Кіріспе

Шығыс Германиядағы саяси партиялар мен бұқаралық ұйымдардың альянсы.

Неміс Демократиялық Республикасының Ұлттық майданы (Nationale Front der Deutschen Demokratischen Republik) 1950–1990 жылдары партиялар мен бұқаралық ұйымдардың ресми альянсы болды. Шындығында, ГДР-де билік тек бір партияның, яғни коммунистік СЭД-тің қолында болды. Ұлттық майдан – басқа партиялар мен ұйымдарды бақылау құралы еді. Ұлттық майданның алдында 1945 жылдан бері Демократиялық блок жұмыс істеді. Ұлттық майданның басты міндеті – Шығыс Германия парламенті, Volkskammer («Халық палатасы») сайлауында ортақ сайлау тізімін («Einheitsliste») жасау болды. Бұл «бірлік тізімі» – азаматтардың дауыс бере алатын жалғыз тізімі еді. Басқа партиялар мен тізімдерге тыйым салынды. Ұлттық майдан жүйесі ГДР-де көппартиялық демократия бар деген сыртқы әсерді қалдыруға бағытталған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтастар бастапқыда төрт партияға рұқсат берді: коммунистер, социал-демократтар, христиан-демократтар және либералдар. Кеңес оккупациялық аймағында Коммунистік партия 1946 жылы социал-демократтарды біріктіруге мәжбүр етті. Осылайша, коммунистердің үстемдігімен Социалистік бірлік партиясы (СЭД) құрылды. Қалған екі партия – христиан-демократтар мен либералдар бастапқыда тәуелсіз болды. СЭД кеңес оккупациялық билігінің көмегімен бұл партияларды қорқытып, өз бағытына бұруға мәжбүр етті. Соңында, оккупациялық билік екі жаңа партияның құрылуына рұқсат берді: шаруалар партиясы және Ұлттық демократиялық партия (1948). Екі партия да коммунистік партияның жасырын басшылығымен құрылды. Олардың міндеті – христиан-демократтар мен либералдардың сайлаушыларын тартып алу болды. Ұлттық демократтар бұрынғы ұлттық социалистердің жиналатын орны болуы тиіс еді. СЭД-тен басқа партиялар «блокпартия» деп аталды. Сонымен қатар, кеңестік оккупациялық аймақта, содан кейін ГДР-де бұқаралық ұйымдар болды. Олардың кейбіреулері, мысалы, кәсіподақ және әйелдер ұйымы сайлау тізіміне енді. Бұл депутаттардың көпшілігі СЭД мүшелері болды. Сондықтан, парламентте СЭД фракциясының абсолютті көпшілігі болмаса да, көптеген депутаттар СЭД мүшелері еді. Ұлттық майдандағы барлық партиялар мен бұқаралық ұйымдар өмір сүру үшін СЭД-тің жетекші рөлін ресми түрде қабылдауы керек болды. Берлин қабырғасының құлауына дейінгі соңғы апталарда ғана (1989 жылдың қарашасы) СЭД-ке жатпайтын кейбір саясаткерлер СЭД үстемдігін ашық сынауға батылды. Фронт 1990 жылдың ақпан айында, ГДР-де алғашқы еркін сайлауға бір ай қалғанда таратылды.

Тарих

Ұлттық майдан Кеңес Одағының басқыншылық аймағында құрылған Демократиялық блоктың мұрагері болды. Фронттың өзі 1950 жылдың 30 наурызында құрылды. Ол партиялардың және SED бақылауындағы бұқаралық ұйымдар арасында бөлінген орындықтардың тұрақты үлесін беру арқылы жұмыс істеді, бұл үлестік әр сайлауда Халық палатасына ұсынылған жалғыз кандидат тізімі түрінде ұсынылды. Орындықтар дауыс санына қарағанда белгіленген квота негізінде тағайындалды. Сайлаушылардың тізімді мақұлдау немесе қабылдамау мүмкіндігі құпия емес жағдайда ғана болғандықтан, ол дерлік бірауыздан қолдау деңгейімен «жеңіске» жетті. Аталмыш Фронт номиналды түрде партиялардың кең коалициясы болғанымен, іс жүзінде тек SED-тің ғана нақты билігі болды. Коммунистердің тізімдерде басымдық тануын қамтамасыз ету арқылы SED Халық палатасының құрамын іс жүзінде алдын ала анықтады. 1950 және 1951 жылдары кейбір неміс саясаткерлерінің тізімнің заңдылығын жоққа шығаруы олардың біразының «Германия Демократиялық Республикасының сайлау заңын қабылдамағаны үшін» (LDPD басшысы Гюнтер Штемпель сияқты) түрмеге қамалуына әкелді. SED ГДР құрылған кезде-ақ «жаңа типтегі» толыққанды сталиндік партияға айналғанмен, басқа партиялар біршама уақыт бойы SED-тің еркіне толығымен бағынбады. Алайда, 1950 жылдардың ортасына қарай құрамына кіретін партиялардың ең батыл мүшелері ығыстырылды, ал партиялардың барлығы SED-тің адал серіктестеріне айналды. Осы кезде SED өзінің тәуелсіз ойлы мүшелерін де тазартып үлкерді. Фронт енді Шығыс блогындағы басқа топтарға ұқсас сипатқа ие болды. Келесі үш онжылдық бойында Фронттағы кіші партиялар өмір сүрулерінің шарты ретінде SED-тің «жетекші рөлін» қабылдауға мәжбүр болды. 1989 жылдың 1 желтоқсанында Фронттың құдіреті жойылды, себебі Вольсккамер Шығыс Германия Конституциясының SED-ге билік монополиясын берген ережесін жойды. Төрт күннен кейін Христиан-демократиялық одақ және Либералды-демократиялық партия коммунистік көзқарасты басшыларын қуып, Фронттан шықты. 16 желтоқсанда SED өзін демократиялық социалистік партияға трансформациялағаннан кейін Демократиялық социализм партиясына қайта құрылды. 1990 жылдың 20 ақпанында конституцияға енгізілген түзетулер Фронт туралы барлық сілтемелерді алып тастады.

Ұлттық майданның төрағалары

Профессор Эрих Корренс (1950–1981)
Профессор Лотар Колдиц (1981–1989)

Халық палатасына сайлау

СайлауДауыс саны%Орын саны+/–ОрынҮкімет195012,088,74599.6% 136 1-орын195411,828,87799.46% 1-орын195811,689,11099.87% 1-орын196311,533,85999.25% 32 1-орын196711,197,26599.93% 1-орын197111,207,38899.5% 1-орын197611,245,02398.58% 1-орын198112,235,51599.9% 66 1-орын198612,392,09499.94% 1-орын