Солтүстік Кипрдің экс-президенті Мехмет Али Талат

Кіріспе

Солтүстік Кипрдің президенті 2005-2010 жылдар аралығында қызмет еткен түрік кипрлі саясатшы. Мехмет Али Талат (6 шілде 1952 жылы туған) 1996 жылдан 2005 жылға дейін және 2015 жылдан 2016 жылға дейін Түркия Республикалық социал-демократиялық партиясының (Cumhuriyetçi Türk Partisi, CTP) төрағасы болды. 2004 жылы премьер-министр болып тағайындалды, ал кейіннен 2005 жылғы 17 сәуірде өткен президенттік сайлауда жеңіске жетті. Талат 2005 жылғы 25 сәуірде қызметтен кеткен Рауф Денкташтан президенттік лауазымын қабылдады. 2010 жылғы президенттік сайлауда жеңіліске ұшырап, оның орнына Дервиш Ероғлу президент болды.

Ерте өмір

Талат 1952 жылғы 6 шілдеде Киренияда дүниеге келген. Кипрде орта білімін аяқтаған Талат Түркияның Анкара қаласындағы Таяу Шығыс техникалық университетінің (METU) электр және электроника инженериясы факультетін бітірген. Университет студенті кезінен бастап түрлі саяси қызметтерге қатысқан Талат Кипрге оралғаннан кейін де осы қызметін жалғастырды және Кипр түркілерінің кәсіподақтарын құруда, сондай-ақ Кипр түркілері студенттері мен жастарының федерациясын (KOGEF) құруда маңызды рөл атқарды, оның басқарма төрағасы болып сайланды. Ол сонымен қатар Республикалық Түрік партиясының жастар қозғалысына қатысып, көп жыл бойы ТҚП-ның түрлі комитеттері мен органдарында жұмыс істеді. Білім беру саласындағы партия хатшысы қызметін атқарды.

Ерте саяси мансап және партия басшылығы

1973 жылы Талат CTP партиясына қосылып, көп ұзамай партия басшылығына көтерілді. Ол осы кезеңде тоңазытқыш жөндеушісі болып жұмыс істеді. 1983 жылы Солтүстік Кипрдің тәуелсіздігі жарияланғанда ол партияның ірі тұлғасы болды. Бұрын CTP солтүстікте тәуелсіз мемлекет құруға қарсы болған, жарияланымға бірнеше күн бұрын тәуелсіздікке қарсы үнқағаздарды таратқан еді. Алайда, Талаттың сөзіне қарағанда, партияны жарияланымға қарсы дауыс беруден тоқтату үшін Денкташ қорқытқан. Талат партия ішіндегі пікірсайыста дауыс беруге қарсы болғандардың бірі болды, бірақ партия басшылығы тәуелсіздікке дауыс беруді аз айырмамен шешті. Кейін Талат осы мәжілістен кейін жылағанын мойындады. 1993 жылғы желтоқсан айындағы жалпы сайлаудан кейін құрылған CTP мен Демократиялық партиясының (ДП) алғашқы коалициялық үкіметінде Талат білім және мәдениет министрі болды. Ол екінші ДП-КТР коалициялық үкіметінде де сол қызметін атқарды, ал үшінші ДП-КТР коалициялық үкіметінде мемлекеттік министр және премьер-министрдің орынбасары болды.

Төрағалық

2005 жылғы 20 ақпандағы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, Талат екінші CTP DP коалициясын құрды және 17 сәуірде ТЖКК-нің екінші президенті болып сайланғанға дейін Премьер-министр қызметін атқарды. Ол CTP төрағасының орынбасары Ферди Сабит Сойерден жаңа үкімет құруды сұрады. Кабинетінің құрамына Рашит Пертевті Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбіт келіссөздерінің бас келіссөзшісі етіп тағайындады. 2004 жылғы референдумда Кипр Республикасын Еуропалық Одаққа кіру алдында этникалық бөлініс негізінде еркін конфедерация құру арқылы таратуды көздейтін Аннан жоспарына қатысты, Талат түрік кипрліктері арасында «Иә» деп дауыс беруді қолдады және жоспар Жасыл Жолдан солтүстікке қарай үлкен қолдау тапты. Алайда Кипр Республикасының сол кездегі Президенті Тассос Пападопулос жоспарға қарсы болды, ал грек кипрліктері көпшілік дауыспен оны қабылдамады, оның орнына жалпы сайлау құқығы сияқты Еуроодақ нормаларының қағидаттарына сәйкес әлі анықталмаған конституцияны таңдады. Нәтижесінде жоспар тоқтатылды, бірақ Еуроодақ түрік кипрліктерінің референдум нәтижесі үшін сыйақы ретінде сауда жеңілдіктерін және Солтүстік Кипрдің оқшаулануын азайтуға бағытталған басқа да шараларды енгізуге тырысатынын мәлімдеді. Талат бірігуді қолдау позициясын сақтап қалды. Алайда, шешімді жақтаушылар және Мехмет Әл Талат Еуроодақтың оларды жеңілдету туралы уәделеріне қарамастан, ембарго мен оқшауланудың жалғасуына байланысты күшін жоғалтты, бұл уәделер орындалмады. Соның салдарынан түрік кипрлік сайлаушылар наразылық білдірді. Бұл 2009 жылғы жалпы сайлауда тәуелсіздік жақтастарының жеңіске жетіп, олардың үміткері, бұрынғы Премьер-министр Дервиш Эроглудың 2010 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткеніне әкеп соқты. Оның өзі және оның жақтастары Кипр Республикасымен бірігуге қарсылық білдірді және солтүстік Кипр мен Түркияның бірлігі мен жақын қарым-қатынасын, сондай-ақ біріншісінің тәуелсіздігін қолдады. Дегенмен ол Кипрдің грек жағымен екі қауымдастықтың саяси теңдігіне, біртұтас егемендігіне, біртұтас азаматтығына және халықаралық құқықтық мәртебесіне негізделген федерация құру үшін бірігуге келісімге қол жеткізу мақсатында келіссөздер жүргізуде. Үкімет екі мемлекет арасында қол қойылатын экономикалық протокол және Солтүстік Кипр сумен жабдықтау жобасын басқару мәселесіне байланысты Түркиямен туындаған келіспеушіліктерден кейін UBP-нің үкіметтен шығуына байланысты құлады. Содан кейін Талат UBP және DP үкімет құрған кезде оппозицияның жетекшісі болды. 2016 жылғы 22 мамырда ол 2016 жылдың қараша айында өтетін кезекті съезде партия төрағалығына кандидат болмайтынын мәлімдеді.

Winning a victory in the 20 February 2005 general elections, Talat formed the second CTP DP coalition, serving as Prime Minister until his election as the second TRNC President on 17 April 2005, when he asked CTP Deputy Leader Ferdi Sabit Soyer to form a new government. As part of his cabinet, he appointed Raşit Pertev as Chief Negotiator for the United Nations Peace Talks. During the 2004 referendum on the Annan Plan to extinguish the Republic of Cyprus through the formation of a loose confederation along ethnic division in advance of its entry to the European Union, Talat promoted a 'Yes' vote among Turkish Cypriots and the plan received overwhelming endorsement north of the Green Line. However, Tassos Papadopoulos, the then President of the Republic of Cyprus, opposed the plan and the Greek Cypriot community rejected it by a large majority opting for an as yet undefined constitution along the EU norms principles such as universal suffrage. As a consequence, the plan was dropped, but the EU declared it would seek to implement trade concessions and other measures designed to alleviate the isolation of Northern Cyprus as a reward for the Turkish Cypriot referendum result. Talat remained publicly committed to reunification. However the pro solutionist side and Mehmet Al Talat lost momentum, because of the ongoing embargo and isolation, despite promises from the European Union of easing them, which did not occur, and as a result the Turkish Cypriot electorate became frustrated. This led ultimately to the pro independence side winning the general elections in 2009 and its candidate, former Prime Minister Derviş Eroğlu winning the presidential elections in 2010. Although his side and he himself disagrees with and opposes re unification with the Republic of Cyprus, and favours the unity of and close relations between northern Cyprus and Turkey and supports the independence of the former, he nevertheless is negotiating with the Greek Cypriot side towards a settlement for reunification, to establish a bi communal, bi zonal federation in Cyprus, based on the political equality of the two communities, single sovereignty, single citizenship and international identity. The government fell due to the UBP's withdrawal after friction with Turkey on the economic protocol to be signed between the two states and the question of the management of the Northern Cyprus Water Supply Project. Talat then became the leader of the main opposition as UBP and DP formed a government. On 22 May 2016, he announced that he would not be a candidate for the party's leadership in the next congress, due in November 2016.

Жеке өмір

Мехмет Али Талат химияшы және әйелдер құқығы үшін күрескен белсенді Оя Талатқа үйленген. Олар 1978 жылдың 29 қазанында неке қиып, бір қыз бен бір ұл тәрбиелеп отыр.