Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияға қарсы еврейлердің қарулы көтерілістері 1941 және 1943 жылдар аралығында нацистік оккупацияланған Еуропадағы жаңадан құрылған еврей геттоларында болған қарулы көтерілістердің сериясы еді. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға неміс және совет әскерлерінің басып кіруінен кейін, поляк еврейлері бастапқыда-ақ мақсатқа алынды. Польша оккупацияланғаннан кейін бірнеше ай ішінде немістер жүздеген геттолар құрып, еврейлерді сол жерде тұруға мәжбүрледі. Жаңа геттолар еврейлерді қоғамдық өмірден алып тастау және экономикалық пайдалану мақсатындағы неміс үкіметінің ресми саясатының бір бөлігі болды. Тұтқындардың көп саны, нашар санитарлық жағдай және азық-түлік жетіспеушілігі олардың арасында жоғары өлім-жітімге алып келді. Көптеген қалаларда еврейлердің жер астындағы қарсылық қозғалыстары дерлік бірден пайда болды, бірақ геттоға оралу олардың ресурстарға қол жеткізуін күрт шектеді.

Тарих

1939 жылғы Польша-Совет шекарасының екі жағында 100-ден астам жерде қарулы қарсылық көрсетілді, оның көп бөлігі Польшаның шығысында болды. Көтерілістердің кейбіреулері іріктеліп, ұйымдастырылған, ал енді біреулері шағын және спонтанды болды. Холокост кезіндегі ең белгілі және ең ірі еврей көтерілісі 1943 жылдың 19 сәуірінен 16 мамырына дейін Варшава геттосында және тамыз айында Белостокта өтті. Варшава геттосының көтерілісі кезінде гетто қиратылмай тұрып, 56 065 еврей сол жерде қаза тапты немесе тұтқынға алынып, Холокост пойыздарында жойқын лагерлерге жіберілді. Белосток геттосында 10 000 еврейді Холокост пойыздарына мінгізіп, тағы 2 000 адамды жергілікті жерде өлтіргеннен кейін, геттоның астыртын ұйымы көтеріліс ұйымдастырды, нәтижесінде гетто толық бір айға блокадаға алынды. Мұндай күрестер басқа да жерлерде болды, мысалы, Коломыяда (қазіргі Коломия, Украина) геттолар жаппай өртеліп, Мизочта әйелдер мен балалар жаппай атылды.