy's inability or unwillingness to come to terms with its nationalities problems weakened the parliamentary system at a time of escalating international crises.
Бөгемия автономиясы туралы келіссөздер (1867-1877)
Австрияда 1867-1879 жылдар аралығында парламенттегі саяси билікті неміс либералдары иеленді. Олар империяның австриялық бөлігінде неміс тілінің үстемдігін сақтап қалуға ниеттенді. Чех басшылары, кейіннен "Ескі чехтар" деп аталған, консервативті және көбінесе неміс тіліне өткен Богемия ақсүйектерімен одақтасуды жақтады және дәстүрлі Богемия автономиясын қалпына келтіруді қолдады. Шын мәнінде, олар Моравия мен Силезияны қоса алғанда, Венгриядағыдай конституциялық құрылымы бар қайта құрылған Богемия Корольдігін құруды қалады. 1871 жылы Ескі чехтар жетістікке жеткендей болды, себебі үкімет Богемия Корольдігінің тарихи құқықтарын қайта орнатуға бағытталған Негізгі қағидаларға келісім берді. Дегенмен, неміс және венгр либералдарының қарсылығы күшейді және қағидалар ешқашан қабылданбады.
In Austria, German liberals held political power in parliament from 1867 to 1879. They were determined to maintain German dominance in the Austrian part of the empire. The Czech leaders, subsequently labeled Old Czechs, favored alliance with the conservative and largely Germanized Bohemian nobility and advocated the restoration of traditional Bohemian autonomy. In essence, they wanted a reconstituted Bohemian Kingdom (including Moravia and Silesia) with a constitutional arrangement similar to Hungary's. In 1871 the Old Czechs seemed to have succeeded, because the government agreed to the Fundamental Articles, which would have reinstated the historic rights of the Bohemian Kingdom. Violent protests from both German and Hungarian liberals ensued, however, and the articles were never adopted.
Богемия тарихы көне чех дәуірінде (18781891)
Империядағы славяндардың санының артуына қарсылық білдірген неміс либералдары 1878 жылы Босния мен Герцеговинаны Австро-Венгрияның оккупациялауына қарсы шықты. Император, өзінің сыртқы саясатын қабылдамауына ашуланған, либералдық үкіметті қызметтен босатып, граф Эдуард Тааффе басқарған консервативті "Темір сақина" кабинетіне (1879–1883) жүз бұрды. Тааффе үкіметі славян мәселесіне либералдардан гөрі көбірек мән берді, ал осының нәтижесінде Ескі чехтар қолдау көрсетті. Чехтардың Тааффемен ынтымақтастығы бірнеше маңызды нәтижелерге әкелді. 1880 жылы жарияланған тіл жөніндегі жарлық чех тілін богемиялық "сыртқы қызметте" (мемлекеттік қызметкерлердің халықпен сөйлесетін тілі) және заң саласында неміс тілімен теңестірді. Бұл заң Богемияның барлық 216 сот округіне қолданылды, оның ішінде чех тілінде сөйлейтін адамдардың аз саны бар 77 округке де. 1882 жылы Прагадағы Карл Фердинанд университеті екі жеке институтқа бөлінді: біреуі чех, екіншісі неміс. Алайда, бұл жеңілдіктер жаңадан дамып келе жатқан чех сауда және өнеркәсіп буржуазиясына жеткіліксіз болып көрінді. Чехтар мен немістер жергілікті басқару және білім беруді бақылауға тырысқанда қақтығыс күшейді. Неміс богемиялықтары Богемияның неміс тілді жабық аймағында тек неміс тілінің ресми тіл болуы керек деп санайтын, тілдік ережелерге қарсы шықты, олардың пікірінше, бұл чехтардың "мемлекеттік құқықтар" идеологиясымен тудырылған. Чехтардың өзін-өзі басқару ісіне соғыс үлкен үлес қосты, оның барысында 1917 жылы екі жүзден астам жетекші чехтар қол қойған чех жазушыларының манифесті жарияланды. Бұл манифест чех автономиясы тұжырымдамасын қолдады.
Objecting to an increase of Slavs in the empire, the German liberals opposed the 1878 Austro Hungarian occupation of Bosnia and Herzegovina. The emperor, stung by the rejection of his foreign policy, dismissed the liberal government and turned to Count Eduard Taaffe's conservative "Iron Ring" cabinet (1879–1883). The Taaffe government took the Slavic element into greater account than the liberals had, and in turn was supported by the Old Czechs. Czech cooperation with Taaffe led to several important gains. A language decree promulgated in 1880 put Czech on an equal footing with German in the Bohemian "outer service" (the language government officials spoke to the public) and law. This law applied to all 216 judicial districts of Bohemia including 77 judicial districts without any significant presence of Czech speakers. In 1882 Charles Ferdinand University in Prague was divided into two separate institutions: one Czech and the other German. These concessions, however, seemed insufficient to a newly developing Czech commercial and industrial bourgeoisie. Intense conflict ensued as Czechs and Germans attempted to control local administration and education. German Bohemians held that in the closed German speaking part of Bohemia, only German should be an official language, and objected to the language regulations as being motivated by the Czech "state rights" ideology. The cause of Czech self government was greatly advanced by the war, during which, in 1917, the Manifesto of Czech writers, signed by over two hundred leading Czechs, was published. This favoured the concept of Czech autonomy.