Кіріспе
Швейцария жалдамалы жаяу әскерлері (Reisläufer) – Швейцарияның Ескі Конфедерация кантондарынан шыққан кәсіби сарбаздардан құралған күшті жаяу әскерлері. Олар шетел армияларында, әсіресе Франция патшаларының әскери күштерінде қызмет еткендерімен ерекшеленді, бұл Еуропа тарихының ертедегі заманауи кезеңінде, соңғы орта ғасырлардан Ренессансқа дейінгі аралықта болды. Неміс тіліндегі Reisläufer сөзі сөзбе-сөз "соғысқа баратын адам" дегенді білдіреді және ол "әскери науқан" дегенді білдіретін орта неміс тіліндегі Reise сөзінен туындаған. Ұзын сүңгімен үлкен колонналармен шабуылдайтын, тұтқынға алмайтын және жеңіске жеткендерімен танымал болған швейцариялық жалдамалылар қатты қорқыныш пен құрметке ие болды. Мысалы, итальяндық дипломат және саяси философ Никколо Макиавелли өзінің әдеби шедеврі "Билеуші" (1513–1532) еңбектерінің он екінші тарауында олардың шайқас жүйесін егжей-тегжейлі талқылады. Көбінесе "сүңгі ұстаушылар" деп аталғанымен, швейцариялық жалдамалы бөлімшелерде 16 ғасырдың басына дейін гальбердерлер де болды, сондай-ақ шабуыл колоннасының жылдам ілгерілеуіне қарсы садақ, арбалет немесе алғашқы атыс қаруларымен қаруланған шайқасшылардың шағын тобы да болды. Шетелде соғысуға, кейде қаза болуға кеткен жас жігіттердің себептері көп болды: әлі де көбінесе ауылдық кантондардағы шектеулі экономикалық мүмкіндіктер, ерлік іздеу, швейцариялықтардың сарбаз ретіндегі беделіне мақтаныш, және екі ғасырлық қақтығыстарда қалыптасқан шайқас пен соғысқа деген таза құштарлық, деп әскери тарихшы сэр Чарльз Оман сипаттаған.
The Swiss mercenaries (Reisläufer) were a powerful infantry force constituted by professional soldiers originating from the cantons of the Old Swiss Confederacy. They were notable for their service in foreign armies, especially among the military forces of the kings of France, throughout the early modern period of European history, from the Late Middle Ages into the Renaissance. The native German term Reisläufer literally means "one who goes to war" and is derived from the Middle High German Reise, meaning "military campaign". The Swiss mercenaries, with their head down attack in huge columns with the long pike, refusal to take prisoners, and consistent record of victory, were greatly feared and admired—for instance, the Italian diplomat and political philosopher Niccolò Machiavelli addressed their system of combat at length in the twelfth chapter of his literary masterpiece, The Prince (1513–1532). Although often referred to as "pikemen", the Swiss mercenary units also contained halberdiers as well until several decades into the 16th century, as well as a small number of skirmishers armed with bows, crossbows, or early firearms to precede the rapid advance of the attack column. The young men who went off to fight, and sometimes die, in foreign service had several incentives—limited economic options in the still largely rural cantons; adventure; pride in the reputation of the Swiss as soldiers; and finally what military historian Sir Charles Oman describes as a pure love of combat and warfighting in and of itself, forged by two centuries of conflict.
Ландскнехттер және итальян соғыстары
1490 жылға дейін швейцариялықтар пикамен қаруланған жалдамалылар қызметіне дерлік монополия иеленді. Бірақ, одан кейін швейцариялық жалдамалыларды көбінесе еліктеушілер, ең бастысы Ландскнехттер алмастыра бастады. Ландскнехттер – немістер (алғашқыда көбінесе Швабиядан) болды және швейцариялық тактиканы меңгеріп қана қоймай, қарсыластың пикалық құрылымдарын қирату үшін Zweihänder-ді қолдану арқылы тіпті олардан да басып өтті. Бұл Еуропа армияларының қатарын ондаған жылдар бойы жалдамалы полктермен толтырған күшті жасады. 1515 жылдан кейін швейцариялықтар бейтараптыққа міндеттенді, бірақ француз армиясының қатарында қызмет ететін швейцариялық сарбаздарға қатысты емес. Ландскнехттер болса, кез келген төлемшіге, тіпті кейде Киелі Рим императорының жауларына да қызмет етуді жалғастырды (ал Ландскнехттер кейде шайқас алаңында бір-бірімен де шайқасты). Ландскнехттер көбінесе швейцариялықтардың түрлі-түсті және жолақты киімдерін киді. Швейцариялықтар еліктеуден ләззат алмады, екі жалдамалы топ та жеделде жұмыс және майданда ащы бәсекелестерге айналды, олар XVI ғасырдың басындағы Еуропадағы маңызды қақтығыстар кезінде, Ұлы Итальян соғыстары кезінде жиі қарсы келді. Швейцариялықтар қарапайым «пика соққысы» бойынша айтарлықтай артықшылыққа ие болғанымен, соғыс бәрібір өте қатыгез болды және итальяндықтар оны «жаман соғыс» деп атады. Ханс Холбейн сияқты заманауи суретшілер екі алып пика бағанасының бір-біріне соқтығысуы екі тараптан да көптеген қаза және жараланғандармен шайқастың құйынды күйін тудыруы мүмкін екенін куәландырды. Ландскнехттермен бәсекелесуге және басқа армиялардың (әсіресе испандықтардың, олар пикамен күресуді өздерінің терциоларының бір бөлігі ретінде қабылдады) еліктеуіне қарамастан, швейцариялықтардың жауынгерлік беделі 1480 және 1525 жылдар аралығында ең биік деңгейге жетті, және швейцариялық жалдамалылар жүргізген Новара шайқасы кейбірлер үшін кемелді швейцариялық шайқас саналады. Тіпті 1515 жылы болған Марьяно шайқасындағы жеңіліс, «Гиганттар шайқасы» болғанымен, швейцариялықтар шайқастың қатыгездігі мен шегінудің жақсы ұйымдасқандығына байланысты швейцариялық қарудың жетістігі ретінде қарастырылды. Дегенмен, Мариньянодағы жеңіліс швейцариялық пика соғысының құлдырауын болжады – ақырында, екі ғасырлық швейцариялық жеңістер 1522 жылы Бикокка шайқасында апатқа ұшырады, онда испандық терциолары мен Ландскнехт күштері оларды жоғары тактика, бекіністер, артиллерия және жаңа технология (яғни қол мылтықтары) арқасында шешулі түрде жеңді. Бикоккада француз патшасына қызмет ететін швейцариялық жалдамалылар артиллерия немесе зымырандық қолдаусыз қолжетімді қорғаныс позициясына бірнеше рет шабуыл жасауға тырысты, бірақ олар кіші қару мен артиллерия отымен қырылды. Швейцариялықтар бұрын ешқашан осындай ауыр шығынға ұшыраған емес, сонымен бірге жауға көп зиян келтіре алмады.
Ұйымдастыру және тактика
Швейцариялық жалдамалы пикмендердің алғашқы контингенттері кантондық күштерден өзгеше ұйымдастырылды. Кантондық күштерде олардың әскерлері әдетте Vorhut (алдыңғы қатар), Gewalthut (орталық) және Nachhut (артқы қатар) бөлімдеріне бөлінетін, көбінесе әртүрлі сандарда болатын. Жалдамалы контингенттерде, егер күштері жеткілікті болса, үш ұқсас бағанаға тұруы мүмкін еді, бірақ көбінесе бір-бірімен қатар тұратын бір немесе екі үлкен бағанаға тұрып, қызмет ететін әскердің орталық бөлігін құрайтын. Сондай-ақ, олардың тактикасы Бургундия соғыстары мен Швабия соғысындағы швейцариялық кантондардың керемет тактикалық жеңістерінде қолданылған тактикадан мүлдем өзгеше болды, онда олар шабуыл бағаналарының күшімен қатар маневр жасауға да көп көңіл бөлген. Жалдамалы қызметте олар жауды орап алуға тырыспай, фаланга құрылымының тікелей және күшті шабуылына көбірек сүйенді. Мұндай терең пика бағаналары жақын шайқаста нашар жаяу әскерді жеңіп тастай алатын және атты әскер шабуылына төтеп бере алатын, бірақ олар қозғалмай қалған жағдайда атыс қаруына осал болатын (Мариньяно шайқасында көрінгендей). Швейцариялық жалдамалылар садақ, арбалет, қолқызыл қару және өздерінің артиллериясын да қолданды, бірақ олар пика мен шапшаңның роліне қарағанда әлдеқайда екіншілік болды. Атыс қаруының қаруды тесіп өту қабілеті дәлелденгеніне қарамастан, олар өте дәл болмады, баяу зарядталды және ылғалға сезімтал болды, сонымен қатар швейцариялық пикмендердің жылдам шабуыл тактикасына сай келмеді (кейінірек терцио құрылымын құраған қаруды тесіп өтуге арналған аркебустың испандық ойлап табуы соғыс тактикасын өзгертті). Швейцариялықтар XVI ғасыр бойы негізінен пикмен болып қалып келді, бірақ одан кейін олар қызмет ететін әскерлердегі басқа бөлімдерге ұқсас жаяу әскер құрамалары мен тактикасын қабылдады. Осыған байланысты олар бұрынғы ерекше тактикаларынан бас тартып, майдан желісіндегі басқа жаяу әскер бөлімдерімен бірге қалыпты орын алды.
Әскери үстемдіктің соңы
Ақырында, Мариньяно мен Бикокка шайқастарында дәлелденгендей, швейцариялық жалдамалылардың жаппай шырша шабуылы бағаналары, оқ ату қаруларының технологиясы дамыған сайын, әсіресе аркебузиерлер мен артиллерия, дайын жағдайда орналастырылған (мысалы, бекіністер) және басқа қару түрлерімен тиісті түрде қолдау көрсетілгенде, тым осал болып шықты. Осы аркебузиерлер мен ауыр зеңбіректер швейцариялық алаңдардың тығыз қатарларын қанды үйінділерге айналдырды – кемінде, швейцариялық шабуылды бекіністерге немесе атты әскер шабуылына тоқтату мүмкін болғанда, ал осал аркебузиерлерді жақын шайқасқа қабілетті жаяу әскер – шырша ұстаушылар, гальбердерлер және/немесе қылышбаздар (испандық қылыш пен қалқан ұстаушылар немесе Zweihänder қолданатын Доппельсолднерлер) – қажет болған жағдайда швейцариялықтардан қорғау үшін қолдау көрсетті. Швейцариялық шыршаларды кемсіту үшін басқа да амалдар қолданылуы мүмкін. Мысалы, испандық роделеролар, сонымен қатар қылыш пен қалқанмен қаруланғандар, болат роделалар мен эспадалармен қаруланған және көбінесе бас киім мен кеуде қорғағышын киген, адаммен адам арасындағы жекпе-жекке әлдеқайда жақсы қаруланған және қорғалған. Осылайша, олар швейцариялық шыршалардың астына жүгіріп, оларды пышақтап жеңе алады. Алайда, бұл тактика одақтас шырша алаңдарын қолдау үшін қолданылды, сондықтан қарсылас шырша алаңын шырша шабуылының хаосына толық араластыру қажет болды. Жақсы формациясын сақтаған швейцариялық шырша колонналары көбінесе испандық роделероларды жазасыз жеңе алды, мысалы, Семинара шайқасында швейцариялық шыршалар саны жағынан басым болды.
Павия шайқасынан кейін
1522 жылы олардың үстемдігі аяқталғанына қарамастан, швейцариялық шұңқырмен қаруланған жалдамалы әскерлер XVI ғасырдың соңына дейін Еуропадағы ең қабілетті жақын тізілімдегі жаяу әскерлердің бірі болып қала берді. Бұл француз дін соғыстары кезінде француз монархиясының қызметіндегі шайқастағы көрсеткіштерімен дәлелденді, әсіресе Дрю шайқасында, швейцариялық шұңқырлы әскерлердің тобы католик атты әскері қарсы шабуылға өткенге дейін гугенот армиясын ұстап тұрды.
Француз армиясындағы қызмет
Швейцариялық сарбаздар XVII-XIX ғасырларда, тактика, жаттығулар және қару-жарақтардағы үлкен өзгерістерге қарамастан, бірқатар еуропалық армияларда бағалы жалдамалылар ретінде қызмет етуді жалғастырды. Бұл әскерлердің ең тұрақты және ең ірі жұмыс берушісі француз армиясы болды, онда швейцариялықтар жаяу әскердің элиталық бөлігін құрады. Француз қызметіндегі он екі швейцариялық жалдамалы полкінің ең ағасы болған Швейцария гвардиясы полкі, француз корпусының көк пальтоларына қарағанда қызыл киім кигеннен басқа, ұйымдасу және жабдықтану жағынан француз гвардиясына ұқсас болды. Швейцариялықтар XVII ғасырдың аяғына қарай, көбірек мылтықпен қарулана бастады және француз армиясының басқа әскерлерімен бірдей, шамамен 1700 жылы өздерінің ежелгі таңбасы болған сүңгіні толығымен тастап кетті. Олар Жаңа әлемде де қызмет етті: Самуэль Де Шампленнің Île Sainte Croix (Сен-Кроа аралы) қонысының картасында швейцариялықтар үшін казарма көрсетілген. Швейцария жалдамалылары француз монархиясы мен швейцария кантондары немесе жеке асыл отбасылары арасындағы келісімшарттар (капитуляциялар) бойынша жалданатын. 1740 жылы француз қызметінде 12000-нан астам швейцариялық сарбаз болды. XVIII ғасырдың қалған бөлігінде швейцариялықтардың саны қажеттілікке байланысты өзгерді, Австрия мұрагерлік соғысы кезінде 20 000-ға дейін жетті және 1763 жылдан кейін 12 300-ге дейін төмендеді. Француз қызметіне швейцариялықтарды тартудың тікелей әскери құндылығынан басқа, көршілес кантондарға француз дипломатиялық және коммерциялық ықпалын кеңейту арқылы саяси мақсатқа қол жеткізілді. Швейцариялық сарбаз француз сарбазына қарағанда жоғары жалақы алды, бірақ оның өз офицерлері қатаң тәртіптік кодекске бағынды. Жалдау негізі әр полк бойынша әртүрлі болды – кейбір бөлімшелерде жаңа сарбаздар тек белгілі бір кантонның швейцариялық тұрғындарынан алынды, ал басқаларында швейцариялықтардың жетіспеушілігін толықтыру үшін неміс немесе француз еріктілері қабылданды. XVIII ғасырдың соңында "полк балаларынан" – француз әйелдеріне үйленген және қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін Францияда қалған швейцариялық сарбаздардың ұлдарынан – жауынгерлік қызметке шақыруға көбірек сенім артты. Нәтижесінде швейцариялықтар мен француз халқы арасындағы кедергілер ішінара бұзылды. Француз төңкерісі қарсаңында бір швейцариялық полктің журналында франко-швейцариялық жаңа сарбаздар жалпы наразылық күшейген сайын қашып кетуге бейімделгені туралы алаңдаушылық білдірілді. Француз тілінде сөйлейтін швейцариялық сарбаздар, әдетте, неміс тілінде сөйлейтін әріптестерінен гөрі революциялық пропагандаға көбірек бейімделді. Француз төңкерісі басталған кезде швейцариялық әскерлер, кем дегенде, атаулы шетелдіктер ретінде, азаматтық тәртіпсіздік кезінде француз әріптестерінен сенімдірек саналды. 1791 жылдың сәуірінде француз қызметіндегі швейцариялық полктардың саны 11 429 адамды құрады, ал швейцариялық гвардияда тағы 2330 адам болды. Швейцариялық полктер 1789 жылдың шілде айының басында Людовик XVI Парижге шақырған патша әскерлерінің маңызды бөлігін құрады. Салис Самад полкінің швейцариялық гранадерлері тобы Бастилия түрмесінің гарнизонын күшейту үшін халық қоршауға алғанға дейін жіберілді. Швейцария және басқа да патша әскерлері кейіннен шекарадағы гарнизондарына қайтарылды. Келесі жылдары Эрнест полкі жергілікті тұрғындармен бірнеше рет қақтығысты, 1791 жылы Марсельдің отаршыларымен екі күндік шайқаста аяқталды. Швейцарияға қарсы халықтың наразылығының өсуінің бұл белгісі Берн кантонын қарусыздалған полкті қайтарып алуға мәжбүр етті. Тағы бір швейцариялық полк, Шатовиу, 1790 жылғы Нанси ісі (көтеріліс) кезінде маңызды рөл атқарды және оның 23 сарбазы өз швейцариялық офицерлері соттағаннан кейін жазаға тартылды. Швейцария гвардиясы адал болды және 1792 жылы 10 тамызда, Луи XVI ғимараттан шығып кеткеніне қарамастан, халық Тюйлери сарайына шабуыл жасаған кезде қырғынға ұшырады. Швейцарияның 11 жаяу әскер полкі 1792 жылы 20 тамызда француз ассамблеясы қабылдаған жарлық бойынша таратылды. Үш мыңнан астам швейцариялық сарбаз француз бөлімшелеріне жеке-жеке ауыстырылды және қызметте қалды. Алайда, олардың көпшілігі Швейцарияға оралды, онда оларға көмек көрсету және ауылдық қоғамға қайта кірігу шаралары қолданылды. 1798 жылы Швейцарияны француз революциялық күштері басып алғаннан кейін француз қызметі үшін швейцариялық жаяу әскердің алты демибрига...
Испания армиясындағы қызмет
XVI ғасырдың аяғында Испания швейцариялық жалдамалыларды жұмыспен қамтитын тағы бір ірі мемлекет болды. Протестанттық реформациядан кейін Швейцария діни негізде протестанттық және католик кантондарына бөлінді. Содан кейін, католик кантондарынан шыққан швейцариялық жалдамалылар 16 ғасырдың соңында испан Габсбургтер империясының әскерлерінде қызмет етуге жиірек шақырылатын болды. Испан армиясындағы алғашқы рет ұйымдастырылған швейцариялық полк 1574 жылы Ури кантонынан (католик кантоны) Вальтер Ролл полкі болды, ол Испанияның Нидерландындағы қызметі үшін құрылды. Ал 17 ғасырдың ортасына қарай испан армиясы үшін күрескен онға жуық швейцариялық полк болды. 17 ғасырдың соңғы кезеңдерінде оларды Испанияның өзінде немесе оның теңіз арқылы орналасқан иеліктерінде қызмет ететінін көруге болады. Швейцариялық бөлімшелер Португалияға қарсы, Каталониядағы көтерілістерге қарсы, Испания мұрагерлік соғысында, Польша мұрагерлік соғысында, Австрия мұрагерлік соғысында (Италиядағы шайқастарда) және Американдық революциялық соғыста Ұлыбританияға қарсы белсенді қызмет атқарды. 1790 жылдары испан армиясының жалпы құрамы 137 000 адамды құраса, швейцариялық контингент шамамен 13 000 адамнан тұрды. Дегенмен, католик кантондарынан тікелей жалдау практикасы Француз революциялық соғыстарының басталуымен тоқырады. Жалдау агенттері немістерді, австриялықтарды және итальяндықтарды алды, ал кейбір полктарда швейцариялық элемент 100 адамға дейін азайды. Испандық қызметтегі олардың соңғы рөлі – французға қарсы Пиреней соғысы болды, онда бес швейцариялық полк (Руттиман, Янн, Рединг, Швалер және Куртен) көбінесе испандық жұмыс берушілеріне адал болды. Байлен шайқасында француз қызметіне мәжбүр болған швейцариялық полктер Рединг басқаратын испан армиясына қайта оралды. 1823 жыл испан армиясында швейцариялық жалдамалылардың қызметіне нүкте қойды. Испан армиясының қатарында соғысқан швейцариялықтар әдетте оның ұйымдастырылуына, тактикасына және киім-кешегіне ұқсады. Дегенмен, швейцариялық полктер испандық жаяу әскерінің ақ формасынан айырмашылығы, көк пальтоларымен ерекшеленді.
Голландия әскеріндегі қызмет
Голландтықтар 17 және 18 ғасырларда әртүрлі уақытта көптеген швейцариялық бөлімдерді пайдаланды. 18 ғасырдың басында төрт полк және "Сен-Швейцария" салтанатты ротасы болды. Олар көбінесе бейбіт уақытта гарнизондық әскерлер ретінде жұмыс істеді, бірақ Республика 1715 және 1745 жылдары Шотландияға швейцариялық полктер жіберді; 1745 жылы швейцариялық Хирцель полкінің үш батальоны сол жылы Шотландиядағы якобиттер көтерілісі кезінде одақтастар ретінде Англияда қызмет етуге жіберілген голландтық контингенттің бір бөлігін құрады. 1748 жылы француз басқыншылығының қаупіне байланысты төрт қосымша полк қызметке алынды, бірақ сол жылы Австрия мұрагерлік соғысы аяқталды және осы қосымша полктердің үшеуі қызметтен босатылды. 1749 жылы "Zwitsersche Guardes" (Швейцария гвардиясы) полкі құрылды, жаңа сарбаздар бар болған швейцариялық жаяу әскер полктерінің қатарынан алынды; 1787 жылы бұл алты полк жалпы саны 9600 адамды құрады. Швейцария полктері Голландия Республикасы және Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы үшін Кейп колониясында және Шығыс Үндістанда қызмет етуге жұмылдырылды. 1772 жылы Фургеуд полкі Суринамға Суринам джунглісінде марондарға қарсы күресу үшін жіберілді. Бұл науқан туралы естеліктерді Джон Габриэль Стетман жазды, ол кейін жарияланды. 1781 жылы Де Мерон полкі голландтық қызметке алынды, ал 1784 жылы Вальднер полкі. Де Мюрон полкі британдықтармен Цейлонда тұтқындалды, содан кейін британдық қызметке қабылданды және Канадаға жіберілді, онда ол 1812 жылғы соғыста шайқасты. 1795 жылы стадхолдердің орнынан бас тартуымен және Батавия Республикасының құрылуымен алты швейцариялық полк 1796 жылы таратылды. 1813 жылы Оранж князінің қайтысымен швейцариялық жаяу әскердің төрт полкі құрылды, олардың нөмірі 29-дан 32-ге дейін болды, оның ішінде 32-ші полк 1815 жылдан кейін Амстердамдағы Корольдік сарайда күзеттік міндеттерді атқаратын күзет полкі ретінде қызмет етті; алайда, бұл полктер де 1829 жылы таратылды.
Британдық әскердегі қызмет
1781 жылы француз-швейцар гвардиясының бұрынғы полковнигі Шарль Дэниел де Мерон өзінің «Регимент де Мерон» атты жалдамалы полкін құрды, ол бастапқыда Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына, ал 1796 жылдан бастап Британдық Шығыс Үндістан компаниясына қызмет етті. Британдықтардың қызметінде олар 1799 жылғы Майсур жорығында, Жерорта теңізі және Пиреней жорықтарында шайқасты. Ұлыбританияда орналасқаннан кейін полк Канадаға жіберілді, онда 1812 жылғы соғыста қызмет етті. 1816 жылы полк таратылды. «Регимент де Ваттевилл» – Люи де Ваттевилл құрған швейцариялық полк, ол 1799 және 1801 жылдар аралығында австриялық армияда, бірақ британдық жалақымен қызмет еткен полктерден сарбаздар жиналды. Швейцариялық сарбаздар кейін британдық қызметке ауыстырылды. Олар Наполеон соғыстарында (1803–1815) негізінен Жерорта теңізі маңында шайқасты. Олар 1801 жылдан 1803 жылға дейін Мальтада, содан кейін Мысырда орналасқан, Сицилия мен Неапольде шайқасқан. Полк 1806 жылғы шілдеде Италиядағы Майда шайқасына қатысты. 1811–1813 жылдар аралығында испан және португалдық сарбаздардың есебінен толықтырылған Ваттевилль полкі Испаниядағы Пиреней соғысына қатысып, Кадис қамалы кезінде Кадисті қорғады. 1813 жылы полк 1812 жылғы соғыста шайқасу үшін Канадаға кемемен аттанды. Эри және Освего бекіністерінде қызметтен кейін 1816 жылы таратылды.
Капитуляциялар мен келісімдер
16-шы ғасырдың соңынан бастап, швейцариялық жалдамалы әскерлерді ұйымдасқан құрылымдарға ресми жұмысқа орналастыру кезеңінде, оларды жұмысқа тартатын елдер мен швейцария кантондары немесе осы әскерлерді жинап, жабдықтайтын ақсүйек отбасылар арасында әдеттегі капитуляциялар жасалған. Мұндай шарттар әдетте жалдамалылардың саны, сапасы, жалақы мөлшері және жабдықтары сияқты нақты мәліметтерді қамтыды. Көбінесе, швейцариялық сарбаздар тек өз ұлтынан шыққан офицерлерге бағынып, швейцария заңдарына сәйкес өмір сүріп, өз туларын алып жүруі және басқа елдердің қызметіндегі швейцариялықтармен қақтығысқа түсетін әскери науқандарға қатыспауы қарастырылды. Сондай-ақ, егер конфедерацияға шабуыл жасалса, швейцариялық бөлімдер қайтарылып беріледі деген міндеттеме де болуы мүмкін деген пікірлер айтылды. Дегенмен, 16 және 17 ғасырлардан сақталған капитуляцияларда мұндай ережелер кездеспейді. 1874 жылы Швейцария Конституциясына шетелдік мемлекеттердің швейцариялық азаматтарды жалдауына тыйым салатын түзету енгізілгеннен кейін, мұндай шарттық қатынастар тоқтатылды. Әскери одақтар 1848 жылғы Швейцария Конституциясымен бұрыннан-ақ тыйым салынған, бірақ шарттар бойынша міндетті болған жағдайларда әскерлер шетелде де қызмет ете берді. Мысалы, 1860 жылы Италияның бірігу соғысы кезінде Гаетаны қорғаған Франциск II-нің басшылығымен қызмет еткен швейцариялық полктерді атауға болады. Бұл бір дәуірдің аяқталуын білдірді.
Қазіргі заман
1859 жылдан бері швейцариялық жалдамалылардың тек бір ғана бөліміне рұқсат берілді – ол Ватиканның швейцариялық гвардиясы. Олар соңғы бес ғасыр бойы Папаны қорғап келеді, Микеланджело салғандай еске түсіретін әсем түсті киім киіп жүреді. Шетелдік әскери қызметке тыйым салынғанға қарамастан, Швейцария азаматтарының жекелегендері XX ғасырға дейін осы дәстүрді сақтап келді. Олардың арасында Испания азамат соғысында Республикалық Халықаралық бригадалар құрамында шайқасқан 800 швейцариялық ерікті болды, олар ауыр шығынға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде швейцариялық азаматтар Германияның Вермахтында да қызмет етті, бірақ бұл тек жеке және ерікті негізде болды. Соғыс жылдары Германия үшін кем дегенде 2000 швейцариялық соғысты, олардың көпшілігі неміс тілінде сөйлейтін Берн және Цюрих кантондарынан шыққан, сонымен қатар олардың көпшілігінде екі азаматтық – неміс азаматтығы болды. Вермахттан басқа, кейбірлері СС-ке де қосылды, әсіресе 6-шы тау дивизиясына. Швейцарияның бейтараптығына байланысты олардың адалдығы заңсыз деп есептелді және 1943 жылы үкімет Германиямен ынтымақтастық жасағандардың азаматтығынан айырылатынына шешім қабылдады. 1945 жылға қарай мұндай жағдайлардың саны 29-ға жетті. Шығыс майданында шайқасқанда бірқатар швейцариялық азаматтар Кеңес Одағының тұтқындығына түсті. Джордж Бернард Шоудың "Қорал және адам" комедиясының (және оның негізінде жазылған "Шоколадты солдат" опереттасының) сюжеті 1885 жылғы серб-болгар соғысындағы ойдан шығарылған швейцариялық жалдамалы туралы, бірақ бұл соғыста осындай жалдамалылардың болғанына ешқандай дәлел жоқ.
Фильмдер
Schweizer im Spanischen Bürgerkrieg (Испаниядағы азаматтық соғыстағы швейцарлар), режиссер Ричард Диндо, 1974 (1982 жылы ағылшын тілінде шықты). Швейцариялық неміс тілінде, ағылшын тіліндегі субтитрлермен.