Кіріспе

Эпистемологиядағы ұғым. Ұсыныстық көзқарас – агенттің немесе организмнің бір ұсынысқа қатысты ұстанымы. Философияда ұсыныстық көзқарастар ішкі күйлерді (жеке принциптер/құндылықтар) қамтитын, жүйкелік деңгейде іске асырылатын және себептік әсер ететін мазмұн ретінде қарастырылуы мүмкін. Лингвистикалық тұрғыдан ұсыныстық көзқарастар кіріктірілген "екен" сөйлемін басқаратын етістікпен (мысалы, сенді) белгіленеді, мысалы, "Салли өзі жеңді деп сенді". Ұсыныстық көзқарастар көбінесе ойдың негізгі бірліктері деп есептеледі, ал олардың мазмұны – ұсыныстар бола отырып, адамның көзқарасынан шын немесе жалған болып табылады. Агенттің бір ұсынысқа қатысты әртүрлі ұсыныстық көзқарастарға ие болуы мүмкін (мысалы, "S өзінің балмұздағының суық деп санайды" және "S өзінің балмұздағының суық деп қорқады"). Ұсыныстық көзқарастардың сәйкес келу бағыттары бар: кейбіреулері әлемді бейнелеуге, ал енді біреулері оған әсер етуге бағытталған. Орталық мәселелердің бірі – бұл мәлімдеме мен сенім арасындағы қарым-қатынас, мүмкін, ниетті де ескере отырып. Адамның мәлімдемелері оның сенімдеріне сәйкес келмеу жағдайлары болуы мүмкін. Егер мәлімдеме сенімнен қасақана ауытқыса, ол жалған деп аталады. Сенім мен білім арасындағы қарым-қатынас, сондай-ақ байқаулар, күтулер мен ниеттер арасындағы айырмашылықтар жиі кездесетін көптеген тәсілдерді салыстырудың тағы бір түрі. Күтулерден байқаулардың ауытқуы көбінесе таңғажайып құбылыстар ретінде қабылданады, олар таңғажайыпты азайту үшін түсіндіруді қажет етеді.

Мәселелер

Логикада, мәлімдеу, сену, бұйрық беру, қарастыру, жоққа шығару, күмәндану, қиялдау, бағалау, білу, қалау, тілеу және ұсыныстарға қатысты көзқарастар мен ниеттерді білдіретін көптеген басқа да етістіктердің формальды қасиеттерін талдау қиынға түседі. (Квин 1956).

Шолу

Қандай атау береміз "сенім" және "тілек" сияқты етістіктерге? Мен оларды "ұсыныстық етістіктер" деп атауға ұмтылар едім. Бұл тек ыңғайлы болу үшін ұсынылған атау, себебі олар объектіні ұсыныспен байланыстыратын етістіктер. Мен түсіндіргендей, шындығында олар солай істемейді, бірақ оларды ұсыныстық етістіктер деп атау ыңғайлы. Әрине, сіз оларды "көзқарастар" деп те атауға болады, бірақ мен оны ұнатпаймын, себебі бұл психологиялық термин, ал біздің тәжірибеміздегі барлық мысалдар психологиялық болғанымен, мен сөйлеп отырған барлық етістіктер психологиялық дегенге себеп жоқ. Мұндай нәрсені болжауға ешқандай себеп жоқ. (Расселл 1918, 227). Адамның ұсынысқа қатысты сезімі немесе оны қалай қарастыратыны – ұсыныстың өзінен өзгеше. Олар, мысалы, қабылдануы, расталуы, сенуі, бұйырылуы, даулануы, жариялануы, жоққа шығарылуы, күмәндануы, талап етуі немесе күтілуі мүмкін. Ұсыныстарға қатысты әртүрлі көзқарастар ұсыныстық көзқарастар деп аталады; олар сондай-ақ ниеттілік және тілдік модальдық мәселелері аясында да талқыланады. Шын өмірдегі көптеген проблемалық жағдайлар бір мезгілде әртүрлі модальдықтардағы көптеген әртүрлі ұсыныстардың ауада қалуынан туындайды. Әртүрлі түстер мен дәмдерге ие ұсыныстарды салыстыру үшін, негізгі ұсыныстардың өзін зерттеуден басқа салыстыруға негіз жоқ, яғни тіл мен логика мәселелеріне оралу керек. Атауына қарамастан, ұсыныстық көзқарастар нағыз психологиялық көзқарастар ретінде қарастырылмайды, себебі лингвистика және логика сияқты формальды ғылымдар олардың формальды қасиеттері мен өзара әрекеттесу үлгілері туралы жалпы айтуға болатын нәрседен басқа ешқандай нақты нәрсемен айналыспайды.