Кіріспе

Батыс франк диалектісі (Standard German: Pfälzisch, өзіндік атауы: Pälzisch) – Жоғарғы Рейн аңғарында, шамамен Цвайбрюккен, Кайзерслаутерн, Альцей, Вормс, Людвигсхафен-ам-Райн, Мангейм, Оденвальд, Гейдельберг, Шпейер, Ландау, Вёрт-ам-Райн және Франциядағы Эльзас және Лотарингия шекарасы арасындағы аймақта таралған Рейн-франк диалекттерінің тобы. «Palatine» деген ағылшын термині Пфальц аймағын білдіреді. Пфальцтың дерлік барлық дәстүрлі диалекттері Пфальц диалектілері тобына жатады, бірақ Пфальц тілінің таралу аймағы көршілес аймақтарға (Саар, Курпфальц, Оңтүстік Гессен) қарай батысқа және шығысқа созылады. Палатин неміс тіліндегі негізгі диалектілік бөлімдер – Westpfälzisch (әрі Hinterpfälzisch деп те аталады) және Vorderpfälzisch (әрі Ostpfälzisch деп те аталады). Пенсильвания голланд тілі негізінен 17-19 ғасырларда Солтүстік Америкаға көшіп келген және өз ана тілін сақтаған Пфальцтан шыққан адамдардың сөйлеген тілінен пайда болған. Хорватия мен Сербиядағы Дунай швабтары да Палатин неміс тілінің көптеген элементтерін пайдаланады.

Сипаттамалары

Солтүстік-батыста Палатин немісі Мозель франкониясынан *das/dat* изоглосымен (Палатин немісі *das* немесе осыған ұқсас формаларды қолданады) және Рейн акцентінің болмауымен ажыратылады. Оңтүстік-шығысында Оңтүстік Франкониямен шектеседі, оларды *Appel/Apfel* сызығы (Палатин немісінде: *Appel*) бөліп тұрады. Үлкен Рейн франкония диалекті аймағында дәстүрлі анықтамалық изоглостар – Палатин немісін (*fescht*) және Гессен диалектілерін (*fest*) бөлетін солтүстік *fescht/fest* сызығы, сондай-ақ Палатин немісін (*Haus*) және Лотарингия франкониясын (*Hus*) бөлетін оңтүстік *Haus/Hus* сызығы. Басқа Рейн франкония диалектілері сияқты, Палатин немісінде *e* апокопасы (яғни ертеректегі соңғы *e*-нің жоғалуы), *n* апокопасы (яғни ертеректегі соңғы *n*-нің жоғалуы) және ертеректегі ұзақ *a*-ның орнына /oː/ дыбысы болады, мысалы *Strooß/Strooße* – ‘көше’/’көшелер’ (Стандартты неміс тілінде *Straße/Straßen*). Палатин немісінің *Westpfälzisch* және *Vorderpfälzisch* деп екіге бөлінуіне ерекше белгілер негіз болады, мысалы: *Westpfälzisch*-те күшті етістіктердің өткен шақ формасында *en* жұрнағы жоқ (мысалы, *gebroch* – ‘ұзылған’, *geschripp* – ‘жазылған’). *Vorderpfälzisch*-те бұл жұрнақ *e* түрінде сақталады (*n*-нің апокопасымен, мысалы, *gebroche*, *geschriwwe*). *Westpfälzisch*-те *frooe* сөзіндегі орталық *g* дыбысының жоғалуы (Стандартты неміс тілінде *fragen*). *Vorderpfälzisch*-те ол дауыстық веляр фрикатив ретінде сақталады (*frooche*). *Westpfälzisch* тілінде *han/hun* – ‘(менде) бар’, ал *Vorderpfälzisch*-те *hap/häp*.

Грамматика

Грамматикалық тұрғыдан алғанда, барлық палат диалектілерінде жай ықпал (genitive) жайы жоқ, оның орнына датив қолданылады, «von» сөзімен немесе онсыз. Көптеген диалектілерде өткен шақ (imperfect) болмайды, тек қана өткен уақыт (perfect) шағы ғана бар.