Моңғол алдындағы тайпалар тарихы

Кіріспе

Моңғол жазығында және оның айналасындағы халықтар мен тайпалар 11 немесе 12 ғасырға дейін

Прото-моңғолдар 45 000 жыл бұрынғы Жоғарғы Палеолит кезеңінде адамдар мен олардың алдыңғы хоминидтер мекендеген аймақтан пайда болды. Ондағы халық қола және темір дәуірлерін бастан өткізіп, тайпалық одақтар құрып, жерді қоныстандырып, Орталық жазықтың ерте мемлекеттерімен қақтығысқа түсті. Прото-моңғолдар билік үшін бір-бірімен күрескен түрлі тайпалық мемлекеттер құрды, мысалы, Руран қағанаты (330–555) Гөктүрктерден жеңілгенге дейін. Гөктүрктер Бірінші Түркі қағанатын (552–744) құрды, ол өз кезегінде Тан әулетінің күшейіп келе жатқан күшімен бағынды. Енисей қырғыздарының ұйғыр қағанатын (744–848) жоюы Моңғол жазығында түркінің үстемдігінің аяқталуына әкелді. Пара-моңғол хитан тайпасы Ляо әулеті (916–1125) деп аталатын қытайлық әулет құрды және Моңғолияны, сондай-ақ қазіргі Ресейдің Шығыс Қиыр Шығысы, Солтүстік Корея және Солтүстік Қытай деп аталатын Сибирьдің шығыс жағалауының бір бөлігін биледі. Келесі бірнеше жүз жыл бойы Қытайдағы жуйшендер моңғолдардың арасындағы соғысты оларды Қытайға басып кіруден алшақтату үшін сылтаусыз қолдады. 12 ғасырда Шыңғыс хан соғысқан тайпаларды біріктіріп немесе жаулап алды, оларды біртұтас әскерлік күшке айналдырды. Осы күш әлем тарихындағы ең ірі біртұтас империя – Моңғол империясын құрды, ол Хитан басқарған Батыс Ляо және Тангут басқарған Батыс Ся әулеттеріне шабуыл жасап, соңынан Шыңғыс ханның немересі Кублай ханның Оңтүстік Сун әулетін жаулап алуымен аяқталды. Кублай 1271 жылы Қытайдың Юань әулетін құрды.

Шығу тегі

Археологиялық дәлелдер Монғолияны жоғарғы палеолит дәуіріндегі адамдар 45 000 жыл бұрын мекендегенін көрсетеді. Сюньнулар – Азия даласын б.з. дейінгі 3 ғасырдың соңынан бастап 500 жылдан астам уақыт бойы бақылаған көшпелілер тобы. Сюньнулардың жорықтары Солтүстік Қытай мемлекеттерін кейіннен Ұлы Қытай Қорғанына айналған құрылыс жұмыстарын бастауға мәжбүр етті. Сюньнулардың этникалық түбіне қатысты түрлі гипотезалар бар, және А. Лувсандендев, Бернат Мункасси, Генри Хойл Хауорт, Болор Эрике, Алексей Окладников, Питер Симон Паллас, Исаак Якоб Шмидт, Гьяцинт және Бямбин Ринчен сияқты ғалымдар олардың прото-моңғол тегінен шыққандығын айтты. Сюньнулардың этнолингвистикалық табиғатына қатысты түрік, енисей, иран, урал, көпұлтты сияқты басқа да теориялар бар. Моңғолдың ұзақ әні кем дегенде 2000 жылға дейін созылатын ежелгі дәстүр деп саналады. Ұзақ әннің мифологиялық шығу тегі Вэй кітабының 113-томында қамтылған.

Донгу, Туоба және Роран

Донгу (немесе Тун Ху, Шығыс Ху), Қытай тарихында б.з.д. 4 ғасырға дейін бар болғандығы айтылатын протомонғол және/немесе тунгуз тобы. Қазіргі ғалымдар Донгу тілінің, Сяньбилер тілінен айырмашылығы бар екенін, протомонғол тіліне жататындығын санайды. Донгулар Сяньбилердің басып алған алғашқы халықтарының бірі болды. Біздің заманымыздың 1 ғасырына қарай Донгу географиялық жағдайға байланысты екіге бөлінді: солтүстікте протомонғолдық Сяньбэй және оңтүстікте Ухуань. Сяньбилерді қытайлар өз отанына қайтарып жібергеннен кейін (48 ж.), Сяньбилер (әсіресе) Сяньбилердің қоныстанған жеріне, яғни Сяньбилердің орнын толтырып, қозғала бастады. Біздің заманымыздың 2 ғасырына қарай Сяньбилер Ұлы Қабырғаның оңтүстігіндегі қытай шаруашылықтарына шабуыл жасап, қысқа ғасырларға соққан, бірақ қытай шекарасында көптеген тайпалық мемлекеттердің құрылуына себеп болған империя құрды. Осы мемлекеттердің бірі – қазіргі Қытайдың Шаньси провинциясындағы Сяньбэйдің кіші тобы – Туоба мемлекеті. Ухуань да 2 ғасырда белгілі болды, бірақ кейін жоғалып кетті; мүмкін, олар Сяньбилердің батысқа қарай кеңеюі кезінде сіңіп кеткен болар. Сяньбилер мен Ухуань соғыста атты садақшыларды қолданды және тұқым қуалайтын басшыларының орнына уақытша әскери басшылары болды. Олардың экономикасының негізі толыққанды көшпелілік емес, егіншілік болды. 6 ғасырда Ухуаньдар Ішкі Азиядан Ресей даласына қуылды. Қытайдың Ішкі Азияның кейбір бөліктеріне билігі біздің заманымыздың 2 ғасырының басында аяқталды, ал Шығыс Хань әулеті біздің заманымыздың 3 ғасырының басында құлағандықтан, билігі негізінен Гансу дәлізімен шектелді. Сяньбилер ішкі тәртіпсіздік пен саяси ыдырауға ұшыраған Қытайға шабуыл жасады. 317 жылға қарай Янцзы өзенінен солтүстікке қарайғы Қытайдың барлық аймағы көшпелі халықтар басып алды: солтүстіктен Сяньбилер; солтүстік-батыстан Сяньбилердің қалдықтары; батыстан және оңтүстік-батыстан Гансу мен Тибеттен (қазіргі Қытайдың Синьцзян-Ұйғыр автономиялық ауданы) Чианг халқы. Бұл топтар бір-бірімен соғысып, Янцзы өзенінің оңтүстігіндегі қытайлық патшалықтардың аймақты қайтадан басып алуға жасаған әрекеттерін сәтсіз етті. 4 ғасырдың соңына қарай Янцзы мен Гоби арасындағы аймақ, соның ішінде қазіргі Шинжаңның көп бөлігі Туобаның үстемдігіне көшті. 338 және 376 жылдар аралығында Шаньси аймағында ішінара синизацияланған Дай мемлекеті ретінде пайда болған Туоба, бұл аймақты Солтүстік Вэй династиясы (386–533 жж.) ретінде бақылауға алды. Солтүстік Вэй әскерлері Алтай тауларының солтүстігіндегі далаларда пайда болған жаңа көшпелі моңғол халқы – рурандарды (қытай жылнамаларында Руанруан немесе Хуан Хуан деп аталады) кері қайтарып, Ұлы Қабырғаны қайта салды. 4 ғасырдың өзінде ғұндар Арал теңізінің солтүстігіндегі даладан Еуропаға шабуыл жасады. 5 ғасырдың ортасына қарай Солтүстік Вэй Ішкі Азиядағы Тарым бассейніне еніп, 2 ғасырдағы қытайлар сияқты, осы аймақты бақылауға алды. Алайда империя өскен сайын Туоба тайпалық әдет-ғұрыптары қытайлардың әдет-ғұрыптарымен ысталды, бұл барлық Туобалардың қолдауына ие болмады. Солтүстік Вэймен уақытша кері қайтарылған рурандар Сяньбилерді Урал таулары мен Каспий теңізіне қарай итеріп, Қытайға шабуыл жасады. 5 ғасырдың соңында рурандар Солтүстік Вэйден солтүстікке қарай кеңейген күшті көшпелі империя құрды. Хан титулын алғаш рет рурандар қолданған болуы мүмкін.

The Donghu (or Tung Hu, the Eastern Hu), a proto Mongol and/or Tunguz group mentioned in Chinese histories as existing as early as the 4th century BC. The language of the Donghu, unlike that of the Xiongnu, is believed by modern scholars to be proto Mongolic. The Donghu were among the first peoples conquered by the Xiongnu. By the 1st century AD, the Donghu had split, along geographical lines in two: the proto Mongolic Xianbei in the north and the Wuhuan in the south. After the Xiongnu were driven back into their homeland by the Chinese (48 AD), the Xianbei (in particular) began moving (from apparently the north or northwest) into the region vacated by the Xiongnu. By the 2nd century AD, the Xianbei had begun attacking Chinese farms south of the Great Wall, established an empire, which, although short lived, gave rise to numerous tribal states along the Chinese frontier. Among these states was that of the Tuoba, a subgroup of the Xianbei, in modern China's Shanxi Province. The Wuhuan also were prominent in the 2nd century, but they disappeared thereafter; possibly they were absorbed in the Xianbei western expansion. The Xianbei and the Wuhuan used mounted archers in warfare, and they had only temporary war leaders instead of hereditary chiefs. Agriculture, rather than full scale nomadism, was the basis of their economy. In the 6th century, the Wuhuan were driven out of Inner Asia into the Russian steppe. Chinese control of parts of Inner Asia did not last beyond the opening years of the 2nd century AD, and, as the Eastern Han Dynasty ended early in the 3rd century AD, suzerainty was limited primarily to the Gansu corridor. The Xianbei were able to make forays into a China beset with internal unrest and political disintegration. By 317 all of China north of the Yangtze River (Chang Jiang) had been overrun by nomadic peoples: the Xianbei from the north; some remnants of the Xiongnu from the northwest; and the Chiang people of Gansu and Tibet (present day China's Xizang Autonomous Region) from the west and the southwest. Chaos prevailed as these groups warred with each other and repulsed the vain efforts of the fragmented Chinese kingdoms south of the Yangtze River to reconquer the region. By the end of the 4th century, the region between the Yangtze and the Gobi, including much of modern Xinjiang, was dominated by the Tuoba. Emerging as the partially sinicized state of Dai between AD 338 and 376 in the Shanxi area, the Tuoba established control over the region as the Northern Wei Dynasty (AD 386–533). Northern Wei armies drove back the Rouran (referred to as Ruanruan or Juan Juan by Chinese chroniclers), a newly arising nomadic Mongol people in the steppes north of the Altai Mountains, and reconstructed the Great Wall. During the 4th century also, the Huns left the steppes north of the Aral Sea to invade Europe. By the middle of the 5th century, Northern Wei had penetrated into the Tarim Basin in Inner Asia, as had the Chinese in the 2nd century. As the empire grew, however, Tuoba tribal customs were supplanted by those of the Chinese, an evolution not accepted by all Tuoba. The Rouran, only temporarily repelled by Northern Wei, had driven the Xiongnu toward the Ural Mountains and the Caspian Sea and were making raids into China. In the late 5th century, the Rouran established a powerful nomadic empire spreading generally farther north of Northern Wei. It was probably the Rouran who first used the title khan.

Гөктүрктердің көтерілуі

Солтүстік Вэй, синизацияға қарсы болған жартылай тайпалық туоба әскери күштерінің көтерілістерінен қалыпты түрде ыдырап жатқанда, өркендеген Руран қағанатына апат келді. Қытай жылнамаларында Туджуе деп белгілі Гөктүрктер, өздерінің Руран билеушілеріне қарсы бүлік көтерді. Көтеріліс Алтай тауларында басталды, онда көптеген түркілер темір кендерінде жұмыс істейтін жеке басты құлдар еді. Осылайша, олар көтерілістің бастапқы кезеңінен-ақ Руранның күшті базасы болған аймақты бақылау артықшылығына ие болды. 546 және 553 жылдар аралығында Гөктүрктер Руранды құлатып, Солтүстік және Ішкі Азиядағы ең күшті күшке айналды. Бұл – 1000 жылдан астам уақыт бойы Еуразия тарихына маңызды әсер еткен жаулау үрдісінің бастауы болды. Гөктүрктер осы кейінірек кеңінен таралған атауды алғаш рет қолданған халық. Олар сонымен қатар Ішкі Азиядағы ең ерте халықтардың бірі болып табылады, өйткені олар 1896 жылы жазылған руна тәрізді Орхон жазуында жазуларды қалдырды. Ұзақ уақыт өтпей, Гобидің солтүстігіндегі тайпалар – Шығыс Гөктүрктер – бұрынғы ғасырларда Сионғну, Сяньбэй, Туоба және Руран қолданған Қытайға шабуылдау жолдарын жалғастырды. Таулар мен далаларда өмір сүрген алдыңғы буын сияқты, Гөктүрктердің назары тез Қытайдың байлығына ауды. Бастапқыда бұл жаңа шабуылшылар көп қарсылыққа ұшырамады, бірақ 6-шы ғасырдың соңына қарай, Қытай бірнеше ғасырлық біртұтастықтан кейін баяу қалпына келгенде, шекара қорғанысы күшейді. Бастапқы Гөктүрік мемлекеті шығыс және батыс бөліктерге бөлінді, ал Шығыс Гөктүрктердің кейбіреулері Суй билігін мойындады. 7-шы ғасырдың басында, Батыс Гөктүрік билеушісі Тарду басшылығымен Гөктүрктердің жаңа бірігуі Қытайға қайтадан қауіп төндірді. 601 жылы Тарду әскері Суй әулетінің сол кездегі астанасы Чанъаньды (қазіргі Сиань) қоршап алды. Алайда Тарду кері шегінді, ал екі жылдан кейін оның қайтысынан кейін Гөктүрік мемлекеті қайтадан фрагменттенді. Шығыс Гөктүрктер өздерінің шабуылдарын жалғастырып, кейде Чанъаньға қауіп төндірді.

Northern Wei was disintegrating rapidly because of revolts of semi tribal Tuoba military forces that were opposed to being sinicized, when disaster struck the flourishing Rouran Khaganate. The Göktürks, known as Tujue to Chinese chroniclers, revolted against their Rouran rulers. The uprising began in the Altai Mountains, where many of the Türk were serfs working the iron mines. Thus, from the outset of their revolt, they had the advantage of controlling what had been one of the major bases of Rouran power. Between 546 and 553, the Göktürks overthrew the Rouran and established themselves as the most powerful force in North Asia and Inner Asia. This was the beginning of a pattern of conquest that was to have a significant effect upon Eurasian history for more than 1,000 years. The Göktürks were the first people to use this later widespread name. They are also the earliest Inner Asian people whose language is known, because they left behind inscriptions in a runic like Orkhon script, which was deciphered in 1896. It was not long before the tribes in the region north of the Gobi—the Eastern Göktürks—were following invasion routes into China proper used in previous centuries by Xiongnu, Xianbei, Tuoba, and Rouran. Like their predecessors who had inhabited the mountains and the steppes, the attention of the Göktürks quickly was attracted by the wealth of China proper. At first these new raiders encountered little resistance, but toward the end of the 6th century, as China proper slowly began to recover from centuries of disunity, border defenses stiffened. The original Göktürk state split into eastern and western parts, with some of the Eastern Göktürk acknowledging Sui overlordship. For a brief period at the beginning of the 7th century, a new consolidation of the Göktürks, under the Western Göktürk ruler Tardu, again threatened China proper. In 601 Tardu's army besieged Chang'an (modern Xi'an), then the capital of the Sui dynasty. Tardu was turned back, however, and, upon his death two years later, the Göktürk state again fragmented. The Eastern Göktürk nonetheless continued their depredations, occasionally threatening Chang'an.

Тан әулеті мен ұйғыр империясы

629-648 жылдары Тан әулеті (618-907) тұсында қайта біріккен Қытай Гобидің солтүстігіндегі Шығыс Түркілердің күшін жойды; Хитан, жартылай көшпелі прото-моңғол халқының үстінен билік орнатты, олар қазіргі Қытай провинциялары Хэйлунцзян мен Цзилинь аймақтарында өмір сүрді; Алтай таулары мен Балқаш көлі арасындағы аймақты мекендеген ұйғырлармен одақ құрды. 641-648 жылдар аралығында Тан Батыс Түркілерді басып алды, Синьцзянға қытай билігін қайта орнатып, Памир тауларының батысынан салық жинады. Түркі империясы 744 жылы құлады. Тан әулеті жарты ғасыр бойы Орталық Азияны, қазіргі Моңғолияны және Ішкі Азияның бір бөлігін бақылауда ұстады. Ұлы Қытай қабырғасының екі жағы да Тан билігіне бағынды. Осы кезеңде Тан билігін Окс өзені аңғарына дейін кеңейтті. Сонымен қатар, олардың одақтастары – ұйғырлар, батыс және солтүстік Моңғолияның көп бөлігін жаулап алды, нәтижесінде 8 ғасырдың ортасына қарай ұйғырлардың жартылай көшпелі империясы Балқаш көлінен Байкал көліне дейін созылды. Осы ауыр үлкен шығындарға қарамастан, Тан әулеті қайта жаңғырып, ұйғырлардың айтарлықтай көмегімен шекараларын сақтап қалды. Танның солтүстік одақтастарына тәуелділігі оның билеушілеріне ұят болды, сондықтан олар қырғыздар мен қарлықтарды ұйғырларға шабуыл жасауға итермеледі, оларды Тарим алқабына қарай ығыстырды. Қырғыздардың шабуылы нәтижесінде 846 жылы ұйғыр империясы құлады. Ұйғырлардың бір бөлігі Түрпан ойпатына көшіп, бірнеше ғасырдан кейін Шыңғыс ханға ерікті түрде бағынған Кочо мемлекетін құрды. Айырықша жағдай, ұйғырлардың әлсіреуі келесі елу жылда Тан әулетінің құлдырауына және жойылуына себеп болды.

Хитан және юрчен

Ұйғырлардың ықпалынан азат болған Парамонголиялық хитандықтар 9 ғасырдың екінші жартысы мен 10 ғасырдың басында барлық жаққа қарай кеңейді. 925 жылға қарай хитандықтар Шығыс Моңғолияны, Маньчжурияның көп бөлігін және Солтүстік Қытайдың он алты префектурасын биледі. 10 ғасырдың ортасына таман хитандық әміршілер өздерін қытай императорлары деп жариялап, қытай үлгісіндегі династиялық атау таңдады; олардың билігі Ляо династиясы (916–1125) деп аталды. 11 және 12 ғасырлар Шыңғыс хан дәуіріне дейінгі консолидация кезеңі болды, бұл моңғол тарихындағы ең маңызды кезең. Осы ғасырларда шөлдер, таулар және жайылымдарды қамтитын кең аймақта бір-біріне нәсілдік, мәдени және тілдік ерекшеліктерімен ұқсас адамдар өмір сүрді. Этнологиялық тұрғыдан алғанда, олар негізінен моңғолдар еді. Осы аймақта мекендеген моңғолдар, гөктүріктер және татарлар арасындағы ұқсастықтар маңызды этникалық және тарихи шатасуға себеп болды. Жалпы, моңғолдар мен олармен тығыз байланысты татарлар солтүстік және шығыс аймақтарда қоныстанды; гөктүріктер (бұрын-соңды Батыс Азия мен Шығыс Еуропаға тарала бастаған) батыста және оңтүстік-батыста болды; тангуттар, басқа көшпелілерге қарағанда тибеттіктерге жақын туысқандар және түркі халықтары емес, шығыс Шыңжаң, Гансу және Батыс Ішкі Моңғолияда қоныстанды. Ляо мемлекеті біртекті болды және хитандықтар көшпелілік қасиеттерін жоғалта бастады. Хитандықтар қалалар салып, өздерінің империясын нығайту үшін ауыл шаруашылығымен айналысатын халқына үстемдік етті. Ляоның батысы мен солтүстік-батысында көптеген моңғол тайпалары болды, олар әр түрлі бекем одақтар мен топтамалармен байланысты болғанмен, ұлттық біртүтастығы шамалы болды. Гансу мен Шығыс Шыңжаңда тангуттар Тан әулетінің құлдырауынан пайдаланып, Батыс Ся (1038–1227) мемлекетін құрды, номиналды түрде Сун билігінде болды. Шыңжаңды Сун әулетімен одақтас ұйғырлар биледі. Бұл кездегі Моңғолия халқының көп бөлігі рухтарға табынушылар болды, шамандар халыққа және тайпа басшыларына рухани және діни басшылық берді. Буддизмнің де ықпалы болды. Маньчжулардың ата-бабалары болған тунгус халқы – журчендер Сунмен одақтасып, жеті жылдық соғыста (1115–1122) Ляо әулетін вассалдыққа бағындырды. Журчен көшбасшысы өзін Қытайдың жаңа династиясы – Цзинь династиясының негізін қалаушы деп жариялады. Тунгус-джурчендер 1226 жылы көршілес Корё (Корея) жерін басып алып, бұрынғы одақтастары Сунның аумағына шапты, бұл Қытаймен ғасырдың соңына дейін жалғасқан соғыстарға себеп болды. Ал бұл арада жеңілген Ляо билеушісі аз ғана әскерімен Тарым алқабына қашып, онда ұйғырлармен одақтасып, Қара Хитай мемлекетін (Батыс Ляо династиясы, 1124–1234) құрды, ол көп ұзамай Памир тауларының екі жағын да бақылап алды. Журчендер 1139 және 1147 жылдары олардан қорғалған моңғолдарға назар аударды.

Free of Uyghur restraint, the Para Mongolic Khitan expanded in all directions in the latter half of the 9th century and the early years of the 10th century. By 925 the Khitan ruled eastern Mongolia, most of Manchuria, and the Sixteen Prefectures of northern China. By the middle of the 10th century, Khitan chieftains had declared themselves as Chinese emperors and chose a dynastic name in the Chinese fashion; their rule was known as the Liao dynasty (916–1125). The period of the 11th and 12th centuries was one of consolidation, preceding the most momentous era in Mongol history, the era of Genghis Khan. During those centuries, the vast region of deserts, mountains, and grazing land was inhabited by people resembling each other in racial, cultural, and linguistic characteristics; ethnologically they were essentially Mongol. The similarities among the Mongols, Göktürk, and Tatars who inhabited this region cause considerable ethnic and historical confusion. Generally, the Mongols and the closely related Tatars inhabited the northern and the eastern areas; the Göktürk (who already had begun to spread over western Asia and Eastern Europe) were in the west and the southwest; the Tangut, who were more closely related to the Tibetans than were the other nomads and who were not a Turkic people, were in eastern Xinjiang, Gansu, and western Inner Mongolia. The Liao state was homogeneous, and the Khitan had begun to lose their nomadic characteristics. The Khitan built cities and exerted dominion over their agricultural subjects as a means of consolidating their empire. To the west and the northwest of Liao were many other Mongol tribes, linked together in various tenuous alliances and groupings, but with little national cohesiveness. In Gansu and eastern Xinjiang, the Tangut—who had taken advantage of the Tang decline—had formed a state, Western Xia (1038–1227), nominally under Song suzerainty. Xinjiang was dominated by the Uyghurs, who were loosely allied with the Song dynasty. The people of Mongolia at this time were predominantly spirit worshipers, with shamans providing spiritual and religious guidance to the people and tribal leaders. There had been infusion of Buddhism. A Tungusic people, the Jurchen, ancestors of the Manchu, formed an alliance with the Song and reduced the Liao dynasty to vassal status in a seven year war (1115–1122). The Jurchen leader proclaimed himself the founder of a new Chinese dynasty, the Jin dynasty. Scarcely pausing in their conquests, the Tungusic Jurchen subdued neighboring Goryeo (Korea) in 1226 and invaded the territory of their former allies, the Song, to precipitate a series of wars with China that continued through the remainder of the century. Meanwhile, the defeated Liao ruler had fled with the small remnant of his army to the Tarim Basin, where he allied himself with the Uyghurs and established the Qara Khitai state (known also as the Western Liao dynasty, 1124–1234), which soon controlled both sides of the Pamir Mountains. The Jurchen turned their attention to the Mongols who, in 1139 and in 1147, warded them off.

Шивей мен Менггу

Кейбір шивей тайпалары, көп мәлімет болмаса да, ежелгі қытай деректерінде моңғолдардың ата-тегі ретінде қарастырылған. "Шивей" термині 6-12 ғасырларда моңғол және кейбір тунгус халықтарын біріктіретін жалпы атау болды. 5 ғасырда олар Ұлы Кинган тау жотасының шығысындағы Хулун-Буир, Эргун, Нонни (Нун), Орта Амур және Зейя су алаптарын мекендеген. Олар бес-жиырма руға бөлінген болуы мүмкін. Олар балық терісінен киім тіккен. Көшпенді өмір салған, қыста батпақты жазықтарда, ал жазда тауларда жайлаған болуы мүмкін. Қоршауда қалған ағаштарға жерлеу салған. Олардың тілі маньчжур-тунгус тілдері мен хитан тіліне ұқсас деп сипатталады. Түрік мемлекеттері (550-740) шивейлерге төдун, яғни билеушілер тағайындап, салық жинаған. Басқа шивей тайпалары Евенкилерге қосылып қалған болуы мүмкін. Кидандар 9 ғасырдың соңында шивейлерді бағындырды. Амур және Эргун өзендері маңында тұратын шивей тайпасының бірі "Менггу" (моңғол) деп аталды. Кейбір ғалымдар олардың, басқа шивей тайпаларының және аймақтағы көптеген халықтардың орманнан батысқа, моңғол даласына көшіп кеткенін айтады.