Кіріспе

Құс түрі

Кезекшіл торғай (Pooecetes gramineus) – орташа өлшемді Жаңа дүние торғайы. Pooecetes туысының жалғыз өкілі, ол ақшыл түсті, қоңыр жолақты, Солтүстік Американың солтүстік аймақтарындағы далаларда көбейетін құс. Қыстау үшін АҚШ-тың оңтүстігіне және Мексикаға көшіп барады.

Таксономия

Кешіккен торғай 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің "Жаратылыс жүйесі" еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны қарға тұқымдасына (Fringillidae) қосып, *Fringilla graminea* деген екі атау берді. Ол жерін Нью-Йорк деп көрсетті. Гмелин өзінің сипаттамасын 1783 жылы Джон Латэм және 1785 жылы Томас Пеннант сипаттаған "шөптік қарға" сипаттамаларына негіздеді. Бұл торғай қазір *Pooecetes* туысының жалғыз түрі болып табылады, ол 1858 жылы американдық табиғат зерттеушісі Спенсер Бэрдпен енгізілген. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі ποα (poa) – "шөп" және οικητης (oikētēs) – "мекендеуші" деген сөздердің қосындысынан тұрады. *Gramineus* деген түрлік атау латын тілінен аударғанда "шөпті" немесе "шөпке ұқсас" деген мағынаны білдіреді. Үш түршесі анықталған. Ересектердің денесінің жоғарғы бөлігі ашық қоңыр, ал төменгі бөлігі ақшыл, екеуі де қараңғы жолақтармен өрнектелген. Кешіккен торғайға тән үш ерекше белгі бар. Біріншісі – көздің айналасындағы кішкентай ақ сақина. Екіншісі – ұшқанда көрінетін ақ құйрық қауырсындарының жылтырауы. Үшіншісі – иықтағы қызыл қоңыр дақ. Дегенмен, бұл көбінесе байқаушыға көрінбейді. Тағы бір ерекшелік – кейбір кешіккен торғайлар, әсіресе Каскад тауларының батысында, көбірек қызғылт түске ие болады. Сондай-ақ, оларда кейбір торғайларда кездесетін қалың көз сызығы болмайды. Аталық торғай ұялайтын аумағына ие екенін көрсету үшін бұта немесе қоршау сияқты биік жерден ән салады. Әуенді ән екі жұп қайталама сыбызғы ноталарымен басталып, әнші торғайдың әніне ұқсас трилльдермен аяқталады. Олардың сыбызғылары төменгі, содан кейін жоғарырақ дыбыс биіктігімен ерекшеленеді. Сонымен қатар, кешіккен торғайлар әндерінің бір бөлігі ретінде қысқа төмен түсетін трилльдерді де пайдаланады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кешкі тараншылар негізінен Канаданың және АҚШ-тың көп бөлігінде кездеседі. Олар таралған аймақтардағы басқа тараншылардан айырмашылығы, құрғақ шалғындықтар, ақ жусан және егістіктер сияқты шөптесін жерлердің төменгі жазықтарында мекендейді. Қыркүйек айының басында, күздің басталуымен кешкі тараншылар АҚШ-тың шығысына, орталық АҚШ-қа, Мексикаға және Мексика шығанағының жағалауына қоныс аударады. Олар наурыз айында, солтүстікке көктем келген кезде қайта оралады.

Мінез-құлық

Кешіккен тараншылар көбінесе бұталы жерлерге жақын болады, жиі тозаңданып, секіріп жүреді. Бұл құстар жерде азықтанады, негізінен жәндіктер мен тұқымдарды жейді. Қоңырлау маусымынан тыс уақытта олар көбінесе шағын топтарда тамақтанады.

Өсіру

Еркек құстың қанаттарын көтеріп жүгіруі және әнін орындау үшін ара-тұра секіріп ойнауы осы кездесудің бір бөлігі болып табылады. Жерге, кесе тәрізді, бекем емес ұя салынды. Әдетте 4-ке жуық 3–5 жұмыртқадан тұратын жұмыртқалар аналық құс тарапынан 12–13 күнге дейін жатырылады. Балапандар екі ата-анасымен қоректендіріліп, ұяда кемінде 9 күн өткен соң ұшып кетеді. Маусым ішінде екі рет балапандар өсіріледі.