Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы Аралия /ə/'/r/eɪ//l//i//ə/, немесе инелік, – Аралия тұқымдасының туысы, 68 қабылданған жапырақты немесе мәңгі жасыл ағаштар, бұталар және тамырсабақты шөптесін көпжылдық өсімдіктерден тұрады. Бұл туыстың өндік ортасы Азия және Америка, көптеген түрлері таулы орманды аймақтарда кездеседі. Аралия өсімдіктерінің мөлшері әртүрлі: кейбір шөптесін түрлері тек биіктікке жетеді, ал кейбіреулері биіктікке дейін өсетін ағаштар болып табылады. Аралия өсімдіктерінің сабақтарының немесе бұтақтарының ұштарында ірі екі рет қанатты (қос құрамды) жапырақтары шоғырланған; кейбір түрлерінде жапырақтары қылшықтармен жабылған. Кейбір ағаш түрлерінің сабақтары тікенді болады, мысалы, Aralia spinosa. Гүлдері ақшыл немесе жасыл түсті, гүлшоғырларында орналасқан, ал шар тәрізді, қою күлгін жидектері құстарға тамақ ретінде ұнайды. Аралия түрлері кейбір көбелектердің (Lepidoрtera) дернәсілдері үшін тағамдық өсімдіктер болып табылады, оның ішінде қарапайым изумруд (Hemithea aestivaria) тағы да бар. Аралия гүлдерінің көптеген түстері бар. Басты гүлі – ақшыл аралия. Кейбір түрлері, әсіресе Aralia cordata, жеуге жарамды және адамдарға тамақ ретінде қолдану үшін өсіріледі.
Aralia /ə/'/r//eɪ//l//i//ə/, or spikenard, is a genus of the family Araliaceae, consisting of 68 accepted species of deciduous or evergreen trees, shrubs, and rhizomatous herbaceous perennials. The genus is native to Asia and the Americas, with most species occurring in mountain woodlands. Aralia plants vary in size, with some herbaceous species only reaching tall, while some are trees growing to tall. Aralia plants have large bipinnate (doubly compound) leaves clustered at the ends of their stems or branches; in some species the leaves are covered with bristles. The stems of some woody species are quite prickly, as in Aralia spinosa. The flowers are whitish or greenish occurring in terminal panicles, and the spherical dark purple berry like fruits are popular with birds. Aralia species are used as food plants by the larvae of some Lepidoptera species, including the common emerald (Hemithea aestivaria). There are many colours of aralia flowers. The main flower is whitish aralia. Some species, notably Aralia cordata, are edible and are cultivated for human consumption.
Таксономия
Аралия туысының таксономиялық шеңбері кеңінен өзгеріп келген. Бұрын туысқа жатқызылған, бірақ кең көзқараспен қарастырылған түрлер қазір Fatsia, Macropanax, Oreopanax, Panax, Polyscias, Pseudopanax, Schefflera және Tetrapanax сияқты жеке туыстарға енгізілген. Ал бұрын кейбір мамандар дербес деп есептеген Dimorphanthus туысы енді Аралия туысының бір бөлімі – бөлімі ретінде қарастырылады.
Қалдық деректері
†Aralia pusilla-ның бір қазба эндокарпы Данияның Орталық Ютландиядағы Силькеборг маңындағы Фастерхольт аймағының орта миоцен қабатынан сипатталған. Польшаның Батыс Карпаттардағы Новый Сач бассейнінің орта миоцендік тұщы су шөгінділерінен алынған бұрғылау үлгілерінен *Aralia rugosa* және †*Aralia tertiaria*-ның бірнеше қазба жемістері табылды. Итальяндық Покапаглиядағы плиоцендік жерлердің Занклен кезеңінің соңғы сатысынан бірнеше *Aralia* макрофоссилдері анықталды.