Эволюция механизмі және әлеуметтік мінез-құлықтың дамуы

Кіріспе

Эволюцияның ұсынылған механизмі

[[Archibald Thorburn Blackcocks at the Lek 1901. jpg|thumb|upright=1.3|Әлеуметтік мінез-құлықтың алғашқы түсіндірмелері, мысалы, қарақұмырсқалардың (blackcock) жұптасу биі, "түрдің игілігі" туралы айтты. Олар топтық таңдаудың екі немесе одан көп топтар арасындағы бәсекелестікте пайда болатынын, олардың кейбіреулерінде топ ішіндегі жеке тұлғалар арасындағы бәсекелестікке қарағанда, бірлесіп әрекет ететін игілікті тұлғалардың болуы тіршілік үшін маңыздырақ екенін дәлелдеді.

Дарвинизмнің 20 ғасырдың ортасындағы қазіргі синтезде қабылдануынан кейін, жануарлардың мінез-құлқы негізінен теріс болжамдармен, өмір сүру құндылығы туралы нақты зерттеулерсіз түсіндірілді. Табиғаттанушы Конрад Лоренц "Агрессия туралы" (1966) сияқты кітаптарында жануарлардың мінез-құлық үлгілері "түрдің игілігі үшін" деп еркін тұжырымдады, өйткені ол өмір сүру құндылығын далалық зерттеулер арқылы зерттемеген. Ол топтық таңдау туралы ойлауға настолько үйренгендіктен, өз көзқарастарының "ортодоксалды дарвиндік теорияға қайшы келетінін" түсінбеді. 1976 жылы Ричард Докинс ген немесе жеке тұлға деңгейінде эволюцияның маңыздылығы туралы белгілі бір кітап жазды, "Өзімшіл ген". thumb|upright|Балаусаның әлеуметтік мінез-құлқы туыстық таңдау арқылы түсіндіріледі: олардың гаплодиплоидтық мұрагерлік жүйесі жұмысшыларды аналық балаусамен (ортада) өте жақын туыс етеді.|alt=Балаусаның әлеуметтік мінез-құлқы олардың мұрагерлік жүйесімен түсіндіріледі.

1960-шы жылдардың ортасынан бастап, эволюциялық биологтар табиғи таңдаудың негізінен жеке тұлға деңгейінде әрекет ететінін айтты. 1964 жылы Джон Мейнард Смит, С. М. Перринс (1964) және Джордж С. Уильямс өзінің 1966 жылғы "Адаптация және табиғи таңдау" кітабында эволюцияның маңызды механизмі ретінде топтық таңдауға күмән келтірді; Уильямстың 1971 жылғы "Топтық таңдау" кітабында көптеген авторлардың осы тақырыптағы жазбалары жинақталды. Ол кезде бұл тіпті балауса сияқты эусоциалдық жәндіктер үшін де солай екендігі туралы жалпы пікір қалыптасқан, өйткені жұмысшылар тығыз туыс болғандықтан, туыстық таңдауға ынталандырады.

Халықтық биологияға әсері

Альтруизм және топтық қарым-қатынастар сияқты әлеуметтік мінез-құлықтар популяциялық динамиканың көптеген аспектілеріне, мысалы, түр ішіндегі бәсекелестік пен түрлер аралық өзара әрекеттесулерге әсер ете алады. 1871 жылы Дарвин топтық таңдау субпопуляциялар арасындағы ынтымақтастық немесе альтруизмнің пайдасы, субпопуляция ішіндегі жеке эгоизмнің пайдасынан артық болған кезде жүзеге асатынын айтты. Мысықтар тобында еркектер топты сыртқы еркектерден қорғайды, ал әйелдер, көбінесе қарындастар, балаларын бірлесіп өсіріп, аң аулайды. Дегенмен, бұл ынтымақтастық тығыздыққа байланысты болып көрінеді. Ресурстар шектеулі болған кезде, топтық таңдау бірлесіп аң аулауға бейімдік көрсетеді. Ал жем-шөп мол болғанда, ынтымақтастық альтруизмнің зиянын басып тастамайды, сондықтан аң ауру енді ынтымақтастыққа негіделмейді. Бұл қасиеттің эволюциясы топты қорғау арқылы пайдаға ие етеді, бірақ егер айқайлау жыртқыштардың назарын өзіне аударса, жеке тұлға үшін зиянды болуы мүмкін. Осы түрлер аралық өзара әрекеттесулерге әсер ету арқылы көп деңгейлі және туыстық таңдау экожүйенің популяциялық динамикасын өзгерте алады, бұл әдетте популяцияның жалпы сәйкестік деңгейін төмендетеді. Алайда, егер альтруизм туыстық қатынастар мен туысқандарға тиесілі пайдаға қарағанда, топқа тиесілі пайдаға басымдық беру арқылы таңдалса, альтруистік қасиет пен генетикалық әртүрлілік сақталуы мүмкін. Дегенмен, көп деңгейлі таңдауды зерттеуде туыстық қатынас маңызды фактор болып қалуы керек. Жапон бөденелеріне жүргізілген эксперименттік көп деңгейлі таңдау, кездейсоқ топтарға қарағанда, жақын туысқандар тобында әлдеқайда тиімді болды.

Адамда гендік мәдениеттің эволюциясы

thumb|тік|Адамзат өте жылдам дамыды, мүмкін, ген-мәдени коэволюция арқылы, Сингапурдағы Шри Мариаммам храмының гопурамы сияқты күрделі мәдени артефактілерге алып келді.|alt=Ген-мәдени коэволюция адамдарға әшекейленген ғибадатханалар сияқты күрделі артефактілерді дамытуға мүмкіндік береді

Ген-мәдени коэволюция (сондай-ақ, екі мұра теориясы деп те аталады) – эволюциялық биология мен қазіргі социобиологияны біріктіретін, топтық таңдауды көрсететін заманауи гипотеза (көбінесе адамдарға қатысты). Бірнеше ұрпақ бойына генетикалық ықпалмен мәдени ықпалды біріктірудің бұл тәсілі өзара көмек және туыстық таңдау сияқты басқа гипотезаларда кездеспейді, сондықтан ген-мәдени эволюция топтық таңдаудың ең сенімді гипотезаларының бірі болып табылады. Фер адамдарда қазіргі уақытта логикалық ойындар (мәселен, тұтқынның дилеммасы) арқылы эксперимент жүргізу арқылы топтық таңдаудың жүзеге асып жатқанын дәлелдейді, бұл ойлау қабілеті адамдарда көптеген буын бұрын қалыптасқан. Ген-мәдени коэволюция адамдарға тек генетикалық эволюциямен салыстырғанда жергілікті жағдайлар мен ортаға ерекше бейімделуді жылдам дамытуға мүмкіндік береді. Мәдени эволюцияның жақтаушылары Роберт Бойд пен Питер Дж. Ричерсон әлеуметтік оқыну, яғни топта оқыну актісінің адам популяцияларына көптеген буын бойына ақпарат жинауға мүмкіндік беретінін болжайды. Бұл генетикалық эволюциямен қатар мінез-құлық пен технологияның мәдени эволюциясына әкеледі. Бойд пен Ричерсонның пікірінше, бірлесіп жұмыс істеу қабілеті орта плейстоценде, яғни миллион жыл бұрын, климаттың тез өзгеруіне жауап ретінде пайда болды. Гинтис генетикалық және мәдени эволюцияның бірге жұмыс істей алатынын жазды. Гендер ДНК-да ақпаратты, ал мәдениеттер мида, артефактілерде немесе құжаттарда кодталған ақпаратты тасымалдайды. Тіл, құрал-саймандар, қару-жарақ, от, тамақ пісіру және т.б. генетикаға ұзақ мерзімді әсер етеді. Мысалы, тамақ пісіру адамның ішегінің көлемін азайтуға әкелді, себебі пісірілген тамаққа аз ас қорыту қажет. Тіл адамның көмекейінің өзгеруіне және ми көлемінің ұлғаюына әкелді. Оқ-дәрілер адамның қолы мен иығына өзгерістер енгізді, сондықтан адамдар шимпанзеге қарағанда заттарды лақтыруда жақсырақ. 2015 жылы Уильям Яворски және оның әріптестері антропологтардың топтық таңдау туралы пікірлерін зерттеді, бұл әлеуметтік ғалымдардың жынысы мен саясатына байланысты әртүрлі болды. 2019 жылы Говард Рахлин және оның әріптестері үйренген альтруизм сияқты мінез-құлық үлгілерін филогенез кезіндегі топтық таңдаумен қатар онтогенез кезінде топтық таңдауды ұсынды.

Gene culture coevolution (also called dual inheritance theory) is a modern hypothesis (applicable mostly to humans) that combines evolutionary biology and modern sociobiology to indicate group selection. It is believed that this approach of combining genetic influence with cultural influence over several generations is not present in the other hypotheses such as reciprocal altruism and kin selection, making gene culture evolution one of the strongest realistic hypotheses for group selection. Fehr provides evidence of group selection taking place in humans presently with experimentation through logic games such as prisoner's dilemma, the type of thinking that humans have developed many generations ago. Gene culture coevolution allows humans to develop highly distinct adaptations to the local pressures and environments more quickly than with genetic evolution alone. Robert Boyd and Peter J. Richerson, two strong proponents of cultural evolution, postulate that the act of social learning, or learning in a group as done in group selection, allows human populations to accrue information over many generations. This leads to cultural evolution of behaviors and technology alongside genetic evolution. Boyd and Richerson believe that the ability to collaborate evolved during the Middle Pleistocene, a million years ago, in response to a rapidly changing climate. Gintis wrote that genetic and cultural evolution can work together. Genes transfer information in DNA, and cultures transfer information encoded in brains, artifacts, or documents. Language, tools, lethal weapons, fire, cooking, etc., have a long term effect on genetics. For example, cooking led to a reduction of size of the human gut, since less digestion is needed for cooked food. Language led to a change in the human larynx and an increase in brain size. Projectile weapons led to changes in human hands and shoulders, such that humans are much better at throwing objects than the closest human relative, the chimpanzee. In 2015, William Yaworsky and colleagues surveyed the opinions of anthropologists on group selection, finding that these varied with the gender and politics of the social scientists concerned. In 2019, Howard Rachlin and colleagues proposed group selection of behavioural patterns, such as learned altruism, during ontogeny parallel to group selection during phylogeny.

Сын

Көптеген тәлімдік биологтар эволюцияның ықтимал механизмі ретінде топтық іріктеуді қайта қарастыруға жасалған жаңа әрекеттерге көз жеткізбеді. 2012 жылы Ван Велен Price теңдеуін қолдануды топтық іріктеуді қолдау үшін сынап, оның жарамсыз математикалық ұғымдарға негізделгенін дәлелдеді. Докинс және Дэниел Деннет сияқты эволюцияның генге бағытталған көзқарасын қолдайтындар топтық іріктеуге сенімді емес. Эволюциялық биолог Джерри Койн "The New York Review of Books" журналындағы аргументтерді техникалық емес тілмен былайша қорытындылады: «Топтық іріктеу эволюционистер арасында бірнеше себептермен кеңінен қабылданбайды. Біріншіден, бұл альтруистік мінез-құлық сияқты жеке тұлғаға зиян келтіретін, бірақ топқа пайдалы болатын қасиеттерді іріктеудің тиімді тәсілі емес. Топтар организмдердің көбейіп, жаңа организмдер тудыруына қарағанда әлдеқайда сирек бөлінеді, сондықтан альтруизм үшін топтық іріктеу әрбір топтың табиғи іріктеу арқылы алдамшыларды жақтау арқылы альтруистерін тез жоғалту бейімділігін жеңуі екіталай. Сонымен қатар, топтардағы іріктеудің кез келген қасиеттің эволюциясын ынталандырғанын көрсететін аз ғана дәлел бар. Соңында, өзара қолдау үшін жеке тұлғаларды тікелей іріктеу сияқты басқа, ықтимал эволюциялық күштер адамдарды әлеуметтік бейімді етуі мүмкін. Осы себептер [Дэвид Слоан] Уилсон мен Э.О. Уилсон (туыс емес) сияқты бірнеше ғана биологтардың ынтымақтастықтың эволюциялық көзі ретінде топтық іріктеуді жақтауына себеп болады».