Кіріспе
Велосипедтік сорғы – велосипедтік шиналарды үрлеуге арналған, оң көлемдік ауа сорғысының бір түрі. Ол велосипедтерде қолданылатын екі ең көп таралған клапанның – Schrader немесе Presta клапандарының бірімен немесе екеуімен де қолдануға арналған қосылысы немесе адаптері бар. Үшінші түрдегі Dunlop (немесе Woods) клапаны да бар, бірақ осы клапандармен жабдықталған камераларды Presta сорғысымен толтыруға болады. Негізгі түрлері:
Еденге орнатылатын сорғылар
Рамаға бекітілетін
Қысқа немесе миниатюралық
Аяқпен басқарылатын
Қос әрекетті
Жарылысқа төзімді немесе түтіксіз
A bicycle pump is a type of positive displacement air pump specifically designed for inflating bicycle tires. It has a connection or adapter for use with one or both of the two most common types of valves used on bicycles, Schrader or Presta. A third type of valve called the Dunlop (or Woods) valve exists, but tubes with these valves can be filled using a Presta pump. Several basic types are available:
Floor pumps
Frame mounted
Compact or mini
Foot operated
Double action
Blast or tubeless
In its most basic form, a bicycle pump functions via a hand operated piston. During up stroke, this piston draws air through a one way valve into the pump from outside. During down stroke, the piston then displaces air from the pump into the bicycle tire. Most floor pumps, also commonly called track pumps, have a built in pressure gauge to indicate tire pressure. Electrically operated pumps intended to inflate car tires (as available in most service stations) can in principle be used to inflate a bicycle tire if the right type of connection is available. Some such pumps are designed to cut off before a suitable pressure (much higher for a bicycle than a car tire), and will much under inflate the tire. Others may not cut off, but deliver a high rate of flow to fill the larger car tire, with a risk of over inflating and bursting a bicycle tire unless it is stopped with split second timing. Inflating tubeless tires requires an initial surge of air to seat the bead, and specialized pumps are available specifically for this task.
Ең қарапайым түрінде велосипедтік сорғы қолмен басқарылатын поршень арқылы жұмыс істейді. Поршень жоғары жылжу кезінде бір жақты клапан арқылы ауаны сырттан сорғыға тартады. Төмен жылжу кезінде поршень ауаны сорғыдан велосипедтік шинаға итеріп шығарады. Көптеген еденге орнатылатын сорғылар, сондай-ақ жиі «жол сорғылары» деп аталатындар, шина қысымын көрсету үшін қысым өлшегішімен жабдықталған. Автомобиль шиналарын үрлеуге арналған электрмен жұмыс істейтін сорғыларды (көбінесе сервистік станцияларда кездесетін) дұрыс қосылысы болса велосипедтік шинаны үрлеу үшін де пайдалануға болады. Мұндай сорғылардың кейбіреулері велосипедтік шинаға қарағанда автомобиль шиналары үшін әлдеқайда жоғары қысымда тоқтау үшін жасалған және шинаны жеткіліксіз үрлейді. Басқалары тоқтамауы мүмкін, бірақ үлкен автомобиль шинасын тез толтыру үшін үлкен ауа ағынын береді, соның салдарынан уақытылы тоқтатуға келмесе велосипедтік шинаны артық үрлеп, жарылу қаупі туындайды. Түтіксіз шиналарды үрлеу үшін шинаның жиегін дөңгелекке бекіту үшін ауаның күшті толқыны қажет, сондықтан осы мақсатқа арналған арнайы сорғылар бар.
A bicycle pump is a type of positive displacement air pump specifically designed for inflating bicycle tires. It has a connection or adapter for use with one or both of the two most common types of valves used on bicycles, Schrader or Presta. A third type of valve called the Dunlop (or Woods) valve exists, but tubes with these valves can be filled using a Presta pump. Several basic types are available:
Floor pumps
Frame mounted
Compact or mini
Foot operated
Double action
Blast or tubeless
In its most basic form, a bicycle pump functions via a hand operated piston. During up stroke, this piston draws air through a one way valve into the pump from outside. During down stroke, the piston then displaces air from the pump into the bicycle tire. Most floor pumps, also commonly called track pumps, have a built in pressure gauge to indicate tire pressure. Electrically operated pumps intended to inflate car tires (as available in most service stations) can in principle be used to inflate a bicycle tire if the right type of connection is available. Some such pumps are designed to cut off before a suitable pressure (much higher for a bicycle than a car tire), and will much under inflate the tire. Others may not cut off, but deliver a high rate of flow to fill the larger car tire, with a risk of over inflating and bursting a bicycle tire unless it is stopped with split second timing. Inflating tubeless tires requires an initial surge of air to seat the bead, and specialized pumps are available specifically for this task.
Тарих
Бірінші велосипед сорғысының қашан ойлап табылғаны белгісіз, бірақ ол 1887 жылы немесе оған шамамен сол кезде пайда болған деп саналады, дәл сол кезде Шотландиялық Джон Бойд Данлоп алғашқы үрмелі немесе пневматикалық шинаны жасаған. Алғашқы велосипед сорғысы металл цилиндрден тұрды, оның ішінде металл таяқша бойлап өтетін. Бұл таяқшаны түсіргенде цилиндрден ауа шығып, қайта жоғары көтергенде жаңа ауа сорылатын. Көптеген қазіргі заманғы сорғылар осыған ұқсас қағиданы қолданады, ал кейбіреулері, мысалы электр сорғылары, автоматты сору механизмін пайдаланады.
Олардың жұмыс істеу әдістері
Велосипед сорғысы ауаны қысымдайды. Цилиндр қысылғанда ауа сорғы түтігі арқылы төмен қарай жылжып, содан кейін ауа қысымымен ашылатын клапан арқылы дөңгелекке енгізіледі. Сапты қайтадан жоғары тарғанда, клапан автоматты түрде жабылып, ауаның дөңгелектен шығуына жол бермейді, ал жаңа ауа цилиндрге кері сорылып, процесс қайталанады. Кейбір сорғыларда дөңгелекке сорылатын ауаның қысымын көрсету үшін манометр орнатылған. Дөңгелек қажетті қысымға жеткеннен кейін, сорғы клапанын дөңгелектен алып тастап, дөңгелек клапанына қақпағын қайта орнатуға болады. Велосипед дөңгелегіне қосылатын екі негізгі клапан түрі бар: Presta клапаны және Schrader клапаны. Кейбір сорғылар екі клапанға да сай келеді, ал кейбіреулері сай келмейді, бірақ сорғыны кез келген клапанға бекітуге мүмкіндік беретін адаптерлер бар. "Барлық клапандарды реттелетін қосылым жүйелері", сонымен қатар AVACS деп аталатын жүйе, сорғыға велосипедте кездесетін кез келген клапанға сай болуға мүмкіндік береді, сондай-ақ ол доптар, надувательді бассейн мен резеңке шеңберлер сияқты басқа да әмбебап үрленетін өнімдерге де сай келеді. AVACS мүмкіндігі сорғы модельдерінде жиі кездеседі және оны жеке клапан бекітпесі ретінде де сатып алуға болады. Ол поршеньнің қайта-қайта тартылып, итерілу әрекеттері арқылы да жұмыс істейді.
Тұрақты сорғы
Қабаттық немесе жол сорғысы деп те аталады. Оны пайдалану үшін қолданушы сорғының табанын еденге қойып, аяқтарымен табанда тұрып, тұтқаларды толық қозғалыспен тартады да, итеріп отырады. Сорғыны толтыру клапанымен қосу үшін қосымша түтік қажет, ол белгілі бір өлшемде пайдасыз көлем тудыруы мүмкін.
Қолмен сорғы
Оның екі негізгі түрі бар: түтікшелі және интегралды. Түтікшелі типте сорғыны клапанға қосу үшін жеке түтік қажет. Олардың артықшылығы – төмен бағасы, бірақ басқа сорғылармен салыстырғанда тиімділігі төмен. Сондай-ақ, оларда ауа шығуға мүмкіндік беретін көптеген қосылыстар бар. Интегралды сорғылардың қабырғасында клапанға тығыз жабысатын резеңке шайбасы бар тесік болады. Көбінесе бұл клапанға қосымша рычаг арқылы қысылады. Жақсы тығыздалған, берік және өлі көлемі аз болғандықтан, бұл типтегі сорғылар өте тиімді. 8 дюймдік интегралды сорғы, әдетте, 18 дюймдік түтікшелі сорғыдан жылдам жұмыс істейді. Бұл типтегі сорғылар түтікшелі клапандарды, әсіресе преста клапандары барларды бүлдіру қаупін тудырады. Қарапайым сорғыда иілгіш немесе пластиктен жасалған поршень болады. Поршень алға жылғанда ауа цилиндрдің қабырғаларын поршеньге қарсы итеріп, тығыздама жасайды; ол өзінің клапаны ретінде жұмыс істейді. Содан кейін бұл поршень ауаны тесіктен шығара алады. Ең тиімді сорғылардың кейбіреулері – екі бағытта жұмыс істейтін сорғылар. Поршенді цилиндрде екі жағынан да тығыздау арқылы олар екі қозғалыс барысында да дөңгелекке ауа айдай алады. Сорғыны велосипед рамасына тіреуге арналған кронштейнге, қысқышқа, бұрандаға немесе дәнекерленген тіреуге орнатуға болады, немесе оны велосипедтегі сумкада немесе басқа да сөмкеде алып жүруге болады, сондай-ақ, жүргізуші рюкзакқа, қалтаға және т.б. салуға болады.
Шағын сорғы
Мини-помпалар (немесе компакт-помпалар) әдетте велосипедте жеңіл тасымалдау үшін өте кішкентай және жеңіл етіп жасалған қолмен жұмыс істейтін насостар болып табылады, оларды апат жағдайында пайдалануға болады; олар қалталарға, велосипедтегі сөмкелерге немесе тіпті су бөтелкесіне арналған ұстағышқа сыяды. Олардың кішкентай өлшемділігіне байланысты, осы насостардың бере алатын ауа көлемі едендегі насосқа қарағанда шектеулі, сондықтан көп сорғылау қажет болуы мүмкін.
Аяқ сорғы
Бұл сорғылар көбінесе велосипедтерге арналып жасалмайды. Олар жоғары қысым тудырмайды, сондықтан жол велосипедтерінің тар дөңгелектеріне жарамсыз, бірақ тау велосипедтеріндегі кең, төмен қысымды дөңгелектерге қолдануға болады. Автомобильдерге арналғандықтан, олар Шредер клапандарына лайықты. Велосипедте Presta клапандары болса, сорғыны қолдану үшін кішкентай мыс адаптер қажет.
CO2 толтырғыштары
Велосипедтерге арналған газбен толтырылатын баллондардың тарихы нақты емес, бірақ олар екі дүниежүзілік соғыстың арасында пайда болған сияқты. Бір әңгіме бойынша, оларды "бір шабандоз кафе иесінің көмірқышқыл газынан сыраны шыныға құйғанын көргеннен кейін" жасаған. Әдетте, сорғылар үйде ауыстыру мүмкін емес сұйытылған газды қолданды. Кейінірек шыққан, сәттірек болған нұсқасы бастапқыда сусын сифоны үшін сатылған картриджді пайдаланды. Бір рычаг картриджді бұзып, дөңгелектің ішіне ауа толтыруға жеткілікті газ шықты. Қазіргі заманғы газ сорғыларын көбінесе тау велосипеді немесе жол велосипеді жарысына қатысушылар салмақты үнемдеу үшін және жарыс барысында тесігі түсіп қалған жағдайда уақытты үнемдеу үшін пайдаланады. Олар бір рет қолданылатын немесе ауыстырылатын картридждермен жабдықталатын сорғылар болуы мүмкін. Көптеген сорғылар көмірқышқыл газы мен стандартты 16 граммдық CO2 баллондарын қолданады. Көмірқышқыл газы резеңке камерадан ауадан гөрі жылдам шығып кетеді, CO2 молекуласы ауадан үлкен болғанымен, резеңкеде оттегі мен азоттан әлдеқайда жақсы ериді, сондықтан дөңгелек ауамен толтырылғаннан гөрі тезірек сөнуі мүмкін.
Электрлі сорғы
Автомобильдің шиналарына арналған 12 вольттік ауа компрессорлары велосипедтің шиналарына да жарайды. Автомобильдерге арналған портативті зарядтағыш кейде осы сорғыларды қуаттандыру үшін қолданылуы мүмкін. Тіпті, негізінен велосипед жарықтандыруға арналған стандартты емес 12 вольт электр жүйелері, егер автомобильдің қуаттағыш ұясы орнатылған болса, осы сорғыларды қуаттандыру үшін де пайдаланылуы мүмкін. Электр сорғыларының басты артықшылығы – жаңа үлгілері қолмен немесе аяқпен сорғыларға қарағанда аз орын алады, бұл оларды 12 вольт электр жүйесімен жабдықталған велосипедтерге, әсіресе себетке орын жетпейтін жағдайларда қолайлы етеді.
Түйін қысымы
Шиналардың қысым көрсеткіші әдетте жақтауының бір жерінде басылып жазылады. Бұл psi (шаршы дюймге фунт) немесе бармен көрсетілуі мүмкін. Қысым көрсеткіші "Максималды қысым" немесе "Қысымды дейін толтыру" деп белгіленуі мүмкін, және әдетте бір диапазонды көрсетеді (мысалы, 90-120 psi немесе 35-60 psi). Қысым диапазонының төменгі көрсеткішіне дейін шинаны толтырса, ұстау қабілеті артады және жүру ыңғайлырақ болады. Ал жоғары көрсеткіш бойынша толтырса, жүру тиімділігі жоғарылайды және тесілу мүмкіндігі төмендейді, бірақ серіксіз жүруге дайындалу керек.
Шығыс қысымы
Төңкерілген қысым, яғни сорғының дөңгелекке қанша ауа қууға қабілеттілігі – маңызды мәселе. Сорғы дөңгелектің қабылдай алатын қысымына тең немесе одан асып түсуі керек. Егер максималды ауа қысымы тым төмен болса, ол қанша күшпен қолданылса да, дөңгелектерді толыққанды үрлей алмайды.