Кіріспе
Гүлді өсімдік түрі Dactylanthus taylorii, ағылшын тілінде «ағаш гүлі» деп, ал маори тілінде te pua o te rēinga («әлемнің гүлі») деп аталады, бұл толығымен паразиттік гүлді өсімдік, және Жаңа Зеландияға ғана тән. Қонақ ағашы Dactylanthus-тың болуына жауап ретінде, ойықталған ағаш гүліне ұқсайтын бүршік тәрізді құрылымды қалыптастырады (содан оның ортақ атауы шыққан). Гүлдер орман төңірегінен шыққанда, оларды жерде тамақтанатын жергілікті жануар – сорапқыш қоректі жартас құсы тозаңдатады.
Dactylanthus taylorii, commonly known in English as wood rose and in Māori as te pua o te rēinga ("flower of the underworld"), is a fully parasitic flowering plant, the only one endemic to New Zealand. The host tree responds to the presence of Dactylanthus by forming a burl like structure that resembles a fluted wooden rose (hence the common name). When the flowers emerge on the forest floor, they are pollinated by a ground foraging species of native bat.
Сипаттама
Dactylanthus taylorii – дөңгелек, түйнек тәрізді, қылқанды сабақ (ені 50 см-ге дейін) немесе тамырсыз хаусториум, ол қоректік заттарды мезбен тамырларынан сіңіреді. Оның жапырақтары фотосинтез жасай алмайды және гүлдік қабықшаларға дейін тоғысқан. Мемлекеттік жерлерден «орман гүлін» жинауға тыйым салынған, ал осы сирек кездесетін түрді жинауға қатаң кеңес берілмейді. Туыс атауы грек тілінен алынған: (dáktulos) – «саусақ» және (ánthos) – «гүл». Маори тілінде Дактилантусқа waewae atua деген ат берілген, ол «рухтар/құдайлардың аяқтары немесе есік саусақтары» деген мағынаны білдіреді. Дактилантусқа ең жақын туыс – Жаңа Каледониядан шыққан Hachettea. Оңтүстік Африкадан келген Mystropetalonмен бірге олар Оңтүстік жарты шардың Mystropetalaceae тұқымдасын құрайды. Үшеуі де хлорофиллсіз толық паразиттер (голопаразиттер) және бұрын фотосинтез жасай алатын жартылай паразиттер (гемипаразиттер) – тамыр паразиттерінен пайда болған.
Көбею
Өсімдіктер екі жынысты – еркек немесе әйел, және гермафродит кездесуі өте сирек. Олар ақпан мен мамыр аралығында гүлдейді. Еркек гүлдер нектар бөліп шығарады, ол қарапайым, бірақ өте тәтті хош иіс тудырады, бұл жартастардың тозаңдануына көмектеседі. Қазба қалдықтарын (копролиттерді) талдау нәтижесінде, қаққапо (Strigops habroptilus) – ұша алмайтын түнгі тотықұс, сонымен қатар тозаңдаушы болғандығы анықталды. Тозаңданған өсімдіктер ұзынша келген, бірақ сәл кішкентай жемістер береді. Келтірілген егеуқырлар мен тышқандар да оларды тозаңдатады, алайда тышқандар оларды бүлдіруге бейім.
Тарату
Қазіргі уақытта Дактилант тек Солтүстік аралда ғана табылса да, қазба қалдықтарының күлдіргені Оңтүстік аралдың солтүстігінде де жақында өмір сүргенін көрсетеді. Уаиканайдағы Нга Ману табиғи қорығында екі орналасқан, гүлдейтін орын және 2021 жылы қосылған тағы екі орын бар. Ағаш гүлі коллекционерлердің жинауынан, опоссумдардың, егеуқұйрықтардың, шошқалар мен бұғылардың жапырып жеуінен, мекендеу ортасының жоғалуынан және оның тозаңдаушылары мен тұқым таратушыларының аздығынан қорқады. Дактилант жақында жабық қанаты бар орманға себілген тұқымдар арқылы табиғатта сәтті көшірілді.