Кіріспе

Америкалық саясаткер және жұмысшылар құқықтарын қорғаушы (1880–1965)

Фрэнсис Перкинс (туған Фанни Корали Перкинс; 10 сәуір 1880 – 14 мамыр 1965) – 1933–1945 жылдар аралығында АҚШ-тың төртінші Еңбек министрі болған және осы лауазымда ең ұзақ қызмет еткен американдық жұмысшылар құқықтарын қорғаушы. Демократиялық партия мүшесі Перкинс президенттік кабинетте қызмет еткен алғашқы әйел атанды. Президент Франклин Д. Рузвельттің көп жылдық досы және адал қолдаушысы ретінде ол жаңадан құрылған «Жаңа мәміле» коалициясында еңбек мәселелерін маңызды етуге көмектесті. Рузвельттің кабинетіндегі екі мүшесінің бірі (екіншісі – Ішкі істер министрі Гарольд Л. Айкес) ол президенттігінің барлық кезеңінде лауазымда қалды. Перкинстің ең маңызды рөлі 1935 жылы әлеуметтік қамсыздандыру саясатын әзірлеуде болды. Ол сонымен қатар кәсіподақтармен жұмыс істеу жөніндегі үкіметтік саясатты қалыптастыруға көмектесті, бірақ кәсіподақ жетекшілері оған толық сенім артпады. Перкинстің Еңбек департаменті АҚШ Келіссөз қызметі арқылы ереуілдерді таратуға көмектесті. Перкинс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген еңбек мәселелерін шешті, сол кезде білікті жұмыс күші экономика үшін маңызды болды және әйелдер бұрын ерлер атқаратын жұмыстарға ауысты.

Ерте өмір

Фанни Корали Перкинс Бостон қаласында, Массачусетс штатында, Сьюзан Элла Перкинс (туған тегі Бейн; 1849–1927) және Фредерик Уильям Перкинс (1844–1916) отбасында дүниеге келді (екеуі де түпнұсқада Мэн штатынан шыққан). Оның отбасы тамырларын Американың отарлық дәуіріне дейін жегізе алатын, ал әйелдер білім беру саласында жұмыс істеу дәстүрін сақтаған. Ол сынып президенті болып сайланды. Перкинс Сульдің курсын өте маңызды деп еске алды. Чикагода ол қоныс-жайларда, соның ішінде Хулл Хауста, Джейн Аддамспен бірге ерікті болып жұмыс істеді. 1905 жылы ол епископ шіркеуіне қосылды. 1907 жылы Филадельфияға көшіп, Пенсильвания университетінің Уортон мектебінде экономиканы оқыды және екі жыл қалада әлеуметтік жұмыскер болып жұмыс істеді. Содан кейін ол Нью-Йорк қаласының Гринвич-Виллидж ауданына көшіп, Колумбия университетінде оқыды және сайлау құқығы үшін күресте белсенділік танытты. Қозғалысты қолдау мақсатында Перкинс наразылық акциялары мен жиналыстарға қатысып, көшелерде үгіт жүргізді. 1910 жылы ол Колумбия университетінде экономика және әлеуметтану мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. 1910 жылы Перкинс Ұлттық тұтынушылар лигасының Нью-Йорк кеңсесінің басшысы ретінде штатта кең танылды және жақсырақ жұмыс уақыты мен жағдайлары үшін белсенді түрде лобби жасады. Ол сонымен қатар Адельфи колледжінде әлеуметтану профессоры болып сабақ берді. Келесі жылы ол өміріндегі шешуші оқиға – Үшбұрышты жең фабрикасындағы өртке куә болды. Фабрикада жүздеген жұмысшы, көбінесе жас әйелдер жұмыс істеді, бірақ өрттен қашуға арналған жолдары болмады. Ғимарат өртенген кезде көптеген жұмысшылар терезеден қашуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Осы әйелдер мен қыздар бір жыл бұрын Перкинс қолдаған 54 сағаттық жұмыс аптасы және басқа да жеңілдіктер үшін күрескен. Өртте бір жүз қырық алты жұмысшы қаза тапты. Перкинс бұл оқиғаға нашар заңнаманың кінәлі екенін айтты. Осы өрттің салдарынан Перкинс Ұлттық тұтынушылар лигасының Нью-Йорк кеңсесіндегі лауазымын тастап, Теодор Рузвельттің ұсынысымен Нью-Йорк қаласының қауіпсіздік комитетінің атқарушы хатшысы болды, ол өрт қауіпсіздігін жақсарту үшін құрылған. Қауіпсіздік комитетінің құрамында Перкинс Бингемтондағы (Нью-Йорк) Фриман зауытында болған тағы бір ауыр өртті зерттеді, онда 63 адам қаза тапты. 1912 жылы ол Нью-Йорк заң шығарушыларына әйелдер мен балалардың жұмыс уақытын шектеуге бағытталған «54 сағаттық» заң жобасын қабылдауға көмектесті. 1916 жылдың желтоқсан айында олардың Сюзанна есімді қызы дүниеге келді. Екі жылдан кейін Уилсон психикалық аурудың белгілерін көрсетуге бастады. Перкинс қызының тууынан кейін қоғамдық өмірінен сәл шегініп, бірақ күйеуінің ауруынан кейін отбасын асырау үшін қайтадан жұмыстың қамына кірісті. Биограф Кирстин Даунидің сөзіне сүйенсек, Сюзанна да «маниялық-депрессивтік белгілерді» көрсеткен. Перкинс 1901 жылы құрылған Жастар лигасының негізін қалаушы Мэри Харриман Рамсидің Джорджтаун, Колумбия округіндегі үйінде бір жылға жуық тұрды, Рамси 1934 жылы қайтыс болғанға дейін. Рамси мен Перкинстің келісімі практикалық себептерге байланысты болды, өйткені 1933 жылдың желтоқсанында Вашингтон Пост газетінің бір жазушысы Перкинсті пәтерде тұрғаны үшін әлеуметтік міндеттемелерді орындамағаны үшін сынаған. Кейін Перкинс Нью-Йорктан шыққан демократ конгрессмен Кэролайн О’Деймен бірге тұрды.

Нью-Йорктегі жұмысқа қайта оралу

Вашингтонға көшкенге дейін Перкинс Нью-Йорк штатының үкіметінде түрлі лауазымдарда қызмет еткен. Ол штатының саяси лидерлерінің құрметіне ие болды. 1919 жылы губернатор Ал Смит оны Нью-Йорк штатының Индустриялық комиссиясына қосты. Смит Перкинсті жұмыс күшіндегі әйелдер мен қыздардың мүддесін қорғайтын және Вагнер фабрикасын зерттеу комитетіндегі жұмысы үшін қолдады. 1919 жылдың 18 ақпанында Перкинс Нью-Йорктегі алғашқы әйел комиссарлардың бірі ретінде бекітіліп, Нью-Йорк қаласында жұмыс істей бастады. Жұмысына кіріскен алты айдан кейін, оның әріптесі Джеймс М. Линч Перкинстің үлесін «бағалы» деп атап, «Мисс Перкинстің атқарған жұмысынан кейін штаттың барлық департаменттерінде жоғары лауазымдарға көбірек әйелдер тағайындалуы керек деп сенемін» деді. Рузвельт оны қолдауға келісіп, Перкинсті Еңбек министрі лауазымына ұсынды. Ұсынысқа Ұлттық Әйелдер Сайлаушылар Лигасы және Әйелдер Партиясы қолдау көрсетті. Американың Еңбек Федерациясы Перкинстің таңдалуын еңбек ұйымдарымен байланысының болмауына байланысты сынға алды. Ол сондай-ақ АҚШ-та кабинеттік лауазымға ие болған алғашқы әйел атанды, осылайша президенттік тізімдегі алғашқы әйел болды. Кабинетке әйелді тағайындау туралы бұрынғы төрт әкімшілікте де әңгіме болған, бірақ Рузвельт бұл идеяны іске асырған алғашқы адам болды. Рузвельт Перкинстің жұмысын Албанидегі уақытында өз көзімен көрген. Еңбек министрі ретінде Перкинс заңнаманы жазуға көмектесу арқылы «Жаңа саясатқа» үлес қосты. Президенттің Экономикалық қауіпсіздік жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде ол оның барлық кеңес есептеріне, соның ішінде Азаматтық консервациялық корпусқа және «Жаңа келісім» лагерлеріне қатысты. Еңбек министрі ретінде Перкинс Иммиграция және натурализация қызметін құрды. Ол либералды иммиграциялық саясатты жүзеге асыруға тырысты, бірақ оның кейбір әрекеттері, әсіресе Конгресте қарсылыққа ұшырады. 1939 жылы ол Батыс жағалауындағы Халықаралық ұзын жағалау және қоймалар одағының коммунистік жетекшісі Гарри Бриджесті депортациялаудан бас тартқаны үшін Конгресс мүшелерінің наразылығына ұшырады. Ақырында, Бриджес Жоғарғы сотта ақталуға қол жеткізді. Президент Рузвельт қайтыс болғаннан кейін Гарри Трумэн Рузвельт кабинетін алмастырып, Льюис Б. Швелленбахты Еңбек министрі етіп тағайындады. Перкинстің министр лауазымы 1945 жылдың 30 маусымында Швелленбахтың ант беруімен аяқталды. Перкинс 1952 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін мемлекеттік қызмет комиссиясынан кетті. Осы кезеңде ол Рузвельт әкімшілігіндегі уақыты туралы «Мен білген Рузвельт» (1946) атты естеліктер жинағын жариялады, онда ол Франклин Рузвельтпен 1910 жылы танысқаннан бастап жеке тарихын қамтыды. Мемлекеттік қызметтегі мансабынан кейін Перкинс белсенді болып қалып, колледждер мен университеттерде оқытумен айналысты. Ол 1965 жылы 85 жасында қайтыс болғанға дейін Корнелл университетіндегі Нью-Йорк штатының Өндіріс және еңбек қатынастары мектебінде оқытушы және лектор болып жұмыс істеді. Ол басқа да университеттерде қонақ лекциялар оқыды, соның ішінде 1955 және 1958 жылдары Иллинойс университетінің Еңбек және өндіріс қатынастары институтында екі 15 лекциялық цикл өткізді. Корнеллде ол Telluride House-та тұрды, ол сол танымал зиялы қауымның мүшесі болған алғашқы әйелдердің бірі болды. «Жаңа саясаттың артындағы әйел: Фрэнсис Перкинстің өмірі» кітабының авторы Кёрстин Дауни Теллурайд үйіндегі оның уақытын «өміріндегі ең бақытты кезең» деп сипаттады. Перкинс Ньюкаслдағы (Мэн штаты) Глидден зиратында жерленген.

Мұра

Перкинс алғашқы әйел кабинет мүшесі ретінде және оның саяси жетістіктерімен де әйгілі. Ол әлеуметтік қорғау жүйесімен байланысты көптеген мәселелерге, оның ішінде Әлеуметтік қамсыздандыруды құруға, АҚШ-тағы жұмыссыздыққа байланысты төлемдерге, федералды ең төменгі жалақыға және бала еңбегін реттейтін федералды заңдарға белсенді қатысты. 1967 жылы Теллyрид үйі мен Корнелл университетінің Өндіріс және еңбек қатынастары мектебі Франсис Перкинс есімдігі стипендиясын құрды. 1982 жылы Перкинс Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді. 2015 жылы Перкинс Теңдік форумының 2015 жылғы ЛГБТ тарихы айлығының 31 белгілі тұлғасының бірі деп танылды. 2019 жылы ол Үкіметтік даңқ залының тұңғыш құрамының мүшелерінің қатарында болды. Сондай-ақ сол жылы Элизабет Уоррен Перкинс отбасының үйінен құтқарылған ағаштан жасалған трибунаны пайдаланды.

Тарихи тұрғыдағы кейіпкер

Президент кабинетінің мүшесі болған алғашқы әйел ретінде Перкинске қиын міндет жүктелді: ол басқа Вашингтон саясаткерлері сияқты қабілетті, батыл, салмақты және саяси сарайлық болуы керек еді, осылайша одан кейін басқа әйелдердің де билікке жол табуы мүмкін болар еді. Перкинс көпшіліктен қашықтап тұратын салқын мінезді болды. Бірақ бір жағдайда ол «Дженерал Моторс» компаниясының басқарма төрағасы Альфред П. Слоанмен қатысты қызу пікір алмасты. Біріккен автожұмысшылардың салдары ауыр ереуілі кезінде ол Слоанға түн ортасында телефон соғып, кәсіподақтың талаптарын орындамағаны үшін оны адалсыз және жаман адам деп айыптады. Ол: «Сен лайықты адамдардың қатарында болмайсың. Өлген соң тозаққа барасың» деді. Слоанның жауабы зор ашумен толды. Оның жетістіктері жұмысшылар мен төмендегі топтарға деген шексіз махаббатын көрсетеді, бірақ Бостон тәрбиесі оны еркін араласудан және жеке құрмет көрсетуден ұстап қалды. Ол ауқымды реформаларды жүзеге асыруға қабілетті болды, бірақ халықтың назарына түспеді және олардың құрметіне ие болмады.

Ескерткіштер мен ескерткіштер

1980 жылы президент Джимми Картер АҚШ Еңбек департаментінің Вашингтондағы бас кеңсесін Фрэнсис Перкинс ғимараты деп атады. Перкинс сол жылы пошта маркасымен құрметтелді. Оның 1937-1940 жылдар аралығындағы Вашингтондағы үйі және Мэн штатындағы отбасылық үйі екеуі де Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген. Фрэнсис Перкинс орталығы – Мэн штатының Дамарискотта қаласында орналасқан коммерциялық емес ұйым. Оның миссиясы – Фрэнсис Перкинстің мұрасын оның еңбектері мен бағдарламалары туралы хабардар ету және Перкинс отбасының үйін болашақ ұрпақ үшін сақтап қалу. Орталық тұрақты түрде қоғамдық шаралар мен көрмелер ұйымдастырады. Перкинс Маунт-Холиок колледжінің белгілі түлегі болып саналады, ал оның Франсис Перкинс бағдарламасы "дәстүрлі емес жастағы" (яғни 24 жасқа толған немесе одан үлкен) әйелдерге бакалавр дәрежесін алуға мүмкіндік береді. Жыл сайын шамамен 140 Фрэнсис Перкинс стипендиаты оқиды.

Мэн еңбек департаментінің Перкинс қабырғалық суреті

Перкинстің суреті оның ата-анасының туған штаты болған Мэн штатының Еңбек департаменті бас кеңсесінде ілінді. 2011 жылдың 23 наурызында Мэн штатының республикалық губернаторы Пол ЛеПейдж суретті алып тастауға бұйырды. Губернатордың өкілі штаттық бизнес өкілдерінен сурет туралы шағымдар түскенін және оның "коммунистік Солтүстік Кореяны еске түсіретінін" айтқан "анонимді" факс келгенін мәлімдеді, онда осындай суреттер халықты идеологиялық тұрғыдан бағыну үшін қолданылады делінген. ЛеПейдж сондай-ақ штаттық Еңбек департаментінің жеті конференц-залының, оның ішінде Перкинстің атымен аталған залының атауларын өзгертуді бұйырды. 2013 жылдың қаңтарынан бастап сурет Мэн штатының мемлекеттік мұражайында, Мэн штатының мемлекеттік кітапханасы мен Мэн штатының мұрағатының кіреберісінде сақталуда.

Құрмет

2022 жылы Франсис Перкинс Епископальдық шіркеудің литургиялық күнтізбесіне 13 мамыр күні тойланатын мереке күнімен ресми түрде енгізілді.

Танымал мәдениетте

Перкинс – 1977 жылғы Бродвей мюзиклі «Энни»-дегі шағын рөлдегі кейіпкер, онда ол Харольд Айкеспен бірге Рузвельттің тапсырмасымен атау кейіпкерімен бірге «Ертең» әнін орындауға міндеттеледі. Осы көріністе Рузвельттің кабинеті «Жаңа мәміле» идеясын ұсынады. 1987 жылғы американдық «Dirty Dancing» фильмінде басты кейіпкер Фрэнсис «Бейби» Хаусман өзінің Перкинс есімімен аталуын айтады. Дэвид Брукстің 2015 жылғы «Характерге жол» кітабында Перкинстің кеңейтілген өмірбаяны жарық көрген.

Негізгі дереккөздер

Перкинс, Фрэнсис. Мен білген Рузвельт (Viking Press, 1947). онлайн