Кіріспе

Жапонияда еденге төселетін сабан кілем, жапон едені – татами (畳) – дәстүрлі жапон стиліндегі бөлмелерде еден материал ретінде қолданылатын кілемдердің бір түрі. Олар стандартты өлшемдерде жасалады, ұзындығы енінен екі есе артық, шамамен 0,9 метр (3') қалыңдығынан 1,8 метр (6') ұзындығына дейін, аймаққа байланысты. Жауынгерлік өнерде татами – додзёда жаттығулар мен жарыстар үшін қолданылатын еден. Татаминың беті – жұмсақ қамыс (Juncus effusus) тоқымасынан, ал ішкі жағы – жусан немесе нашар мақтадан жасалған жіптермен тоқылған. Әр қатар тоқымада әр аяғында екі-төрт жіп болады (немесе шығынды азайту үшін кейде әр қатарда екі жіп, әр аяғында біреуден). (Ішкі қабаты) дәстүрлі түрде бір-біріне тігілген күріш сабанынан жасалады, бірақ қазіргі татамиларда оның ішкі қабатында сығымдалған ағаш ұнтағы немесе экструдированный полистирол көбігі қолданылады. Татамидің ұзын шеттері көбінесе брокат немесе қарапайым матамен жиектеледі (縁), бірақ кейбір татамилерде жиек болмайды.

Тарих

Татами термині (畳む) етістігінен шыққан, яғни «жұқтау» немесе «үю» деген мағынаны білдіреді. Бұл ертедегі татамилер жұқа болғандықтан, қолданылмағанда оларды бүктеп немесе қабаттап сақтауға болатындығын көрсетеді. Татами бастапқыда аристократия үшін сәнді зат болған. Төменгі топтар жерді матамен жабатын, топырақты едендерде тұрған. Хэйан дәуірінде аристократтардың шинден-зукури архитектуралық стилі қалыптасқанда, шинден-зукури сарайларының едені көбінесе ағаштан жасалған, ал татамилер жоғары аристократтар отыру үшін ғана пайдаланған. Татами біртіндеп танымал болып, 17 ғасырдың соңына қарай қарапайым халықтың үйлеріне енді. Қазіргі Жапонияда салынатын үйлерде татами төселген бөлмелердің саны азайып барады, тіпті мүлдем болмауы да мүмкін. Бір ғана бөлмеде татами болуы да жиі кездеседі. Татами төселген едені және басқа да дәстүрлі архитектуралық ерекшеліктері бар бөлмелер нихонма немесе вашицу, яғни «жапон стиліндегі бөлмелер» деп аталады.

Орналасу

Татами кілемдерінің саны және бөлмедегі орналасуына қатысты ережелер бар. Эдо дәуірінде "ырыс әкелетін" (祝儀敷き) және "ырыссыз" (不祝儀敷き) татами орналасулары нақты ажыратылып, татамилер оқиғаға қарай қайта орналастырылатын. Қазіргі кезде көбінесе "ырыс әкелетін" орналасу қолданылады. Онда татамилардың түйіскен жерлері "Т" әрпін құрайды, ал "ырыссыз" орналасуда татамилардың түйіскен жерлері "+" әрпін құрайтын тор түрінде болады. Тек толық кілемдерді пайдаланып, үлкен бөлмеде ырыс әкелетін орналасу бар-жоқ екенін анықтау NP-толық мәселе. Ырыссыз орналасу, әсіресе сіреу сияқты жаман оқиғалардан сақтану үшін қолданылған. Қазір ол жаман ырыммен байланысты және одан қашуға тырысады.